انفجار بندر بیروت؛ وقتی مردم به کمک هم شتافتند

صدای مهیب و گلوله آتش در آسمان پایتخت. چند دقیقه نگذشته بود که معلوم شد انفجار در تنها شاهرگ اصلی باقیمانده در لبنان اتفاق افتاد. بندر بیروت منفجر شد. ساختمان ها فرو ریختند و شیشه ها روی زمین پخش شد. مردم در خیابان می دویدند و زخمی ها روی زمین افتاده بودند. ویترین مغازه هایی که هنوز و به رغم بحران اقتصادی باز بودند ویران شد. صدای آژیر آمبولانس تنها صدای غالب در بیروت بود.

خبرها یکی پس از دیگری منتشر شدند. ۲۷۵۰ تن نیترات آمونیوم منفجر شده است. این ماده از شش سال پیش در انبار ۱۲ بندر بیروت نگهداری می شد. فاجعه اتفاق افتاد و ۳۰۰ هزار نفر در بیروت بی خانمان شدند.

سازمان های خیریه و ان جی او های لبنان و فعالان مستقل دست به کار شدند. برنامه های گوناگون برای کمک رسانی به خانواده های آسیب دیده بر اثر انفجار تنظیم شد. آپارتمان ها و خانه های فراوانی غیر مسکونی شدند.

کمپین های داوطلبانه
 
بسیاری از لبنانی ها در برابر این فاجعه به کمک پایتخت نشینان شتافتند. ندا ناصیف فعال اجتماعی لبنانی اهل منطقه جبل لبنان است. او برای کمک راهی میدان شهدا در مرکز پایتخت شد. ناصیف در گفتگو با المجله گفت که گروه بزرگی از فعالان دور هم جمع شده و یک گروه اداره بحران برای کمک رسانی به ساکنان بیروت تشکیل دادیم. ما دو گروه شدیم. گروه اول مشغول تمییز کردن آوار و جمع آوری در و شیشه های شکسته در مناطق نزدیک به بندر بیروت شدند. گروه دوم با نصب خیمه ای مشغول جمع آوری کمک برای آسیب دیدگان هستند.

او درباره شکل گیری این گروه امداد رسان افزود «در جریان آتش سوزی های پارسال در لبنان گروهی در واتساپ تشکیل دادیم و به اطفای آتش و کمک رسانی به مردم پرداختیم».

ناصیف افزود «وقتی این همه خرابی ناشی از انفجار بندر بیروت را دیدیم گفتیم باید به مردم کمک کنیم به خصوص اینکه دولت دست روی دست گذاشته و کاری نمی کند».

او گفت «عمل های جراحی را از طریق نور موبایل انجام دادیم».

داستان ناصیف شبیه داستان عمر العریضی فعال لبنانی است. عمر العریضی همراه یک گروه ۱۵ نفره از فعالان لبنانی به بیروت رفت. تعداد داوطلبان این گروه بر اثر تبلیغات در شبکه های اجتماعی برای کمک به ساکنان بیروت به بیش از صد نفر رسیده است.

العریضی در گفتگو با المجله توضیح می دهد «ما کارمان را به سه بخش اصلی تقسیم کردیم. نخست کمک به افرادی که بخشی از خانه شان ویران شده است. به آنها در آواربرداری و نیز تمییز کردن محله شان کمک می کنیم. دوم: جمع آوری کمک مالی و غیر مالی و توزیع آنها میان نیازمندان است. سوم: افرادی که کمک های اولیه بلدند به درمان افراد زخمی می پردازند».

العریضی خاطر نشان کرد «این سه گروه با هم هماهنگ هستند».

العریضی به همکاری گسترده مردم اشاره کرد و گفت تا حالا بیش از صد نفر برای جمع آوری کمک و امدادرسانی داوطلب شده اند. تبلیغ برای این گروه از طریق شبکه های اجتماعی انجام می شود.

العریضی با تاکید بر اینکه دولت و موسسات حکومتی تا حالا به گروه کمک نکرده اند گفت «ما کمک را عمدتا از مردم در بخش های مختلف کشور دریافت می کنیم. آنها برای کمک به مردم آسیب دیده شور و شوق دارند اما بسیاری به دلیل فاصله بین شهرها نمی توانند کمک کنند».

او بر این باور است که «دولت خیلی کوتاهی کرده است. دولت و موسسات امدادی دولتی پول کافی برای اداره بحران انفجار را ندارند. دولت برنامه برای واکنش سریع برای پیگیری و اداره چنین سوانحی ندارد. از این رو فعالان جامعه مدنی پیشگام شدند. مشکل اصلی دسترسی به برخی از مناطقی است که امکان ورود به آنها به دلیل خطر ریزش ساختمان ها وجود ندارد. ترافیک سنگین نیز رسیدن کمک ها را به تاخیر می اندازد».

 




افرادی که بر اثر انفجار زخمی شدند در محوطه بیرون بیمارستان های پایتخت مداوا می شوند (گتی)

 
چالش گروه های داوطلب

او گفت «کمک رسانی در محدوده بندر بیروت به دلیل وجود مواد آلاینده در هوا خطرناک است».
نجات صلیبا مدیر مرکز حمایت از طبیعت در دانشگاه آمریکایی بیروت در گفتگو با المجله به داوطلبان برای کمک رسانی توصیه می کند که « حتما از ماسک صورت استفاده کنند. ذرات غبار منتشر شده است . سالمندان و کودکان در خانه بمانند».
صلیبا افزود «بررسی آثار زیانبار آلودگی هوا بر اثر انفجار و ارزیابی میزان خطر محدوده وقوع انفجار برای گروه های امدادی حداقل سه هفته طول می کشد».

او گفت «به احتمال زیاد هیچ تشعشعی در هوا یا زمین وجود ندارد. مردم در ساعات اولیه وقوع انفجار وحشت کردند چون ابر قرمز رنگ ناشی از انفجار را دیدند. اما ارزیابی ما این است که نیترات آمونیوم تشعشعات ندارد».
صلیبا در ادامه افزود «نیترات آمونیوم به خودی خود منفجر نمی شود اما هنوز مشخص نشده که نیترات آمونیوم بر اثر چه موادی منفجر شده و از این رو باید منتظر نتایج تحقیق ماند».

دکتر بلال نصولی رییس سازمان انرژی اتمی لبنان در گفتگو با المجله گفت «۲۶ ایستگاه اندازه گیری تشعشعات در لبنان از جمله ۲ ایستگاه در بیروت است که هیچ تشعشعی ثبت نکردند».

او افزود «استفاده از ماسک برای محافظت کافی است».
 
کمک از بقیه مناطق
 
کمک رسانی و همیاری به بیروت محدود نشده است. به عنوان مثال مهندس معماری محمد ابرش از طرابلس (شمال لبنان) به همراه ۲۰ نفر دیگر طرحی برای رنگ آمیزی خانه های نیمه ویران شده اجرا کرده است.

ابرش در گفتگو با المجله گفت «وقتی انفجار را دیدیم به این فکر افتادیم که چطور کمک کنیم. یک آگهی در شبکه های اجتماعی منتشر کردیم و در آن از مالکانی که خانه هایشان آسیب دیده خواستیم با ما تماس بگیرند تا ما خانه هایشان را رنگ و تعمیر کنیم. ما پیشتر نیز برنامه های فراوانی برای زیباسازی نمای شهری اجرا کردیم».

ابرش خاطر نشان کرد «تا الان ۱۵ نفر از ما درخواست کمک کردند. و الان در حال تامین مواد لازم برای شروع کار هستیم».

ساره سویدان ساکن جنوب لبنان می گوید «با افراد بسیاری در جریان قیام ۱۷ اکتبر آشنا شدم».

او در گفتگو با المجله افزود «یک گروه اداره بحران در شهر صور تشکیل دادیم. هدف اصلی ما ایجاد خانه و سرپناه برای کسانی است که خانه هایشان غیر مسکونی شده است».

سویدان گفت «استقبال بسیار گسترده بود. ظرف چند ساعت موفق به تامین ۵۵ خانه شدیم».

او خاطر نشان کرد «وقتی استقبال گسترده مردم را دیدیم دامنه کمپین را بیشتر کردیم. با گروه های فعال در بیروت تماس گرفتیم تا به مردم آسیب دیده برسیم و به آنها مسکن بدهیم. کمپینی برای خرید آب و جارو و ماسک صورت و غیره تشکیل دادیم و این اقلام را به بیروت فرستادیم».

سویدان اشاره کرد «داوطلبان کار را تقسیم کردند. برخی به بیروت رفتند تا با فعالان در آنجا همکاری کنند. گروهی کمک های مردمی را جمع آوری می کند و گروه سوم کمک ها را دسته بندی می کند. گروه چهارم در راستای تامین خانه و ارسال خانوارها به خانه ها فعالیت می کند».

او افزود «نباید از این دولت انتظار داشت به وظایفش عمل کند چون خود این حکومت ما را به این روز انداخت. پس خود مردم باید دست به کار شوند».
 




زخمی ها در محله اشرفیه در مرکز بیروت

توزیع عکس ناپدیدشدگان

دامنه کمک ها به اینجا محدود نشد. کسانی که نتوانستند کمک کنند راه دیگری برای مشارکت برای کاهش ضرر و خسارت ها پیدا کردند. صفحه های شبکه های اجتماعی به خبرگزاری هایی تبدیل شده که نام و عکس ناپدیدشدگان را منتشر می کنند تا شاید کسی از آنها خبری داشته باشد و خانواده هایشان را خوشحال کند.
 
فشار روحی و روانی ناشی از انفجار
 
بحران های پی در پی در لبنان قطعا آثار روانی نیز به دنبال دارد. دکتر نبیل خوری مشاور خانواده در گفتگو با المجله گفت «مردم لبنان در معرض فشار عصبی و سرخوردگی و نگرانی هستند. از شرایط اقتصادی بد گرفته تا بحران کرونا تا انفجار در بندر بیروت. همه اینها باعث شد تا مردم امیدشان را از دست بدهند و به فکر مهاجرت بیفتند».

انفجار بندر بیروت اتفاقی نبود بلکه نتیجه قطعی نبود حاکمیت و شانه خالی کردن مسئولان از مسئولیتشان بود. انفجار بیروت نتیجه حتمی گسترش فساد و پارتی بازی و سهمیه بندی فرقه ای بود. انفجار بیروت نمونه واقعی از رویکرد دولت لبنان است که البته یک تفاوت اساسی با مشکلات دیگر لبنانی ها دارد. مشکلات مختلف لبنانی ها باعث شده مردم به تدریج بمیرند اما در مقابل چند تن نیترات آمونیوم در یک چشم به هم زدن منجر به کشته و زخمی شدن تعداد فراوانی شد».

ساختمان ها و خیابان ها در بیروت ویران شدند و اجساد هنوز زیر آوار هستند. علاوه بر این انفجار بیروت «امید» نسل جوان را از بین برد. داغ بیروت و انفجار بندرش که منجر به کشته شدن خیلی ها شد قلب مردم کشور را برای بیروت داغدار کرد.
 




داوطلبان در حال آوار برداری از مغازه ای در محله جمیزه (گتی)