لبنان؛ مذاکرات در گرو اصلاحات!

شرط صندوق بین المللی پول برای کمک به دولت

لبنان دچار مرگ بالینی شده، تمام تلاش ها برای نجات این کشور بحران زده به بن بست رسید. شرایط اقتصادی و پولی لبنان روز به روز بدتر می شود. حال، لبنان با «دستگاه تنفس مصنوعی» نفس می کشد اما این هم تنها می تواند نقطه انفجار اجتماعی را چند صباحی به تاخیر بیندازد.

شرایط فلاکت بار معیشتی مردم لبنان نشان می دهد که این کشور در مسیر فروپاشی نیست بلکه گرفتار فروپاشی شده است. حالا مردم لبنان می دانند که کشتی با تمام مسافرانش در حال غرق شدن است و نجات از این شرایط غیر ممکن شده؛ به خصوص بعد از اینکه گفتگوی دولت و صندوق بین المللی پول به نتیجه نرسید. این گفتگوها آخرین امید مردم لبنان بود.

آینده تیر و تار 

تحولات و شرایط فعلی بیانگر آینده تیره و تار لبنان در ماه های آینده است. این کشور با بحران اقتصادی و معیشتی دست و پنجه نرم می کند که در تاریخ معاصر لبنان بی سابقه قلمداد می شود. پول ملی در چند ماه گذشته بیشتر از ۸۰ درصد ارزش خود را از دست داد.

 با توجه به گرانی افسارگسیخته و بحران معیشتی مبالغه نیست اگر بگوییم مردم لبنان بر اثر گرسنگی می میرند. به عنوان مثال، چهار مورد خودکشی در کمتر از دو روز گزارش شده که دلیل آن وضعیت معیشتی بد بوده است. مبالغه نیست اگر بگوییم بخش اعظم جامعه لبنان چیزی برای خوردن در یخچال ها ندارند. زباله گردی برای یافتن چیزی برای خوردن رایج شده است. مردم اثاثیه خانه هایشان را در ازای غذا و شیر و پوشاک بچه معاوضه می کنند.

استادیار برنامه امنیت غذایی در دانشگاه آمریکایی بیروت گفت «اگر گرانی روز افزون مهار نشود تا پایان سال جاری سه چهارم جمعیت ۶ میلیونی لبنان بسته حمایت غذایی دریافت خواهند کرد». اما بعدش چه می شود؟ آیا سکاندار این کشتی در خواهد یافت که این بحران تا چه اندازه خطرناک و عمیق و جدی است؟

گفتگو با صندوق بین المللی پول «on hold» 

در حالیکه آهنگ رشد فقر در لبنان شتاب عجیبی گرفته ظاهرا تلاش قدرت سیاسی حاکم برای نجات کشوری که روزی روزگاری به آن سوئیس شرق می گفتند نتیجه معکوس می دهد. دولت برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی تمام عیار از صندوق بین المللی پول کمک خواست اما گفتگو بین طرفین به نتیجه نرسید و تا زمان انجام هر چه سریع تر اصلاحات متوقف شد.

رییس صندوق بین المللی پول گفت گشایش در بحران مالی لبنان دور از ذهن است. هیات مذاکره کننده از طرف صندوق بین المللی پول نیز در جلسه اخیر با هیات لبنانی ضمن ابراز نارضایتی تلویحا به ناامیدی از مذاکره با طرف لبنانی اشاره کرد. اختلاف و بگو مگو در ارکان حاکمیت درباره ارزیابی دقیق میزان خسارت اقتصادی و تنظیم راهکار فرضی مشخص برای خروج از بحران اقتصادی تمام عیار کنونی به توقف گفتگوها انجامید. تعلیق مذاکرات بین دولت و صندوق بین المللی پول بدین معنا است که دولت برای خروج از بحران اقتصادی بی سابقه بدون حامی و پشتوانه مانده است.

گفتگو بین دولت لبنان و صندوق بین المللی پول در ماه مه آغاز شد. دولت به دنبال دست یابی به کمک برای تامین مالی برنامه نجات بود. کارشناسان می گویند لبنان بر اثر توقف گفتگوها در مسیر فروپاشی اقتصادی بی سابقه حرکت می کند و نارضایتی و اعتراضات گسترش پیدا می کند.

محمد الحجار نماینده وابسته به فراکسیون المستقبل به المجله گفت «نگرانی جدی در خصوص توقف کامل گفتگوها به علت عملکرد دولت حسان دیاب و حکومت پرزیدنت عون وجود دارد. اگر این اتفاق بیفتد لبنان تنها منبع مالی را از دست می دهد. کمک های صندوق بین المللی پول می تواند نقدینگی کشور را تامین کند و ما در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم».

الحجار افزود «این بحران در لبنان بی سابقه است. عملکرد دولت با اندازه بحران تناسب ندارد. اقدامات دولت از همان ابتدای تدارک مذاکرات با صندوق بین المللی پول و بعد برنامه اصلاحات درست نبود. دولت بدون توجه به آمار و داده های بانک لبنان و بانک های دیگر سر میز مذاکره نشست و بعد هم اعداد و آمار متفاوت و برنامه دولت و برنامه اصلاحات بانک ها متضاد با یکدیگر از آب درآمدند. تصوری که مطرح شد این بود که دو گروه از لبنان با صندوق بین المللی پول مذاکره می کنند و در نهایت هم گفتگوها به حال تعلیق درآمد».

او بر این باور است «نیت و عزم جدی برای اصلاحات وجود ندارد و وقتی از دستاوردها حرف می زنند گویا دچار توهم شده اند. همین باعث شده تا امور با بن بست مواجه شود چون عملا دستاوردی انجام نشده است. این فضای تیره و تار بدتر و بدتر می شود و در نتیجه آینده نزدیک هم نامعلوم است».

چندی پیش زمزمه هایی در مورد «طرح» دولت و بازگشت سعد حریری به عنوان نخست وزیر کشور مطرح شد.

الحجار در این باره گفت «اغلب قریب به اتفاق مردم خواهان کناره گیری حسان دیاب از مقام نخست وزیری هستند و معتقدند که عملکرد و راهکار دولت در بحران کنونی نامناسب بوده است. گروهی هم بودند که در مقطعی مساله تشکیل دولت جدید و تغییر یا ترمیم کابینه را مطرح کردند. چندین گزینه در رسانه ها درباره احتمال بازگشت حریری مطرح شد».

او اشاره کرد «حریری در شرایط کنونی آشکارا اعلام کرد که قصد و اراده ای برای تصدی پست نخست وزیری ندارد و کسی هم او را برای این مقام معرفی نکرده است. اما حریری دو شرط اصلی برای بازگشت گذاشت:

نخست: اصلاحات با سرعت تمام انجام شود. اصلاح اداره برق در اولویت برنامه اصلاحات قرار دارد. یک هیات برای سامان دادن و تنظیم و اصلاح این اداره در نظر گرفته می شود.

دوم: حزب الله باید این مساله را بفهمد که خصومت ورزی با کشورهای عربی و غربی به مصلحت لبنان نیست.

دو شرط یاد شده در دوره ریاست جمهوری عون و در شرایط کنونی کشور قابلیت اجرایی ندارند. بنابراین حریری تا پایان دوره ریاست جمهوری میشل عون نخست وزیر لبنان نخواهد بود».

 



عکس های فرانس پرس از یخچال های خالی مردم لبنان

نگاه به شرق

الحجار گفت «دبیر کل حزب الله بحث نگاه به شرق را مطرح کرده و گفت شرایط اقتصادی بد لبنان به جز صندوق بین المللی پول راهکار دیگری هم دارد و آن نگاه به شرق است. البته دیدگاه او جای پرسش و تردید جدی دارد. در اینکه این دیدگاه تا چه اندازه جدی و معقول است جای شک وجود دارد».

او خاطر نشان کرد «آیا مثلا عراق می تواند با توجه به قانون قیصر به لبنان کمک کند»؟

او درباره وعده مسئولان و دیدار حسان دیاب و برخی از وزیران با دولتمردان چینی گفت «بی گمان چین یک ابر قدرت است اما چین هم شرط و شروطی دارد».

او تاکید کرد «همه در شرایط کنونی فقط حرف می زنند. راهکار واقعی تغییر نگرش و رویکرد دولت و رییس جمهور برای حل بحران است چون کارد به استخوان مردم رسیده است».

 

آخرین تلاش ها

 

برنامه اصلاحات اقتصادی دولت به جایی نرسیده و گفتگو با صندوق بین المللی پول با بن بست مواجه شد. دولت حسان دیاب با دست خالی باید کاری برای بحران پولی بکند. البته دولت ظاهرا دست به کار شده و گام اول اصلاحات را برداشت. هیئت مدیره جدید اداره برق کشور منصوب شد. این نهاد چند سالی است که هیئت مدیره نداشته است. معرفی هیئت مدیره اداره برق یکی از شروط اصلی صندوق بین المللی پول برای از سر گیری گفتگو با وزارت دارایی لبنان است. بانک لبنان هم گفته تمام اقدامات لازم برای ارائه آمار مشترک با وزارت دارایی انجام می دهد تا شاید از این طریق صندق بین المللی پول متقاعد شده و گفتگوها از سر گرفته شود.

سرانجام گفتگو با صندق بین المللی پول

 

دکتر سامی نادر کارشناس اقتصادی و تحلیلگر مسائل خاورمیانه به المجله گفت «گفتگو با صندوق بین المللی پول به دلیل نظام سهمیه ای لبنان به نتیجه نرسید و متوقف شد. یعنی تقابل میان نتایج گفتگو و منافع نیروهای پرنفوذ در ارکان سیاسی و پولی و بانکی حاکمیت اتفاق افتاد. این نیروها حاضر نیستند ضرر کنند. دو آمار متفاوت بیانگر اختلاف بین صاحبان منافع کلان است».

نادر تاکید کرد «شما نمی توانید بدون نقشه راه مشخص و ارزیابی دقیق شرایط پولی کشور با صندوق بین المللی پول مذاکره کنید».

او تاکید کرد «دولت با دو بحران مواجه است؛ اول تنظیم نقشه راه برای گفتگو و دوم تعیین هیات مذاکره کننده. گفتگوها تا زمانی که نقشه راه دولت لبنان تنظیم شود متوقف شده است. البته این دفعه کار سخت تر است چون صندوق بین المللی پول نسبت به تغییر برنامه مذاکره کنندگان سخت گیرتر می شود».

این کارشناس اقتصادی معتقد است «صندوق بین المللی پول گول بازی های دولت لبنان را نمی خورد. صندوق بین المللی پول از دهه نود میلادی اوضاع لبنان را زیر نظر دارد و کاملا نسبت به واقعیت ها و جزئیات آنجا آگاهی دارد، پس تلاش برای سرپوش گذاشتن روی زیان ها و خلاف واقع جلوه دادن مسائل راه به جایی نمی برد».

 



یک گروه امدادی در حال گذاشتن پیکر بی جان یک مرد ۶۱ ساله در تابوت است. این فرد به علت شرایط اقتصادی دشوار لبنان خودکشی کرد.

اما و اگرهای اصلاحات

سامی نادر تاکید کرد «اصلاحات شاه کلید کمک مالی است اما دولت لبنان تا حالا هیچ گامی در این مسیر برنداشته و اصلاحات در اداره برق و گمرک یا نسبت به مقابله با انتقال کالا و اسلحه قاچاق از گذرگاه های مرزی انجام نشده است. این فساد اقتصادی ذخایر باقیمانده بانک مرکزی را برباد می دهد. هنوز در دستگاه قضا نیز اصلاحات صورت نگرفته و مطالبات برای استقلال این نهاد بی پاسخ مانده است».

نادر خاطر نشان کرد «شرط کنفرانس سیدر (کشورهای کمک کننده به لبنان) محقق نشده است. سبد اصلاحات انجام نشده است. مقام های لبنان این اصلاحات را جدی نگرفته اند و احیانا قصد دور زدن آن را از طریق اجرای اصلاحات ظاهری دارند. اما جامعه جهانی با این اصلاحات متقاعد نشده است».

او گفت «بخشی از اصلاحات در تقابل با نظام سهمیه ای قرار دارد و به خاطر همین به جایی نمی رسد. شرایط کنونی لبنان نشان می دهد که گفتگوها به بن بست رسیده است».

 

پلن بی دولت؟ 

نادر گفت «دولت لبنان نقشه دومی ندارد. گزینه نگاه به شرق توهمی بیش نیست».

او افزود «نگاه خواه به شرق باشد یا غرب و حتی به شمال یا جنوب یک شرط اصلی وجود دارد و آنهم اصلاحات است. هر گروه یا سازمان و کشوری که بخواهد کمک مالی کند در ابتدا باید مطمئن شود که دولت لبنان پول را پس می دهد. البته شرایط سختی است چون لبنان یک کشور ورشکسته به حساب می آید».

نادر یاد آور شد «اگر نگاه دولت به شرق باشد پول به اقتصاد تزریق نمی شود و حداکثر چند شرکت قرارداد می بندند. اما مثلا چه کسی به این شرکت ها پول می دهد تا نیروگاه بسازند؟ ضمنا، اصلا چه مشوقی در لبنان هست تا شرکت ها در شرایط کنونی در آنجا سرمایه گذاری کنند؟ نگاه به شرق از لحاظ سیاسی عاقلانه نیست و از لحاظ اقتصادی بدون اصلاحات کارساز نخواهد بود».

او در ادامه افزود «با وجود اهمیت ویژه اصلاحات اما این هم کافی نیست. اقتصاد لبنان به شدت به تزریق پول نیاز دارد که آن هم تنها از طریق صندوق بین المللی پول انجام می شود».