در پایگاه اجتماعی حزب الله لبنان چه خبر است؟

 
پایگاه های اجتماعی حزب الله و جنبش امل تحولات اوضاع در لبنان به خصوص پس از اجرای قانون قیصر را دنبال می کنند. قانون قیصر از سوی دولت آمریکا مطرح شد و مورد تایید جامعه جهانی قرار گرفت. حالا این قانون مشکلات بزرگی برای دولت و جامعه لبنان ایجاد کرده است که ممکن است منجر به ریزش پایگاه اجتماعی این دو حزب شیعه لبنان شود. محافل سیاسی در بیروت می گویند دولت آمریکا در پی محاصره حزب الله است و در این صورت مشکلات معیشتی مردم هم بیشتر خواهد شد.

پرسش های بسیاری درباره رویکرد سیاسی و دیدگاه شیعیان لبنان درباره مفهوم شهروندی و تعلق آنها به لبنان وجود دارد. این ابهام ها پس از طوفان سیاسی در بیروت پررنگ تر شده است.

می توان گفت تحرکات سیاسی در پایگاه اجتماعی جنبش امل و حزب الله آغاز شده اما هنوز به مرحله بلوغ و پختگی نرسیده و اول راه است. اعتراض در پایگاه اجتماعی این دو گروه شیعی از دریچه اعتراضات مردمی اخیر در لبنان بروز کرد.

نگاه به اين نشانه های اعتراضی و شکسته شدن سکوت جامعه شیعیان لبنان از یک زاویه امکان پذیر نیست و مجموعه ای از عوامل مثل موقعیت جغرافیایی و کشمکش دیرینه و پنهان بین گروه های سیاسی شیعی مسلط و نیروهای شیعی معترض و شرکت کننده در اعتراضات مطالبه محور جاری در کشور در آن دخیل هستند که با هم ارتباط دارند. به عنوان مثال مشکلات معیشتی ساکنان بقاع و جنوب با یکدیگر تفاوت دارد. میزان مشارکت پایگاه اجتماعی این دو حزب در بیروت در اعتراضات مردمی اخیر از منطقه ای به منطقه دیگر با هم فرق می کند.

١٧ اكتبر ٢٠١٩ روز سرنوشت سازی در لبنان به شمار می رود. گروه های اجتماعی شیعی که کاسه صبرشان به خاطر فامیل بازی و منافع سیاسی و حزبی در مناطقشان لبریز شده بود قیام کردند. پایگاه های اجتماعی دو حزب شیعه لبنان پس از آن روز دستخوش تحول شدند.

شهرهای شیعه نشین صور و نبطیه و هرمل و اطراف ضاحیه جنوبی در اولین روز قیام مردمی به پا خاستند.
 




مریم سیف روزنامه نگار ساکن ضاحیه جنوبی بیروت ورقه ای در دست گرفته که روی آن نوشته شده «سرنگون باد دولت پلیسی و سرکوبگر»

داستان شهر صور

صور یکی از شهرستان های بزرگ لبنان و در عین حال یکی از شهرهای کشور به شمار می رود. بسیاری از روستاهای جنوب لبنان از جمله روستای محل تولد دبیر کل حزب الله در این منطقه هستند.

از این رو، صور از وزن سیاسی و اجتماعی برای دو حزب شیعی برخوردار است. همایش های بزرگ سیاسی دو حزب آنجا برگزار می شود. فضای سنتی مذهبی در روستاهای شهرستان صور غالب است. در این روستاها مجتمع های تجاری کمی وجود دارد و وضعیت زیرساختاری خوبی ندارد. پایگاه های حزب الله و جنبش امل و مسجد و حسینیه به وفور در روستاها به چشم می خورد. اما وضع شهر صور متفاوت است. رقابت و کسب و کار در اینجا به خاطر کاخ های مجلل برخی ساکنان خارج نشینش رونق گرفته است. ساکنان شهر صور با وجود کسب و کار خوب سهم عمده ای در قیام مردمی داشتند اما روستاها از اعتراضات دور ماندند.

منابع آگاه به المجله درباره برخورد خشونت آمیز با معترضان و تخریب چادرهای تحصن کنندگان در این شهر گفتند که عاملان تخریب اهل شهر نبودند بلکه از روستاهای اطراف برای برهم زدن اعتراضات اعزام شدند.

تعدادی از دفاتر احزاب و تاسیسات گردشگری شهر در چند روز اول اعتراضات تخریب شدند. مالکان تاسیسات گردشگری سرمایه گذاران پر نفوذ این منطقه هستند که تمام فعالیت های اقتصادی و گردشگری ساحل صور را در انحصار گرفته اند. این در حالیست که کسب و کارها و فعالیت های بازرگانی شهر در دست احزاب است.

دریا و قیام مردم 
 
صور یکی از قطب های گردشگری لبنان است. خانواده های یونیفل (نیروهای حافظ صلح سازمان ملل مستقر در لبنان) برای گردش و تفریح به ساحل صور می روند. دو ساحل مناطق صور و ناقوره بهم متصل هستند. فضای سواحل جنوب لبنان با سواحل بیروت و بقاع و بخش های شمالی و متن تفاوت دارند. سواحل جنوبی به اصول عقایدی و ایدئولوژیک ساکنانش گره خورده است.

رستوران ها و کافی شاپ ها و بارها و کلوپ های شبانه در شهر صور پر رونق و پر طرفدار هستند. ساکنان اینجا به اینکه اهل یکی از شهرهای باستانی جهان هستند افتخار می کنند. پیشینه تاریخی شهر به عهد روم و یونان باستان بازمی گردد. کما اینکه اسکندر مقدونی چند صباحی در صور اقامت کرده است.

دریای صور در تقابل با رودهای جنوب 

در اینجا بد نیست اشاره ای کنیم به حادثه ای که چند هفته پیش کنار رود عربصالیم در جنوب لبنان اتفاق افتاد. جوامع بسته شیعی کنار رود عربصالیم زندگی می کنند.

داستان از شنا کردن دختر جوانی در رود عربصالیم شروع شد. گفته شد که داشت در کنار رود آبجو می خورد. این حادثه جنجال گسترده ای ایجاد کرد و خشم گروه های مذهبی را برانگیخت. به گفته آنان رفتار این دختر بی حرمتی به رود عربصالیم و شهدای این سرزمین است.

یک استاد دانشگاه اهل روستای عربصالیم در فیس بوکش نوشت «نمی دانم چطور پای غریبه ها به روستایمان باز شد. این مکان مورد احترام همه ساکنان است. اینکه غریبه ها بیایند و بی احترامی کنند غیر قابل قبول است. دختری از آن سوی کشور در اینجا لباس هایش را درآورده و شنا کرده است. با این رفتارش به ما می گوید که شما از جایی که برای آن جانتان را فدا کردید بروید بیرون. ما آبمان با بیکینی پوش ها در یک جوی نمی رود. پس اینجا یا جای ما است یا آنها».

واکنش حاد این چنینی در شهر صور اتفاق نمی افتد. سواحل شهر صور سرشار از زنان بیکینی پوش است. پس باید پایگاه های اجتماعی و معترضان به دو حزب را در مناطق جنوبی از یکدیگر تفکیک کرد.

می توان گفت سواحل دریا در شهرهای جنوبی یکی از قطب های گردشگری لبنان محسوب می شود و مردم غریبه با یکدیگر در آنجا ملاقات می کنند. اما رودهایی که در میان روستاهای جنوب جریان دارند متعلق به ساکنان محلی و روستاییان است. آنهایی که به کنار این رودها می روند همدیگر را می شناسند.

حسن عباس تحلیلگر سیاسی در گفتگو با المجله گفت «دختران غیر محجبه هم می توانند کنار رودخانه در این مناطق بروند. زنان و دختران در این بخش های جنوبی معمولا با شلوار یا شلوارک نه خیلی کوتاه و تیشرت کنار رودخانه می روند و بعضی از آنها هم با لباس هایشان در آنجا شنا می کنند.

رودهای واقع در بخش های جنوبی لبنان معمولا جایی برای نفس کشیدن و استراحتگاه ساکنان منطقه به حساب می آیند نه مکان گردشگری عمومی».

او خاطر نشان کرد «علت غائله دختری که در رود شنا کرد این بود که این دختر ساکن منطقه نبود و مردم غریبه ها را دوست ندارند. این هم یکی از ویژگی های جوامع کوچک و بسته است که از هر گونه تغییر و لو کوچک هراس دارند».
 




حسن عباس تحلیلگر سیاسی ساکن جنوب لبنان

 
شیعیان و قیام ۱۷ اکتبر

حسن عباس افزود «پایگاه های اجتماعی شیعیان همواره تمایل برای اعتراض به شرایط اقتصادی دارند. به این گروه ها همواره القا شده که اینها محروم هستند چون محرک سیاست های اقتصادی در سی سال گذشته در دست جریان سیاسی وابسته به رفیق الحریری نخست وزیر اسبق لبنان است. تمام حرف و حدیث شیعیان لبنان اینک انتقاد از وضعیت معیشتی بد شده است».

حسن نصر الله دبیر کل حزب الله در ابتدا گفت انگیزه و دلایل اعتراضات را درک می کند. او سپس از گروه های شیعه خواست از اعتراضات فاصله بگیرند و در آن شرکت نکنند. و سرانجام به جنبش اعتراضی لبنان به دیده شک و تردید نگریست. اما تا همین حالا هم شیعیان آرزو دارند که ای کاش دیدگاه حزب الله اینطور نبود و پایگاه اجتماعی دو حزب شیعی می توانستند در قیام مردمی لبنان شرکت کنند. چون حالا آنها گرفتار یک پارادوکس شده اند اما مشارکت در اعتراضات می توانست به رفع این پارادوکس بینجامد.

اغلب شیعیان پس از اظهارات نصر الله و حزب الله به طور عام در اعتراضات شرکت نکردند. ده ها هزار نفر از آنها به میدان های تحصن در مرکز بیروت می رفتند اما در اعتراضات شرکت نکردند.

آنها به این نتیجه رسیدند یا خود را متقاعد کردند که توطئه ای در کار است. همان توطئه ازلی که حزب الله همواره از آن برای جهت دهی به پایگاه اجتماعی اش بهره می گیرد. حزب الله همواره بحث سلاحش را پیش می کشد که هدف از اعتراضات جمع کردن سلاح حزب الله است؛ سلاحی که به قول خود سران حزب الله ضامن اقتدار شیعیان است. جنبش امل هم که در کل مخالف جنبش اعتراضی کنونی هستند چون خواسته مبارزه با فساد آنها را در مظان اتهام قرار می دهد».

عباس افزود «در چند روز اول اعتراضات راهپیمایی در بخش های جنوبی بسیار زیاد بود. سر هر چهارراه و تقریبا در هر روستایی جوانان ناراضی و خشمگین بودند که لاستیک ماشین آتش می زدند تا به هر شیوه دیگری اعتراضشان را نشان می دادند. ولی اینها چند روز بیشتر طول نکشید و تحرکات اعتراضی در جنوب شیعه نشین فروکش کرد».
 
پرداخت کمک معیشتی در جنوب 

مشکلات مالی که از پارسال در لبنان آغاز شد بار سنگینی بر دوش دو حزب شیعی عمده است. این دو حزب از یک سو با نارضایتی مردم و از سوی دیگر با بحران سقوط لیره لبنان روبرو شدند. علاوه بر این بخش های وسیعی با مشکلات گوناگون به دلیل کرونا دست و پنجه نرم می کنند. این دو حزب با بهره برداری از شیوع کرونا و ماه رمضان چهره خود را بهبود بخشیدند.

رسانه های طرفدار حزب الله در ماه رمضان درباره طرح این حزب برای تقدیم کمک معیشتی به ساکنان ضاحیه جنوبی تبلیغ کردند. اما ماه رمضان تمام شد و خبری از بسته های کمک معیشتی نشد.

یک مقام مسئول ساکن جنوب که نخواست نامش فاش شود به المجله گفت «دو حزب شیعی مبالغ سخاوتمندانه ای به ساکنان جنوب تقدیم کردند. مبلغ هفتگی ۴۰۰ هزار لیره لبنانی به هر خانوار تعلق گرفت.

پایگاه اجتماعی دو حزب شیعی در جنوب در دوره اعتراضات کمترین آسیب و زیان را دیدند. ساکنان شهرهای بزرگ جنوب حضور چشمگیری در قیام لبنان داشتند اما این مشارکت در روستاهای کوچک کم رنگ بود».
 
بورژوازهای ضاحیه جنوبی
 
اما ماجرای ضاحیه جنوبی فرق می کند. ساکنان این محله چیز زیادی از کمک معیشتی عایدشان نشد.

ضاحیه جنوبی در بیروت با بقیه بخش های تحت نفوذ دو حزب شیعی تفاوت دارد. تدابیر امنیتی شدید شبانه در حال حاضر در این محله اعمال می شود چرا که بیم و نگرانی از اعتراضات مردمی به دلیل بدتر شدن وضع معیشتی و بی اعتنایی مسئولان و عدم ایجاد راهکار برای بحران وجود دارد.

ضاحیه جنوبی بزرگ ترین محل تجمع هواداران دو حزب به شمار می رود. پایگاه های این احزاب در تمام کوچه پس کوچه های این منطقه وجود دارد و ساکنان محله کاملا تحت نظر هستند. ساکنان محله پرجمعیت ضاحیه جنوبی زیر خط فقر هستند اما طبقه بورژوایی از دار و دسته و حلقه نزدیک دو حزب نیز در این منطقه شکل گرفته است که عمدتا در مناطق خاص خود در اطراف ضاحیه جنوبی سکونت دارند.
 
طبقه ثروتمند شیعی شاهد چند دوره رونق بوده است. اولین دوره پس از جنگ جولای بین حزب الله و اسرائیل و دومی پس از جنگ سوریه و سومی از سال ۲۰۱۸ به این سو اتفاق افتاد.

ارزیابی میزان شکاف اقتصادی بین فقیران و به اصطلاح اشراف ضاحیه جنوبی دشوار است اما مشخص کردن اینکه کدام منطقه پولدارها و کدام منطقه فقرا است کار آسانی است. بر خلاف سرکوب معترضان شهر صور به دست روستایی ها در ضاحیه جنوبی پولدارها گروه های تنگدست را به استثمار می کشند. پولدارهای ضاحیه جنوبی صاحب سرمایه و کسب و کارها و پروژه های اقتصادی آنجا هستند و نیروی کارشان را از طبقه فرودست تامین می کنند. در ضاحیه جنوبی پناهجویان سوری نیستند پس رقابتی بین نیروی کار لبنانی و سوری در کار نیست.

خبر قیام مردمی لبنان به ضاحیه جنوبی نیز رسید. پیش از خیزش ۱۷ اکتبر دم در کافی شاپ ها و رستوران ها و فروشگاه ها خودروهای آخرین مدل و موتور سیکلت های لوکس پارک می شد.

موتوری ها نقش قابل توجهی برای جلوگیری از مشارکت گروه های تنگدست ضاحیه جنوبی در قیام لبنان داشتند. معترضان از بخش های فقیرنشین لبنان در روزهای اول اعتراضات در ابتدا در اطراف ضاحیه جنوبی تجمع می کردند و از آنجا وارد بیروت می شدند. اغلب آنها از مناطقی مثل برج البراجنه می آمدند که سیاست های توسعه ناکارآمد در آنجا اجرا شده است. یا ساکنان محله الاوزاعی در اطراف ضاحیه جنوبی در روزهای نخستین اعتراضات تظاهرات کردند. ساکنان الاوزاعی هر ساله خانه هایشان با آب فاضلاب های اماکن گردشگری و هتل ها پر می شود. آب فاضلاب به سمت مناطق فقیر نشین هدایت می شود.

یک هفته از قیام سراسری لبنان نگذشته بود که خیابان های ضاحیه پر شدند از موتوری هایی که با موتورهای لوکس و صدای آزاردهنده شان ویراژ داده و شعارهایی در طرفداری از حزب الله سرمی دادند. هدفشان سرکوب معترضان بود.

طبقه ثروتمند ضاحیه جنوبی و دو حزب شیعی ارتباط محکمی دارند که پس از قیام ۱۷ اکتبر استحکام بیشتری یافت. این طبقه و دو حزب شیعی بر اثر هر گونه گفتمان انقلابی تازه بیشترین ضربه را خواهند خورد چون منافع اقتصادی مشترکی دنبال می کنند.

مریم سیف الدین روزنامه نگار ساکن ضاحیه جنوبی بیروت به المجله گفت «من ساکن محله برج البراجنه هستم اینجا مثل بمب ساعتی است که هر لحظه ممکن است منفجر شود. این محله پرجمعیت بوده و اغلب ساکنان در فقر مطلق زندگی می کنند و هزار و یک مشکل مثل آب آلوده و قطعی طولانی برق و نداشتن زیرساختارهای اصلی و جاده خوب دارند».

مریم افزود «معترضان در شب اول اعتراضات آمدند و همه مشکلات معیشتی خود و مشکلاتشان با نیروهای مسلط بر محله بیان کردند. مردم جلوی دوربین های مداربسته بدون هراس درباره پارتی بازی های حزبی در محله شان صحبت می کردند».

او در بیان بخشی از مشکلات ساکنان برج البراجنه افزود «نیروگاه های برق را احزاب احتکار کرده اند و قبض های نجومی از مردم طلب می کنند که قیمتشان دو برابر قبض برق در بخش های دیگر بیروت است. دستفروشی در ضاحیه جنوبی به دلیل بیکاری جوانان افزایش چشمگیری یافته است. در اینجا کار نیست».

مریم درباره وضعیت معیشت ساکنان ضاحیه جنوبی پیش از قیام ۱۷ اکتبر توضیح می دهد «اوضاع این محله به نقطه انفجار رسیده است».

او یادآور شد «مردم ضاحیه جنوبی به صورت خودجوش و گسترده در ۱۷ اکتبر به خیابان ها ریختند. اما اعتراضات فقط یک روز ادامه داشت و بعد جلویش را گرفتند».

او گفت «یک هفته که از قیام لبنان گذشت تدابیر حداکثری برای جلوگیری از وقوع اعتراضات در ضاحیه جنوبی در نظر گرفته شد. عوامل حزب الله شبانه با ماشین های بدون پلاک در برخی نقاط مستقر شدند که تجمعات و اعتراضات را زیر نظر بگیرند. رسانه هایشان شروع به تبلیغ کردند».

او معتقد است «تحرکات مردمی و اعتراضی در ضاحیه جنوبی بیم و ترس حاکمان را بیشتر از بخش های دیگر لبنان برانگیخت. این مردم بر خلاف اراده گروه حاکم حرکت کردند و نشان دادند که احزاب شیعی تسلطی بر مردم ندارند».
 




محمد العزیر تحلیلگر مسائل سیاسی اهل بعلبک و ساکن ایالت کالیفرنیا

البقاع؛ سنگر جنبش اعتراضی

منطقه البقاع از قبل از ۲۰۱۶ در کانون توجه بوده است. اين منطقه یکی دیگر از پایگاه های اجتماعی حزب الله محسوب می شود. جنبش سیاسی در اینجا به شدت قابل ملاحظه است. ساکنان این منطقه چندین بار برای نه گفتن به دو حزب شیعه پای صندوق های رای در انتخابات شورای شهر و پارلمانی رفتند. مشارکت مردم این منطقه در قیام اکتبر گسترده بود. ساکنان منطقه از این اعتراضات برای فریاد و بیان خواسته های معیشتی شان استفاده کردند. البقاع یکی از محروم ترین بخش های لبنان است. پروژه های توسعه در این منطقه وجود ندارد. البقاع بزرگ ترین دشت های ساحلی و دره لبنان را در خود جای داده که برای کاشت حشیش از آن استفاده می کنند.

محمد العزیر تحلیلگر سیاسی لبنانی ساکن آمریکا به المجله درباره شرایط البقاع گفت «این منطقه پس از ورود ارتش سوریه به آن در حاشیه قرار گرفت. نظامیان سوریه به البقاع به عنوان حیات خلوت سوریه می نگریستند».

محمد العزیر گفت «این منطقه پس از ورود نظامیان سوریه به آن و روی کار آمدن روح الله خمینی در ایران به سنگر احزاب شیعه تبدیل شد. رفیق الحریری رییس جمهور فقید لبنان یک برنامه اصلاحات در منطقه در نظر گرفته بود اما رژیم سوریه و نظامیانش نگذاشتند».

او درباره رابطه ساکنان البقاع و قیام اکتبر گفت «حرکت اعتراضی در ابتدا در البقاع آغاز شد. آنها در انتخابات پارلمانی به احزاب شیعی نه گفتند اما این گروه ها در روز روشن تقلب کردند یعنی مثلا حوزه های رای گیری را بستند و افرادی از سوریه برای رای دادن آوردند و حتی مرده ها را برای رای دادن احضار کردند تا بالاخره در انتخابات پیروز شدند».

محمد العزیر که ساکن آمریکا است گفت «حتی در انتخابات پارلمانی به جای بنده هم رای دادند. این در حالیست که من از طریق سفارت لبنان در آمریکا در انتخابات شرکت نکردم».

او یادآور شد «شیعیان البقاع آمادگی خود را برای مواجهه و رویارویی نشان دادند. آنها مورد حمایت هیچ حزب و گروهی نیستند. ساکنان منطقه از یک سو با زورگویی های دو حزب شیعی روبرو هستند و از سوی دیگر با قاچاقچیان مواد مخدر و باندهای خلاف و دزدان خودروی شرکت کنندگان در اعتراضات اخیر مواجه هستند. این باندها مورد حمایت حاکمان هستند. اگر روابط عشایری و خانوادگی نبود مزدوران و سرکوبگران و سودجویان دمار از روزگار معترضان در می آوردند».

محمد العزیر درباره نتایج قانون قیصر بر لبنان گفت «حزب الله به دستور رژیم ایران مساله سوریه را در اولویت برنامه هایش قرار داده و لبنان را فدای این سیاست کرد. بنابراین نتایج قانون قیصر بر لبنان بسیار ناگوار خواهد بود. بلایی که پس از این بر سر لبنان خواهد آمد بسیار بدتر از وضعیت معیشتی و مالی ناگوار کنونی است. کسانی که دلشان را به رفتن ترامپ و روی کار آمدن دولت دیگر خوش کردند شاید با دولت سخت گیرتر از دولت ترامپ غافلگیر شوند».