قانون «قیصر»؛ طرحی برای سرنگونی اسد

«قیصر» از طریق نابودی اقتصاد رژیم سوریه را به زانو درمی آورد

دولت آمریکا چند سال پس از عناد و خط و نشان کشیدن و تبلیغ توهم پیروزی شمشیرش را علیه رژیم سوریه و حامیانش از رو بست. مقام های آمریکایی تهدید کردند جنگی از جنس دیگر راه افتاده که سرانجام محور سوریه- ایران را به زانو درمی آورد و بشار اسد رییس جمهور سوریه را بدون خشونت و اقدام نظامی از میان بر می دارد و متحدان رژیم حساب کار دستشان می آید. این قانون از ۱۷ ژوئن اجرا شد و ظاهرا محور سوریه و ایران حتی روسیه باید خود را برای تحریم های سخت آماده کنند. رژیم اسد و حامیانش و طرف های سوری و خارجی که با نظام سوریه داد و ستد می کنند تحریم می شوند و دارایی شان بلوکه و به آمریکا ممنوع الورود می شوند.

قانون قیصر چیست؟ 

هدف از تصویب «قانون قیصر برای دفاع از غیرنظامیان در سوریه» محاکمه تمام عاملان نقض حقوق بشر در سوریه است. قانون قیصر در بودجه وزارت دفاع آمریکا در ۲۰۲۰ گنجانده شده تا با مانع اجرایی جدیدی در کنگره مواجه نشود. متن این قانون ۵ سال پیش تنظیم شد. «قیصر» نام مستعار عکاس نظامی پیشین ارتش سوریه است. او در تابستان ۲۰۱۳ با ۵۵ هزار عکس از سوریه گریخت. اجساد شکنجه شده و جنایات وحشتناک رژیم علیه زندانیان در این عکس ها نشان داده شده است.

جیمز جفری فرستاده آمریکا در امور سوریه اظهار داشت تحریم ها از ماه ژوئن اجرا می شوند و افراد و گروه های حامی رژیم سوریه مورد پیگرد قرار می گیرند. اظهارات جفری هشداری به تمام کشورها و طرف هایی است که از رژیم سوریه حمایت می کنند؛ به خصوص روسیه و ایران و گروه های نیابتی این دو کشور. این وجه تمایز قانون قیصر با تحریم های پیشین است.

تحریم بی سابقه 

طبق قانون قیصر صنایع نظامی و زیرساختارها و بانک مرکزی سوریه تحریم می شوند. این تحریم ها شامل روسیه و ایران در صورت تداوم حمایت از رژیم بشار اسد نیز می شود.

فعالیت شرکت های انرژی روسیه حاضر در سوریه به دنبال اجرای قانون قیصر احتمالا متوقف خواهد شد. این مساله منجر به افزایش فشار بر رژیم سوریه می شود و پیامدهای آن تمامی بخش های سوریه را در بر می گیرد. حدود ۶۰ درصد گاز سوریه از خارج تامین می شود. بنابراین می توان گفت این قانون پیامدهای ناگواری بر رژیم سوریه و این کشور به دنبال دارد و به بحران اقتصادی و اجتماعی کنونی دامن می زند. پیامدهای اجتماعی و معیشتی قانون قیصر حتی پیش از اجرای آن بروز کرد. تجمعات اعتراضی در درعا و استان سویداء برای اولین بار با شعارهای خواهان کناره گیری اسد و علیه حضور ایران برگزار شد.

این قانون در حالی اجرا می شود که اسد از سوی یکی از هم پیمانانش یعنی روسیه تحت فشار است. روزنامه های نزدیک به کرملین از شیوه اداره جنگ در سوریه توسط اسد انتقاد کردند.

اجرای قانون قیصر همچنین همزمان شده با کشمکش داخلی در ارکان حاکمیت سوریه و دعوای بشار اسد و رامی مخلوف، پسر دایی اسد و تاجر سرشناس سوریه. ماجرای دعوای این دو شاید بخشی از تسویه حساب های سیاسی بین رژیم سوریه و مسکو باشد.

شرکت های روسی و چینی

 قانون قیصر به سوریه محدود نمی شود بلکه تمام کشورها و افراد و شرکت ها و نهادهای حامی رژیم سوریه را تحریم می کند. این بدین معناست که تمام شرکت های حاضر در سوریه یا شرکت های سرمایه گذاری یا بازسازی و غیره هدف قیصر هستند. البته شرکت های خارجی از جمله روسی و چینی در راس اینها هستند.

پیام دولت آمریکا از طریق قانون قیصر این است که دست یابی به راهکار برای بحران سوریه بدون نقش آفرینی آمریکا امکان پذیر نخواهد بود و توافق با آمریکا درباره مرحله سیاسی آینده تنها گزینه برای آغاز بازسازی است.

اهداف استراتژیک

«قیصر» در جهت به زانو درآوردن رژیم اسد و اجبار آن به دادن امتیاز و عقب نشینی حامیان اسد اجرا می شود. آنچه آشکار است این است که قانون اهداف استراتژیک کلان دنبال می کند. دولت آمریکا به دنبال به زانو درآوردن رژیم سوریه و مجبور کردن آن به تن دادن به شروط مورد نظرش است. واشنگتن به طور همزمان کاهش تدریجی تحریم ها و اعمال برخی امتیازات سیاسی داخلی را دنبال می کند. این امتیازات می تواند از طریق مشارکت اپوزیسیون در قدرت یا حتی در سطح منطقه با بیرون کردن نیروهای حزب الله و ایران از سوریه یا حتی سرنگونی اسد حاصل شود.

پیشنهاد جفری؛ تحریم یا برکناری اسد 

قانون قیصر شامل تحریم های سنگین و بی سابقه علیه رژیم سوریه است اما همه درها به روی راهکار دیپلماتیک بسته نشده. بنا به متن قانون رییس جمهور آمریکا اجازه دارد در صورت جدی بودن مقام های سوریه برای گفتگو و توقف حمایت نظامی روسیه و ایران تحریم ها را لغو کند.

نکته قابل توجه این است که دولت آمریکا پیشنهادی به اسد ارائه داده و گفته که اگر اسد ارزشی برای مردم سوریه قائل است این پیشنهاد را می پذیرد. جفری به اقدامات بعدی دولت آمریکا در رابطه با رژیم سوریه و بشار اسد اشاره کرد. او در نشست مجازی با سوری های مقیم آمریکا گفت دولت آمریکا درصدد به انزوا کشاندن رژیم سوریه و تاکید بر ممنوعیت داد و ستد و حمایت از آن است. جفری افزود رژیم سوریه یک رژیم معمولی نیست. آمریکا در کنار تحریم اقتصادی رژیم و حامیانش در حال اعمال فشار بر روسیه و ایران برای توقف حمایت از حکومت سوریه است.

منابع آگاه گفتند آمریکا پیشنهاد داده بشار اسد با مفاد تصویب شده در نشست ژنو ۱ موافقت کند و فرآیند تحول سیاسی آغاز شود و تمام شبه نظامیان ایران از خاک سوریه بیرون بروند. این طرح آمریکا برای پایان بخشیدن به گرفتاری مردم و جنگ در سوریه است.

این منابع افزودند جفری پیشنهاد تازه ای مطرح نکرده است. این طرح قدیمی مدام ارائه و شامل ایجاد راهکار سیاسی از طریق اجرای قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت و تدوین قانون اساسی و برگزاری انتخابات زیر نظر سازمان ملل پس از فراهم شدن فضای امن و بی طرفانه می شود.

در این طرح از خروج شبه نظامیان ایران به عنوان یک شرط اساسی یاد شده است. اما جوهره این مشکل از طریق پذیرفتن قطعنامه های بین المللی و تشکیل دولت منتخب به عنوان نهاد تصمیم گیرنده برطرف می شود. دولت آمریکا از خروج شبه نظامیان به عنوان شرط اول و آخر برای آغاز فرآیند سیاسی یاد نکرده است. صحبت واشنگتن این است که اسد باید طبق بیانیه نشست ژنو ۱ و قطعنامه ۲۲۵۴ از قدرت کناره گیری کند. آمریکا برای انتقال قدرت و تحول سیاسی در سوریه تلاش می کند و از تحریم های اقتصادی برای تحقق این هدف بهره می گیرد.
 




راغده درغام روزنامه نگار و تحلیلگر سیاسی

آیا اسد زیر بار طرح آمریکا می رود؟ 

راغده درغام روزنامه نگار و تحلیلگر سیاسی درباره قانون قیصر به المجله گفت «این قانون گذرا نیست و در راستای بازخواست و محاکمه اجرا می شود و حامیان داخلی و خارجی جنایات نظام دمشق را نشانه گرفته است. ایران و حزب الله و شاید روسیه نیز هدف قانون قیصر هستند. روسیه به تازگی به فکر پیامدهای این قانون افتاده است. اما روس ها گمان می کنند تاثیر قانون قیصر بر رژیم سوریه و ایران بیشتر است تا آنها. حزب الله لبنان نیز از این قانون ضربه خواهد خورد. در اینجا مساله مناسبات بین دولت لبنان و رژیم سوریه و قاچاق کالا و سلاح از طریق گذرگاه های غیر قانونی مطرح می شود. این گذرگاه ها بنا به قانون قیصر تحت نظر قرار می گیرند و متخلفین بازخواست می شوند».

درغام معتقد است «تمایل آمریکایی ها برای فشار و تحریم اسد و هم پیمانانش همزمان شده با اظهار نظر درباره آغاز دوباره فرآیند سیاسی. این فرآیند سیاسی قرار بود پس از نشست «ژنو ۱» آغاز شود و اسد به طور تدریجی از قدرت کنار برود. اما این اتفاق نیفتاد. نشست «ژنو ۱» به نتیجه نرسید و همین منجر به برگزاری نشست های دیگر شد تا اینکه رسیدیم به نشست «ژنو ۸». تعدادی از نمایندگان ویژه در امور سوریه که در محافل بین المللی فعالیت می کنند عملکرد مستقل ندارد. به اینها باید رابطه بین آمریکا و روسیه را نیز اضافه کرد. سرانجام، روسیه تلاش کرد فرآیند سیاسی را تحت عنوان آستانه پیش ببرد اما روسیه به دلیل لجاجت بشار اسد و نپذیرفتن فرآیند سیاسی و تدوین قانون اساسی جدید نتوانست کاری از پیش ببرد. بشار اسد گمان می کند که او برنده شده و نیازی به اعطای امتیازات سیاسی و حتی مشارکت گروهی در قدرت نیست. بنابراین آنچه آمریکایی ها به دنبال تحقق آن هستند به دست نخواهد آمد چون بازگشت به نشست ژنو ۱ امکان ندارد. اما قطعا ارزیابی طرف هایی که فکر می کردند رژیم اسد پیروز خواهد شد اشتباه بود چون جنگ تمام نشده و شکل و شمایل مختلفی به خود گرفته است».

درغام اظهار کرد «قانون قیصر خواه باعث سرعت بخشی به رفتن اسد از قدرت شود و خواه این اتفاق نیفتد اما به رژیم اسد و هم پیمانانش ضربه می زند. این قانون عاملان جنایات جنگی را مورد بازخواست قرار می دهد. دولت ترامپ از تحریم به عنوان ابزاری برای به زانو درآوردن رژیم سوریه استفاده می کند».

درغام افزود «اسد به این سادگی زیر بار نمی رود. بنابراین بازخواست اسد یک روزی توسط خود مردم سوریه انجام خواهد شد؛ حتی اگر به شکل قانون آمریکایی باشد. ضمنا، جفری پیشنهاد جدیدی مطرح نکرده است. مقدمه راهکار سیاسی، اجرای قطعنامه ۲۲۴۵ و تدوین قانون اساسی جدید و برگزاری انتخابات زیر نظر سازمان ملل است. اسد زیر بار این پیشنهاد نمی رود و روابط رژیم با حکومت ایران و حزب الله بیش از پیش تحکیم خواهد شد. اما نگرانی و بیم و هراس رژیم سوریه و دار و دسته اش افزایش خواهد یافت چون تحریم های آمریکا آزاردهنده هستند و برای رژیم گران تمام می شود».

او در پایان خاطر نشان کرد «اسد گزینه ای به جز تحمل پیامدهای این تحریم سنگین یا پذیرش خواسته های آمریکا در رابطه با فرآیند سیاسی را ندارد. در این صورت اسد باید قبول کند که پیروز نشده و حق در انحصار گرفتن قدرت را ندارد و باید به رابطه با حزب الله و ایران پایان دهد. گفتنی است روسیه نیز خواهان فرآیند سیاسی در سوریه است. روس ها از این نگرانند که مبادا در باتلاق سوریه ماندگار شوند. روسیه همچنین از دست اسد عصبانی است چون اسد به خواسته های روس ها درباره آغاز فرآیند سیاسی بر اساس آستانه و نه ژنو ۱ توجه نکرده است».
 




دکتر سامی نادر کارشناس اقتصادی و مدیر موسسه مطالعات استراتژیک خاورمیانه

 
نتایج قیصر در سوریه 

قانون قیصر پیامدهای مختلفی دارد. این قانون به طور مستقیم اقتصاد سوریه را هدف می گیرد و منجر به کاهش ارزش برابری لیر در برابر دلار و بدتر شدن وضعیت معیشت و آشفتگی اجتماعی می شود.

دکتر سامی نادر کارشناس اقتصادی و مدیر موسسه مطالعات استراتژیک خاورمیانه به المجله گفت «سوریه با اجرای این قانون در شرایط دشواری قرار می گیرد و می شود چیزی شبیه به آنچه در ایران و در رابطه با وضعیت معیشتی مردم آنجا پیش آمده است. شرایط مردم ایران به دلیل تحریم بخش کشتیرانی بدتر از این هم خواهد شد».

نادر افزود «قانون قیصر تجارت و داد و ستد بین سوریه و بقیه کشورها را ناممکن می سازد».

بخش قابل توجهی از اقتصاد سوریه تحریم می شود چون همه افرادی که با رژیم سوریه داد و ستد می کنند تحریم می شوند. کل اقتصاد سوریه در تیررس تحریم های آمریکا قرار دارد. حتی بانک مرکزی سوریه نیز نمی تواند از چنگ این تحریم ها در برود.

او خاطر نشان کرد «تحریم های آمریکا به طور تدریجی افزایش یافت. در ابتدا افراد تحریم شدند و بعد دستگاه های اغلب امنیتی و برخی شرکت ها مشمول تحریم ها شدند. این تحریم ها اینک به ارکان اقتصادی و مالی و نظامی حاکمیت رسیده است».

نادر معتقد است «تحریم های قیصر در ابتدا منجر به بروز بحران کمبود دارو و گازوئیل در سوریه می شود. لیره سوریه سقوط خواهد کرد. دلار سه هزار لیره شده و بیشتر هم خواهد شد. دلار پیش از آغاز جنگ شصت لیره بود و در اوج جنگ و درگیری به پانصد لیره رسید».

او یادآور شد «بخش صنایع سوریه تقریبا فروپاشیده است. شهر صنعتی حلب از بین رفته است. بنابراین سوریه پس از اجرای قانون قیصر در معرض یک فاجعه بزرگ قرار دارد که شاید منجر به بروز بحران گرسنگی شود. رژیم سوریه به یک فصل کشاورزی پربار دلخوش کرده بود که البته بر خلاف انتظار چندان موفق نبود».

نادر تاکید کرد «سوریه در آستانه فروپاشی است. بازسازی سوریه هنوز آغاز نشده و امیدی به شروع بازسازی در آینده نزدیک نیست».

او معتقد است «دولت آمریکا به دنبال کنار زدن اسد از طریق انتخابات آینده است. روسیه از حمایت رییس جمهور سوریه دست کشید. روسیه و ایران برنامه متفاوتی در سوریه دنبال می کنند و وارد فاز تقابل شده اند».

نادر افزود «روس ها می خواهند نتایج کارشان در سوریه را ببینند و می خواهند به مدیترانه دسترسی پیدا کنند و به عنوان شرکای نفتی مطرح شوند. ایرانی ها برنامه نظامی متفاوتی دنبال می کنند. آنها به دنبال تهدید اسرائیل و تقویت محور مقاومت و اهداف دیگر هستند».

نادر در خصوص لبنان گفت «آنچه در سوریه می گذرد تاثیر مستقیم بر لبنان دارد. بحران کنونی دامن اقتصاد دو کشور را گرفته است. لبنان و سوریه با کمبود ارز روبرو هستند. دولت سوریه از طریق بازار سیاه ارز را از لبنان بیرون کشید. این یکی از دلایل بروز بحران کمبود دلار در لبنان است. شهروندان سوریه به دلیل فشار رژیم اسد سپرده هایشان را از بانک های لبنان بیرون کشیدند تا ذخایر ارزی بانک های سوریه تقویت شود. به این ها باید انتقال غیر قانونی سرمایه لبنانی به سوریه را اضافه کرد. این مساله خطرناکی است. اینکه مقام های لبنان می گویند ما پیگیر ماجرای قاچاق ارز و کالا به سوریه هستیم دولت آمریکا را متقاعد نکرده چون آمریکایی ها می دانند قاچاق ارز و کالا متوقف نشده است. دولت آمریکا در انتظار نتایج قانون قیصر و گرسنگی حتمی در لبنان و سوریه است».