کرونا و بحران اجاره نشین‌ها در ایران

 
بیش از دو ماه است که شهروندان ایرانی گرفتار ویروس جهان‌گستر کرونا شده‌اند، محدودیت‌های تردد در جاده‌ها برداشته شده است و هر روز خبرهای تازه‌‌ای درباره از سرگیری کسب و کار و فعالیت ادارات بدون توجه به امکان طرح فاصله‌گذاری اجتماعی در گوشه‌ای از این کشور به گوش می‌رسد؛ یک‌بار مغازه‌ها و مکان‌های تجاری و یک‌بار زیارتگاه‌ها و اماکن مذهبی.

اما نکته مهم اینجاست که بحران کرونا در ایران هنوز پایان نگرفته و افزایش آمار ابتلا و تلفات ناشی از کرونا همچنان ادامه دارد، مسئولان حوزه بهداشت هم همچنان تاکید بر آن دارند که وضعیت در زمینه کرونا هنوز عادی نشده است و خیلی زود است که بگوییم همه چیز به دوران پیشا کرونا بازمی‌گردد.

با این وجود مقامات جمهوری اسلامی برخلاف سایر کشورها، هیچ طرحی برای حمایت از گروه‌های ضعیف و آسیب‌پذیر و حاشیه‌نشینان اجرا نکرده است.

در پی تعطیلی بسیاری از کسب و کارها و رکود ناشی از همه‌گیری این ویروس در ایران تعداد پرشماری از مشاغل و اصناف تعطیل شدند، در این میان، کارگران و کارکنان روزمزد، شغل خود را از دست دادند و دایره دشواری اقتصادی برای اقشار فرودست جامعه ایران به خصوص اجاره نشین‌ها وسیع‌تر و گسترده‌تر شده است. پیش بینی می‌شود با شیوع ویروس کرونا ۴ میلیون نفر در ایران بیکار شوند و به جمع بیکاران قبلی بپیوندند. علی ربیعی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی ایران چندی پیش گفته بود کرونا ۳، ۷ میلیون شغل را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

المجله برای بررسی تاثیر عوارض اقتصادی کرونا بر روی معیشت اجاره نشین‌ها در ایران این موضوع را با چند تن از شهروندان ایرانی در میان گذاشته است:

حسین؛ شهروند ساکن تهران که به دلیل شیوع کرونا از کار اخراج شده است می‌گوید: «در حال حاضر بیشتر کاسب‌ها از این وضعیت ناراضی هستند. بیشترین آسیب و خسارت این همه تعطیلی و نیمه تعطیلی به کاسب‌های خرده پا، مغازه دارهای اجاره نشین وارد شده به خصوص کسانی که بر روی فروش روزانه خود حساب کرده‌‌اند و بابت خرید، وعده و چک داده اند.»

چندی پیش بنابر مصوبه جلسه ستاد اقتصادی دولت یازدهم قرار شد یک وام یک میلیون تومانی به صورت قرض الحسنه به مردم پرداخت شود و سود ۱۲ درصدی وام را دولت پرداخت کند.

این مبلغ وام چقدر میتواند مشکلات معیشتی میلیون‌ها یارانه‌بگیر ایرانی را حل کند در شرایطی که همه‌گیری ویروس کرونا کسب و کارها را تعطیل کرده است؟

مسعود که در بازار تهران دستفروشی می‌کند در پاسخ به این پرسش می‌گوید: «این وام یک میلیون تومانی آقای روحانی با وام دوازده درصد چه دردی از من دست‌فروش که ماهی یک‌ونیم میلیون تومان اجاره خانه می‌دهم و خرج زن و بچه هم دارم دوا می‌کند؟ با یک میلیون تومان وام با سود ۱۲ درصد و نه پول بدون بازپرداخت، چه مشکلی را می‌توانیم حل کنیم؟ نه قبض‌ها را می‌توانیم پرداخت کنیم و نه می‌توانیم مواد بهداشتی یا مواد غذایی تهیه کنیم.»

علی که صاحب یک سوپرمارکت کوچک در تهران است با وجود کرونا بر سرکار حاضر شده‌است تا امنیت شغلی و معیشتی خود را حفظ کند.

وی معتقد است: «در حال حاضر یک جوان که قصد ازدواج یا مستقل شدن داشته باشد توان پرداخت اجاره خانه را ندارد پسر من که یک سال پیش با دختری عقد کرده بود به خاطر این که توان مالی اجاره کردن یک آپارتمان کوچک را نداشت مجبور شد از همسرش طلاق بگیرد و قید ازدواج با او را بزند.»

او اضافه می‌کند: «برخی از دولت‌های غربی و حتی افریقایی نرخ آب و برق مصرفی، اجاره خانه و حمل و نقل عمومی را تا چند ماه آینده نه تنها افزایش نداده‌‌اند بلکه حتی رایگان کرده‌‌اند اما جمهوری اسلامی به جای کمک به اقشار کم درآمد با هزار منت یک میلیون می‌دهد تا به مدت دو سال، یارانه مردم را قطع کند.»

این همه درحالیست که در سال جدید خورشیدی نرخ اجاره بها نسبت به سال گذشته سه تا چهار برابر افزایش یافته است.

یک مشاور املاک ساکن شهر همدان در این زمینه معتقد است: «در همدان مستاجران زیادی را می‌شناسم با که با پیش پرداخت ۸۰ تا۱۰۰ میلیون تومان هم نمی‌توانند یک خانه را اجاره یا رهن کنند.»

او اضافه می‌کند: «۳۰ میلیون نفر اجاره نشین در ایران زندگی می‌کنند. هزینه‌های زندگی در ایران بیشتر از درآمد بخش زیادی از شهروندان است و گروه بزرگی از مردم زیر خط فقر زندگی می‌کنند.»

به گفته این فعال حوزه مسکن در ایران؛ چند وقت پیش یکی از مشتریان من زنگ زد و گفت صاحبخانه‌‌ام می‌خواهد نرخ اجاره‌‌اش را از ۲۰ میلیون پول رهن با ۶۰۰ هزار تومان اجاره را به ۵۰ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان اضافه کند. می‌گفت در این شرایط که بیکار شده‌‌ام چطور می‌توانم این نرخ اجاره را بپردازم؟

محمد از شهروندان ساکن مشهد هم با بیان این که مردم گرفتار مسائل مختلف مالی و اقتصادی نمی‌دانند اجاره خانه خود را چطور بپردازند معتقد است: «بعضی از صاحبخانه‌ها به خاطر شرایط کرونایی و خانه نشین شدن و بیکار شدن مستاجرهایشان، از خیر گرفتن نصف یا کل مبلغ اجاره صرف نظر کرده‌‌اند البته این مساله خیلی به ندرت رخ داده است هیچ کس به فکر افرادی که بیکار شده‌‌اند نیست، فکر و ذکر آیت الله‌های قم روزه گرفتن مردم است به جای این که ببینند درد مردم چیست.»

پارسا؛ مهندس معمار جوان اهل شیراز هم به این بحث می‌پیوندد و می‌گوید: «من با چهارسال سابقه نقشه کشی در یک شرکت خصوصی حدود ۴ میلیون تومان حقوق می‌گیرم اما اجاره خانه من که در یک جای متوسط شهر است ماهی ۲ میلیون تومان است، هزینه رفت و آمد را هم حساب کنید حدود۳۰۰ هزار تومان است. با شیوع کرونا محل کارم تعطیل شده و من با این شرایط هیچ آینده‌‌ای ندارم.»

یک خانم میانسال ساکن تهران از وضعیت بحرانی خانواده‌های اجاره نشین در روزهای شیوع کرونا می‌گوید: «قطع شدن همین حقوق بخور و نمیر زندگی ما را که اجاره‌خانه و قسط داریم با مشکل روبرو می‌کند. معیشت مردم روز بروز سخت‌تر می‌شود به خصوص با شرایط سخت فعلی. فرض مثال بسیاری از کارگران روزمزد یا کسب و کارهای کوچک با وجود هزینه‌های خورد و خوراک و اجاره خانه که نمی‌توانند در خانه بمانند و کار را تعطیل کنند، پس چطور باید اجاره خانه و قسط‌هایشان را بپردازند؟»

کارگران روزمزد، راننده تاکسی‌ها و مسافرکش‌ها می‌گویند در ماه‌های اخیر درآمدی نداشته اند. در این میان مسئولان قول پرداخت بیمه بیکاری داده‌‌اند، وب سایتی را معرفی کرده‌‌اند، ۳۱ فروردین پایان مهلت ثبت نام در این وب سایت بود.

صادق؛ کارگر ساختمانی است که به خاطر شیوع کرونا خانه نشین و بیکار شده است می‌گوید: «الان نزدیک دو ماه است که به خاطر شیوع کرونا مرا از محل کارم بیرون کرده‌‌اند، برای گرفتن بیمه بیکاری در سامانه بیکاری ثبت نام کردم ولی جوابی ندادند، الان دو ماه است بیکارم.نه بسته حمایتی به من داده‌‌اند ونه یک میلیونی که قرار بود به صورت وام بدهند واقعا زندگی برای من عیالوار با پنج فرزند سخت شده است.»

یک بازنشسته آموزش و پرورش که در شهرستانی کوچک در استان اصفهان زندگی می‌کند می‌گوید با ماهی یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان حقوق بازنشستگی قادر نیست خانواده چهار نفری خود را اداره کند.

یک مستاجر ساکن شهر شیراز هم که در دوران قرنطینه صاحبخانه‌‌اش حکم تخلیه واحد مسکونی را به او داده است با بیان اینکه در این شرایط صاحب خانه‌ها نرخ اجاره را به خاطر تعطیل شدن بسیاری از کسب وکارها کمتر نکرده‌‌اند می‌گوید: «زمان تخلیه خانه اجاره‌‌ای من اواخر فروردین بوده اما به دلیل تعطیل شدن محل کارم و پرداخت نکردن اجاره‌‌ام صاحبخانه حتی یک ماه هم برای گرفتن اجاره صبر کرد.»

اقتصاد ایران که تا پیش از شیوع کرونا و اثرات آن بر بازار کسب و کار، به دلیل تحریم‌ها و ناکارآمدی حکومت شرایط خوبی نداشت حال، با شیوع کرونا با بحران و سردرگمی بیشتری مواجه شده است.

گسترش فقر در میان شهروندان ایرانی فرودست و آسیب پذیر در ماه‌های پس از همه گیری کرونا آنچنان افزایش یافته است که تقریباً تمام شهرهای این کشور با بحران‌های یکسانی همچون بیکاری و فقر دست و پنجه نرم می‌کنند.