طرح صلح میان فلسطین و اسرائیل زیر نظر «کرونا»!

آیا ترس از کرونا پایان خصومت ها را رقم می زند؟

شیوع کرونا در اسرائیل و سرزمین های فلسطینی از اوایل مارس آغاز شد و به دنبال آن گمانه زنی هایی درباره پیامدهای سیاسی و انسانی احتمالی مشترک برای فلسطینیان و اسرائیلی ها پس از پایان شرایط اضطراری و بحرانی کنونی مطرح شدند. زمزمه ها حاکی از همکاری تنگاتنگ میان دو طرف برای مهار ویروس کرونا است.

ماجرا با اظهارات ابراهیم ملحم سخنگوی تشکیلات خودگردان فلسطین شروع شد. او چندین بار درباره اجرای برنامه هماهنگی و آموزش پزشکی مشترک برای مقابله با کرونا صحبت کرد. 

 



ابراهیم ملحم سخنگوی تشکیلات خودگردان فلسطین (المجله)

یوتام شیفر سخنگوی یگان مسئول هماهنگی امور غیر نظامی میان اسرائیل و فلسطین گفت «دولت خودگردان فلسطین و اسرائیل با همکاری مشترک و گسترده اقدام به خروج گردشگران خارجی از شهر قدس پیش از قرنطینه آن کردند. آنها در زمینه تبادل اطلاعات در مورد مسافران فلسطینی در فرودگاه لاد همکاری کردند».

خبرگزاری رسمی فلسطین نیز خبری درباره گفتگوی تلفنی بین محمود عباس رییس تشکیلات خودگردان فلسطین و رووین ریولوین رییس اسرائیل منتشر کرد. این خبرگزاری افزود رییس اسرائیل درباره لزوم هماهنگی و همکاری دو جانبه برای مهار ویروس کرونا تاکید کرد.

به گزارش خبرگزاری فلسطین محمود عباس از طرح رییس اسرائیل برای همکاری مشترک برای کنترل کرونا استقبال کرد.

 



شهروند فلسطینی در حال توزیع مواد ضد عفونی کننده به خودروها و عابران برای پیشگیری از کرونا (المجله)

مبدا همکاری مشترک

در توافقنامه های صلح میان فلسطینیان و اسرائیل به همکاری در کلیه زمینه های بشر دوستانه به ویژه در بخش سلامت اشاره شده است.

 

پیمان اسلو ۲ میان فلسطینیان و اسرائیلی ها در قاهره در ۱۹۹۵ امضا شد. یکی از مفاد این توافق به همکاری در زمینه پیشگیری و مقابله با بیماری های واگیر دار که به دو طرف ضربه می زند اشاره شده است.

دو طرف در سال ۱۹۹۵ موافقت نامه دیگری به نام موافقت نامه موقت اسرائیل و فلسطین در مورد کرانه باختری و نوار غزه امضا کردند. در این موافقنامه جزئیات بیشتری در مورد ساز و کار همکاری برای مقابله با بیماری های اپیدمی اعلام شد. دو طرف با توجه به مفاد این توافق در زمینه تبادل اطلاعات درباره بیماری های مسری و مقابله با آنها و تبادل پرونده ها و اسناد پزشکی همکاری می کنند. ضمنا دو طرف در مورد لزوم همکاری در کمک های اولیه در شرایط اضطراری و آموزش کادر درمان تعهد دادند.

اسرائیل و فلسطین در اغلب اوقات با توجه به شرایط عینی باید از دیدگاه های پیشین فاصله بگیرند و با یکدیگر همکاری کنند. به عنوان مثال، اسرائیل و فلسطینیان نمی توانند به چند دلیل بدون همکاری مشترک با شیوع کرونا مقابله کنند. شهرک های یهودی نشین در کرانه باختری و کارگران فلسطینی ساکن سرزمین های اشغالی ۱۹۴۸ و حاکمیت مشترک در شهر قدس و برخی از بخش های کرانه باختری و نیز گذرگاه ها و مرزهای فلسطین که تا حدود زیادی زیر نظر اسرائیل اداره می شوند از جمله عوامل مشترک بین دو طرف هستند.

عزیز المصری پژوهشگر تاریخی و سیاسی در گفتگو با المجله بر این باور است «همکاری موثر و سازنده بین دو طرف در شرایط کنونی الزامی است. دامنه این همکاری کنونی به موارد یاد شده در توافقات بین دو طرف محدود می شود».

او افزود «گفتگو و رایزنی مقام های عالی رتبه دو طرف نیز در همین چارچوب ارزیابی می شود. تماس و رایزنی بین دو طرف از زمان تاسیس دولت خودگردان فلسطین در ۱۹۹۴ همواره برقرار بوده است. به رغم اختلاف نظر درباره بسیاری از مسائل سیاسی و امنیتی که پس از اعلام معامله قرن آمریکا در اواخر ژانویه بیشتر شد گفتگو بین دو طرف قطع نشد».

المصری افزود «به نظر نمی رسد که همکاری کنونی جنبه سیاسی داشته باشد چرا که در قالب رایزنی در حوزه امنیت و کمک های بشر دوستانه انجام می شود. دو طرف پیشتر نیز برای همکاری امنیتی و اقدامات بشردوستانی مشکلی نداشتند و این همکاری ها حتی پس از اعلام معامله قرن و یا معرفی قدس به عنوان پایتخت اسرائیل توسط رییس جمهور آمریکا در اواخر ۲۰۱۸ ادامه داشت».

اسرائیل و حکومت خودگردان فلسطین در شرایط بحرانی پیشین با یکدیگر همکاری کردند. گروه دفاع مدنی فلسطین چندین بار توسط حکومت خودگردان برای کمک به خاموش کردن آتش سوزی های گسترده در شمال اسرائیل اعزام شدند. اسرائیل نیز به حکومت خودگردان برای تامین امنیت در کرانه باختری کمک کرد. فلسطین و اسرائیل و اردن در سال ۲۰۱۷ از انجام مانورهای مشترک برای مقابله با سوانح طبیعی و آتش سوزی احتمالی در آینده خبر دادند.

 



اسلام عطا الله تحلیلگر مسائل سیاسی (المجله)

برای کاهش «فاصله» چه باید کرد؟

چندین تن از چهره های مطرح در عرصه بین الملل به موضوع همکاری بین فلسطین و اسرائیل برای مقابله با کرونا اشاره کردند.

نیکلای ملادینوف فرستاده صلح سازمان ملل در خاورمیانه با انتشار توییتی گفت «من به عنوان عضو کمیته چهارجانبه صلح خاورمیانه با دیگر اعضای کمیته یعنی آمریکایی ها و روس ها و اروپایی ها درباره ساز و کار از سر گیری گفتگوهای صلح و دست یابی به توافق برای تشکیل دو کشور مستقل گفتگو کردم. ضمنا این کمیته در جریان اقدامات سازمان ملل برای تقویت همکاری عالی بین اسرائیل و فلسطین در راستای مقابله با ویروس کوید ۱۹ قرار گرفت».

رسانه های اسرائیل نیز به استقبال برخی از چهره های شناخته شده بین المللی از همکاری مشترک اسرائیل و حکومت خودگردان فلسطین اشاره کردند.

پایگاه تایمز اسرائیل نیز به نقل از برخی مقام های سیاسی و امنیتی در این کشور گزارش داد که رایزنی بین آنها و حکومت خودگردان فلسطین در راستای بررسی ساز و کارهای مهار ویروس کرونا افزایش یافته است. دو طرف برای ایجاد ساز و کار ویژه همکاری لحظه به لحظه برای رایزنی درباره همه مشکلات کرونا تلاش می کنند.

 



کارگر کارگاهی در تل آویو با ماسک و دستکش در حال دلیوری بسته های ماسک در روز ۷ آوریل ۲۰۲۰  (گتی)

یک عضو ارشد کمیته هماهنگی با جامعه اسرائیل (نهاد وابسته به سازمان آزادیبخش فلسطین) که نخواست نامش فاش شود به المجله گفت «رویدادهایی از قبیل کرونا منجر به کاهش فاصله مسئولان و مردم دو کشور می شود. دو طرف در شرایط بحرانی چاره ای به جز همکاری مشترک ندارند. آتها اختلاف نظرهای سیاسی را کنار می گذارند».

او افزود «این رویدادها معمولا فرصتی در اختیار دو طرف می گذارند و برای همین می توان این فرصت را غنیمت شمرد. دو طرف در شرایط استثنایی مثل کرونا بحث مشکلات سیاسی و عملیات نظامی و حمله را مطرح نمی کند و تنها به نقاط مشترک مردم همچون کمک های بهداشتی و غذایی و امنیت توجه می کنند».

او خاطر نشان کرد «طرف فلسطینی در گفتگو با اسرائیلی ها حقوق و اصول ثابت مردم فلسطین را رعایت می کند. و مذاکرات مشترک بر همین مبنا انجام می شود. همکاری مشترک از سوی طرف فلسطینی بدون لحاظ این اصول امکانپذیر نیست».

او افزود «ما روی برخی جریان ها و افراد میانه رو در مساله منازعه بین اعراب و اسرائیل حساب می کنیم. آنها شاید بتوانند زمینه های مشترک بین دو طرف ایجاد کنند. آنها تا همین حالا نیز در نشست های گوناگون با مقام های اسرائیلی مشکلات و گرفتاری مردم فلسطین را مطرح می کنند».

از سوی دیگر اسلام عطا الله تحلیلگر مسائل سیاسی به المجله گفت «همکاری دو طرف در مسائل امنیتی و معیشتی عمدتا منجر به همکاری سیاسی و بین المللی نمی شود».

 



صف های طولانی جلوی فروشگاه ها در فلسطین پس از شیوع کرونا (المجله)

دیدگاه مردم درباره همکاری مشترک

نکته قابل ملاحظه در این باره این است که مردم فلسطین به ویژه هواداران جنبش حماس مخالف همکاری مشترک نیستند. طرفداران حماس و مقام های این گروه معمولا از مذاکرات یا تماس بین مقام های دولت خودگردان و اسرائیل برای انتقاد و حمله به پرزیدنت محمود عباس و جنبش فتح استفاده می کردند.

اسلام عطا الله درباره دلیل عدم مخالفت با همکاری مشترک برای مقابله با کرونا گفت «دلیل این است که منشا این همکاری یک بیماری است که بین افراد فرق نمی گذارد. ضمنا ضعف نظام سلامت فلسطین بر کسی پوشیده نیست. ساختار بهداشتی فلسطین نیازمند کمک های خارجی است».

یک نظرسنجی توسط مرکز نظرسنجی فلسطینی در اواخر ماه مارس درباره ایده همکاری مشترک اسرائیل و فلسطین برای کنترل کرونا منتشر شد. چند صد نفر از ساکنان کرانه باختری و نوار غزه و قدس شرقی در نظرسنجی شرکت کردند. طبق این نظرسنجی دو سوم شرکت کنندگان با طرح همکاری اسرائیل و فلسطین در راستای جلوگیری از شیوع کرونا موافق هستند. دامنه خطای این نظرسنجی کمتر از ۴ درصد است.

المجله نظر گروهی از شهروندان فلسطینی را درباره این موضوع جویا شد. این افراد در بخش های تحت حاکمیت حکومت خودگردان و اسرائیل زندگی می کنند. مردم دیدگاه متفاوتی دراین باره داشتند. برخی گفتند همکاری مشترک برای مقابله با کرونا در شرایط کنونی ممکن است به همکاری سیاسی منجر شود و زمینه مناسبی برای ایجاد دیدگاه مشترک ایجاد کند. این دیدگاه مشترک پس از پایان کرونا منجر به افزایش احتمال دست یابی به توافق صلح می شود. اما بسیاری بر این باورند که اقدامات اسرائیل و زیرپا گذاشتن حقوق مردم فلسطین مانع بزرگی برای دست یابی به توافق صلح احتمالی در آینده است.

 



نقاشی خیابانی برای آگاهی بخشی در مورد ویروس کرونا در فلسطین (المجله)

هانی مراد شهروند ۲۲ ساله ساکن جنوب غزه و دانشجوی زبان است. او اخبار و تحولات کرونا و اظهارات مقام های اسرائیلی درباره بخش های تحت حاکمیت فلسطین را دنبال می کند.

هانی گفت «اسرائیل برای پیشبرد روند صلح باید حسن نیت داشته باشد و حقوق مردم فلسطین را رعایت کند».

نهال ابراهیم دختر جوان ساکن رام الله در کرانه باختری در یکی از ان جی او ها فعالیت می کند. او گفت «تنش بین دو طرف در شرایط کنونی کاهش یافته است. مردم فلسطین ایده ارتباط با اسرائیلی ها را به این سادگی نمی پذیرند مگر اینکه اسرائیلی ها کوتاه بیایند و تسهیلات معیشتی در سطوح گوناگون برای مردم ایجاد کنند».

 



مردم فلسطین با امکانات حداقلی با ویروس کرونا مقابله می کنند (المجله)

 

نوار غزه کجای این بحث است؟

مناسبات بین نوار غزه و اسرائیل در شرایط کنونی بحث دیگری است. جنبش مقاومت اسلامی (حماس) اداره نوار غزه را به عهده دارد. حماس اسرائیل را به رسمیت نمی شود. تنش و نبرد سالیان سال بر مناسبات حماس و دولت اسرائیل حاکم بود. یک ایست نظامی بین غزه و اسرائیل وجود دارد که زیر نظر اسرائیل اداره می شود. افراد با کسب مجوز ویژه می توانند بین غزه و اسرائیل تردد کنند.

نوار غزه از سال ۲۰۰۶ به این طرف در محاصره اسرائیل است. حماس در آن زمان یک سرباز اسرائیلی را از یکی از پادگان های مرزی ربود. دو دستگی بین جنبش حماس و فتح در تابستان ۲۰۰۷ باعث افزایش مشکلات غزه شد. حماس کنترل امور غزه را در اختیار گرفت و گروه فتح نیز اداره امور کرانه باختری را بر عهده گرفت.

مناسبات بین غزه و اسرائیل از آن زمان رو به تیرگی گذاشت. گروه های مسلح فلسطینی با تسلیحات سنگین و موشک های ساخت داخل با عملیات نظامی اسرائیل مقابله می کنند.

با این حال اما بسیاری از ناظران بر این باورند که بحران کرونا به چند دلیل احتمالا منجر به کاهش فاصله بین دو طرف می شود. دلیل اول اینکه همزمان با ورود تجهیزات پزشکی و پول های قطر و کمک های بشردوستانه به جنبش حماس در غزه یحیی السنوار یکی از رهبران حماس در گفتگو با شبکه تلویزیونی الاقصی طرح آغاز گفتگو درباره پرونده سربازان اسرائیلی بازداشتی توسط حماس در غزه را مطرح کرد. این پرونده یکی از بزرگ ترین موانع بر سر مناسبات بین دو طرف به شمار می رود.

 



ضدعفونی بخش های گوناگون در نوار غزه در راستای کنترل کرونا (المجله)

السنوار گفت «احتمال اجرای طرحی برای مبادله اسیران بین دو طرف وجود دارد. اگر اسرائیل با یک اقدام بشردوستانه و فرای طرح مبادله اسیران افراد بیمار و زنان و سالمندان بازداشتی در زندان های اسرائیل را آزاد کند ما نیز بخشی از آن را جبران می کنیم».

او خاطر نشان کرد «اما اسرائیل برای کسب امتیازات بیشتر باید هزینه بیشتری پرداخت کند».

السنوار به جزئیات بیشتری در این باره اشاره نکرد.

ناظران بسیاری بر این باورند که اظهارات السنوار می تواند سرآغاز انجام معامله مبادله زندانیان دو طرف باشد. معامله ای که اگر به سرانجام برسد و با کارشکنی اسرائیل مواجه نشود منجر به افزایش محبوبیت جنبش حماس و کاهش تنش و بدبینی مردم فلسطین به اسرائیل دستکم در شرایط کنونی خواهد شد.