بی توجهی حاکمیت و بلاتکلیفی زندانیان وحشت زده از کرونا

تا پیش از بازداشت گسترده معترضان در آبان ۹۸ مقامات جمهوری اسلامی تعداد زندانیان در زندان‌های این کشور را ۲۴۰ هزار نفر اعلام کرده بودند زندانیانی که اغلب برای سال‌های متمادی از امتیاز مرخصی، عفو یا آزادی مشروط محروم بوده اند.

در شرایطی که بیماری کووید ۱۹ زندان‌های ایران را هم درنوردیده، زندانیان به دلیل تراکم بالای جمعیت زندانها از یک سو و نبود حداقل امکانات بهداشتی و درمانی، عدم امکان قرنطینه و فاصله‌گذاری فیزیکی در وحشت ابتلا به بیماری کووید ۱۹ به سر می برند.

در پی شیوع بیماری کووید ۱۹ در ایران و آشکار شدن نشانه‌های بروز بحران مقام های قضایی جمهوری اسلامی به جز ممنوع کردن ملاقات و اختصاص بند ویژه زندانیان مشکوک به کرونا دست‌کم در یک زندان، هیچ اقدام دیگری برای مقابله با خطر شیوع کرونا در زندان ها نظیر ضدعفونی کردن محیط زندانها، اعطای مرخصی در بیشترین زمان ممکن، توزیع بسته‌های بهداشتی از جمله ماسک، دستکش، ژل‌های ضدعفونی کننده و الکل انجام نداده‌اند.

در روزهای گذشته خبرهای متعددی از فرار و شورش شمار زیادی از زندانیان محبوس در بیش از ۱۲ زندان در سراسر ایران به خاطر نگرانی از ابتلا و شیوع ویروس کرونا در زندان و در اعتراض به تاخیر در بررسی پرونده‌های زندانیان برای اعزام به مرخصی و شرایط زندان ها منتشر شده است.

 در غروب آخرین روز سال ۹۸، یک روز پیش از سال نوی خورشیدی ۲۳ زندانی از زندان پارسیلون خرم آباد واقع در استان لرستان در جریان درگیری با زندانبانان از زندان فرار کردند. فرار زندانیان دست کم یک کشته و یک زخمی برجای گذاشت. مقام های ایران می گویند هیچ یک از زندانیان متواری مرتکب جرایم “خطرناک” نشده اند.

در روز ۷ فروردین‌۱۳۹۹خبرگزاری هرانا از وقوع درگیری در زندان تبریز واقع در استان آذربایجان شرقی خبرداد. زندانیان به پذیرش زندانی جدید بدون طی دوره قرنطینه و تاخیر در بررسی پرونده‌های زندانیان و اعزام آنها به مرخصی با وجود شیوع بیماری کووید ۱۹ در کشور اعتراض کرده بودند. بر اساس مستندات هرانا، دود غلیظی از محل زندان برخاسته و صدای تیراندازی نیز شنیده شده بود.

در شامگاه روز ۸ فروردین، زندانیان محبوس در زندان سقز در استان کردستان با نیروهای کادر این زندان درگیر شدند که در جریان این درگیری دست کم ۸۰ زندانی با شکستن در زندان موفق به فرار از زندان شدند. یک روز بعد اعلام شد ۹ نفر از زندانیان فراری دستگیر شده‌اند و تلاش‌ها برای دستگیری سایر زندانیان متواری هم ادامه دارد.

بنابر گزارش سازمان حقوق بشری “هەنگاو” و خبرهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی مصطفی سلیمی و شورش مروتی دو زندانی سیاسی که اخیرا از زندان سقز گریخته بودند چند روز پیش از سوی حکومت اقلیم کردستان بازداشت و به ایران تحویل داده شدند و گفته می شود مصطفی سلیمی در سقز اعدام شده است. فعالان حقوق بشر درباره سرنوشت شورش مروتی زندانی دیگر که شرایط مشابهی داشته ابراز نگرانی کرده اند.
 
روز ۹ فروردین نیز شماری از زندانیان محبوس در زندان الوند همدان دست به اعتراض زدند که منجر به درگیری مسلحانه و فرار زندانیان از این زندان شد؛ در این درگیری شماری از زندانیان معترض اقدام به آتش زدن پتو کرده و برخی از تیراندازی در اطراف این زندان خبر داده‌اند.

شامگاه ۱۰فروردین‌ نیز شماری از زندانیان زندان عادل آباد شیراز دست به اعتراض زده و با نیروهای کادر زندان درگیر شدند.در پی این ناآرامی، زندانیان معترض اقدام به شکستن برخی نرده‌ها و دوربین‌های مدار بسته کردند.
بر اساس گزارش‌ها و ویدئوهایی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است نیروهای گارد ویژه در اطراف زندان عادل‌آباد مستقر بوده اند.

دادستان عمومی و انقلاب شیراز در این زمینه ادعا کرده است که این حادثه هیچ تلفات جانی نداشته و و هیچ زندانی موفق به فرار نشده است”.

خبرگزاری هرانا نیز گزارش داده است که در روزهای ۱۱ و ۱۲ فروردین، زندانيان دو زندان سپيدار و شیبان اهواز در استان خوزستان به دليل نبود امكانات بهداشتي و شيوع ويروس كرونا در این دو زندان دست به شورش زده و زندان را تحت کنترل خود درآوردند، درپی سرکوب شبانه نیروهای امنیتی به این دو زندان دست کم سه زندانی کشته و تعدادی دیگر مجروح شدند. تصاویری از آتش‌سوزی و صدای تیراندازی از داخل زندان شیبان نیز در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است.

برخی می‌گویند دست‌کم ۷۰ زندانی از زندان سپیدار فرار کرده اند و احتمالا دو زندانی هم در حین فرار کشته شدند. اما فرماندهان نیروی انتظامی خوزستان می‌گویند اوضاع آرام است و کسی فرار نکرده.

همچنین در زندان های الیگودرز، فشافویه،  تبریز؛ الوند همدان، ارومیه و مهاباد، نیز گروهی از زندانیان دست به شورش زده‌اند.

از زندان سقز کردستان نیز خبر می رسد که ۸۰ نفر از زندانیان این زندان از بند جرائم مواد مخدر فرار کرده اند و تعدادی از آنها دوباره دستگیر شده اند. مقامات و رسانه‌های حکومتی می‌گویند آنها زندانیان با جرایم سنگین و زندانیان خشن و خطرناک بودند که با شیوع کُرونا آزادی موقتشان تایید نشد.

زندانیان زندان زاهدان نیز از امتیاز مرخصی محروم هستند در حالی که به گفته معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، موارد مثبت و مرگ میر بیماری کووید ۱۹در استان سیستان و بلوچستان ۲/۵ برابر افزایش داشته است.

دراین راستا؛ سازمان عفو بین‌الملل ۲۱ فروردین، با صدور اطلاعیه‌ای از احتمال کشته شدن ۳۶ تن از زندانیانی در ایران خبر داد که طی روزهای اخیر به دلیل نگرانی از شیوع بیماری کووید ۱۹ دست به اعتراض زده بودند.

عفو بین‌الملل در این اطلاعیه آورده است: «به‌کارگیری مهمات مرگبار و گاز اشک‌آور برای سرکوب اعتراضات در چندین زندان به جان باختن ۳۵ زندانی منجر شده و دست‌کم در یک زندان، نیروهای امنیتی به ضرب‌وشتم شرکت‌کنندگان در اعتراضات پرداخته‌اند و احتمال می‌رود که یکی از زندانیان بر اثر این اقدامات جان باخته باشد.»

افزون بر اطلاعیه سازمان عفو بین‌الملل، پیش تر، نهادهای مدنی و حقوق‌ بشری در گزارش‌هایی جداگانه از مرگ ۱۰ زندانی در زندان‌های فشافویه تهران،‌ قرچک ورامین و ارومیه براثر بیماری کووید ۱۹ خبر داده‌ بودند. با این حال، قوه قضائیه ایران  این اخبار را تأیید نکرده است.

دراین میان، خانواده های زندانیان نیز در سایه ترس از بیماری کووید ۱۹ بشدت نگران وضعیت عزیزان خود در زندان ها هستند و چشم انتظار آزادی یا اعطای مرخصی به زندانیان در شرایط شیوع این بیماری در زندان‌ها هستند.

در پی بروز این ناآرامی در زندان شیبان اهواز؛ گروهی از خانواده‌های زندانیان در جاده شوشتر- اهواز تجمع کردند. چند ویدیو از خانواده‌های زندانیان زندان شیبان اهواز منتشر شده است که این تجمع با دخالت ماموران امنیتی با شلیک گلوله و گاز اشک‌آور پلیس روبه‌رو شد.

تشدید وضعیت زندانیان سیاسی 

مقام‌های قضایی جمهوری اسلامی که به علت بی‌کفایتی و ناکارآمدی مقابل همه گیری بیماری کووید ۱۹ در شرایط پیچیده‌ و بغرنجی قرار گرفته اند پس از درخواست های متعدد خانواده‌ بسیاری از زندانیان سیاسی محبوس در زندان فشافویه و اوین، مقام‌های جهانی و فعالان حقوق بشر مبنی بر اعطای مرخصی یا دادن عفو مشروط به زندانیان سیاسی- عقیدتی، طی روزهای گذشته با اعطای مرخصی کوتاه مدت برای تعداد محدودی از زندانیان سیاسی عقیدتی موافقت کردند از جمله نازنین زاغری که با پابند الکترونیکی به منزل مادرش آمد.

 البته این مرخصی قطره‌چکانی زندانیان سیاسی و عقیدتی شامل برخی از زندانیان سیاسی و عقیدتی با محکومیت کمتر از پنج سال و صدها تن دیگر از زندانیان سیاسی و عقیدتی که در شرایط نامطلوب زندان‌های سراسر ایران  از استفاده از حق مرخصی محروم مانده‌اند نمی شود از جمله آتنا دائمی، نرگس محمدی، نیلوفر ببانی، منیره عربشاهی، نسرین ستوده، سهیل عربی، آرش صادقی، سعید ماسوری، گلرخ ابراهیمی ایرایی، محمد حبیبی، کسری نوری، محمد شریفی مقدم، زینب جلالیان و …

اما با وجود اطلاع مقامات قضایی ایران به مساله همه‌گیری ویروس کرونا در زندان‌ها و احتمال ابتلای برخی زندانیان سیاسی به بیماری کووید ۱۹ به دلیل کمبود تجهیزات بهداشتی در زندان‌ها همچنان با مانع‌تراشی از دادن مرخصی به این زندانیان طفره می‌روند.

در سایه تلاش پنهانی و کارشکنی‌های قوه قضاییه غلامحسین اسماعیلی؛ سخنگوی قوه‌قضاییه"شاخص مرخصی دادن به زندانیان را حسن رفتار زندانی" عنوان و ادعا کرده است نیمی از زندانیان سیاسی به مرخصی رفته‌اند در حالی که تاکنون اسامی و مشخصات این زندانی سیاسی برای فراهم شدن امکان راستی آزمایی این ادعا منتشر نشده است.

خودداری قوه قضاییه از اعزام به مرخصی زندانیان سیاسی و عقیدتی و از سوی دیگر اعطای مرخصی به تعدادی از محکومان پرونده‌های دادگاه ویژه مفاسد اقتصادی با احکام حبس طویل‌المدت در حالیست که در روزهای اخیر خبرهایی از ابتلای زندانیان سیاسی به بیماری کووید ۱۹ منتشر شده است.

اصغر سپهری؛ برادر محمد حسین سپهری زندانی سیاسی در توییتر شخصی خود از بیماری برادرش خبر داد و نوشت: «برادرم، محمد حسین سپهری، در زندان وکیل آباد کرونا گرفته است. علائم کرونا در ۹ فروردین پیدا شده و ۱۴ فروردین او را به همراه دیگر زندانیان بیانیه ۱۴ به اطلاعات برده اند و اکنون در انفرادی است. او از خدمات پزشکی محروم است باید فوری به بیمارستان منتقل شده است.احتمالا بقیه زندانیان هم مبتلا شده اند و جان آنها نیز در خطر است. عامدانه کرونا را به جان زندانیان بیانیه ۱۴ انداخته‌اند!»

با توصیف این شرایط، شیوع بیماری کووید ۱۹ در زندان‌های جمهوری اسلامی می‌تواند در آینده فاجعه ایجاد کند. برخی گزارش‌ها از مرگ دست‌کم ۹ زندانی در زندان‌های فشافویه، قرچک ورامین و ارومیه در پی ابتلا به ویروس کرونا خبر می دهند، موضوعی که رییس سازمان زندان‌های ایران ‌آن را رد کرده است.

از نگاه فعالان حقوق بشر، ممانعت از اعزام به مرخصی منتقدان و فعالان سیاسی و مدنی یک تخلف آشکار از ضوابط حقوق بشر به شمار می‌رود.