افول سپاه قدس پس از حذف قاسم سلیمانی

با کشته شدن قاسم سلیمانی و همراهانش در مسیر فرودگاه بغداد به دست ارتش آمریکا، نه تنها آخرین احتمالات ناظر بر گفتگوهای تهران و واشنگتن از بین رفت بلکه موضوع "انتقام جویی" و عملیات نظامی علیه منافع آمریکا در عراق و سوریه و کشورهای منطقه تا هفته‌ها و ماه‌ها  به مساله اصلی محافل حکومتی ایران تبدیل خواهد شد.

پیامد‌های شوک مرگ بازوی متحرک جمهوری اسلامی که حضورش به معنای پیوند شبکه قدرتی مستحکم در عراق، لبنان و سوریه بود حالا به‌طور خاص، اعتراض‌های مردمی در عراق، ایران و لبنان را هدف می‌گیرد و از این لحاظ، در میان بخش قابل توجهی از موافقان و مخالفان حکومت ایران بحث پیامدها و دستاوردهای این مرگ را مطرح می‌کند.

کشته شدن قاسم سلیمانی که تجلی قدرت و برند عظمت " جبهه مقاومت" و شیعه گری جمهوری اسلامی بود چه پیامدهایی بر جنگ تند قدرت درون حکومت ایران دارد؟ سود و زیان مرگ صحنه‌گردان مرموز جنگ سوریه برای موافقان و مخالفان حکومت ایران چیست؟ ایالات متحده در برابر تهدیدهای نظامی مسئولان جمهوری اسلامی چه خواهد کرد؟ آیا مرگ قاسم سلیمانی فرصت بیشتری برای پیشبرد دیپلماسی و احتمال بازگشت جمهوری اسلامی به پای میز مذاکرات اتمی ایجاد می کند؟

تردیدی نیست که مرگ سلیمانی که به نمادی از جلال و شکوه منطقه‌ای و سمبل امنیت و حفظ تمامیت ارضی جمهوری اسلامی بدل شده بود نه تنها آسیب جبران ناپذیری به تداوم سیاست‌های تهاجمی و فعالانه جمهوری اسلامی در منطقه وارد کرد بلکه بار دیگر بخش عظیمی از اقتدار، حشمت و تسلط اطلاعاتی مورد ادعای جمهوری اسلامی را نیز در هم فرو ریخت.

آیت­ الله خامنه­‌ای به عنوان فرمانده کل قوا پس از کشته شدن قاسم سلیمانی بلافاصله اسماعیل قاآنی از اعضای کارکشته سپاه پاسداران را به عنوان فرمانده جدید نیروی قدس معرفی و بر ادامه برنامه کاری برنامه­‌های گذشته نیروی قدس همانند دوره فرماندهی قاسم سلیمانی تاکید کرد.

این انتصاب فوری رهبر جمهوری اسلامی نوعی تلاش برای عادی جلوه دادن عمق استراتژیک جمهوری اسلامی در منطقه و جلوگیری از تضعیف بیشتر نیروی قدس و گروه‌های نیابتی آن برای تداوم کارکردهای نظامی و سیاسی قاسم سلیمانی در ماموریت‌های سپاه قدس به ویژ‌ه در عراق و سوریه ارزیابی شده است.

هرچند، تحلیلگران بسیاری بر این باور هستند که نیروی قدس و گروه‌های نیابتی آن در نبود قاسم سلیمانی نه تنها همانند گذشته قادر به تداوم و گسترش جاه طلبی و حضور نظامی در منطقه نخواهند بود بلکه اعتماد عمومی به روند سیاست‌های جمهوری اسلامی در آینده نزدیک با چالش‌های جدی و بیشتری روبه‌رو خواهد شد.

در پس سرکوب وحشیانه خیزش آبانماه و همزمان با برگزاری مراسم خاکسپاری قاسم سلیمانی و رجزخوانی‌های مقامات جمهوری اسلامی مبنی بر گرفتن" انتقام سخت" به خاطر کشته شدن قاسم سلیمانی، مجلس ایران در ۱۷ دی ۱۳۹۸ همهٔ اعضای وزارت دفاع ایالات متحده و شرکت‌ها و مؤسسات وابسته آن را «تروریست» اعلام کرد و به دستور آیت الله خامنه‌ای از محل بودجه صندوق توسعه ملی که نقش ثروت ملی ایران را دارد مبلغ ۲۰۰ میلیون یورو بودجه جداگانه به سپاه قدس اختصاص داد.

در شرایطی که در پی تحریم های آمریکا علیه ایران، به گفته مقامات جمهوری اسلامی «تحت فشار تحریم‌ها»، صادرات نفت این کشور کاهش یافته است این نگرانی جدی تقویت می شود که با تزریق این منبع عظیم مالی به سپاه قدس جنگ های نیابتی سپاه قدس و دولت آمریکا به رویارویی مستقیم نظامی در منطقه ارتقا پیدا کند.
 




ابو مهدی مهندس و قاسم سلیمانی

در همین حال، گزارشی در دو رسانه وابسته به سپاه پاسداران؛ خبرگزاری فارس و سایت اداره سیاسی سپاه پاسداران درباره فعالیت‌های نیروی قدس منتشر شد که برای نخستین بار به صراحت تصریح کرد که نیروی قدس به فرماندهی قاسم سلیمانی از اوایل سال ۲۰۱۱ و با آغاز اعتراضات خیابانی مردم سوریه علیه بشار اسد در سرکوب این اعتراضات نقش  موثر و مهمی داشته است.

خبرگزاری فارس در این گزارش تایید کرده است که پیش از شروع جنگ داخلی و مسلحانه سوریه در سال ۲۰۱۱ با همکاری پلیس این کشور سرکوب اعتراضات مردمی سوریه که این خبرگزاری آن را «شورش خیابانی» نامیده در دستور کار نیروی قدس سپاه و نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی بوده  و اسلحه و تجهیزات سرکوب در اختیار پلیس این کشور گذاشته است.

در حالی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی نقش نیروی قدس و قاسم سلیمانی را در سرکوب اعتراضات مردم سوریه تایید کرده است که مقامات جمهوری اسلامی و فرماندهان سپاه پیش از این، با سوار شدن بر احساسات مذهبی و استفاده از دستگاه‌ پروپاگاندای‌ خود ادعا می کردند که در سرکوب مردم سوریه نقشی نداشته‌اند و بعد از شروع جنگ مسلحانه علیه دولت اسد برای حذف داعش، مبارزه با تروریسم و گروه های مسلح و دفاع از مکان‌های مقدس شیعیان( دفاع از حرم) ، به دولت سوریه کمک مستشاری کرده‌اند.

خبرگزاری فارس در گزارش خود همچنین برای نخستین بار تایید کرده است که نیروی قدس در جنگ۲۰۰۸ حماس و اسرائیل، اقدام به انتقال قطعات موشک به نوار غزه کرده است. بنابر این گزارش، نیروی قدس از طریق سودان، مصر و تونل های زیر زمینی از صحرای سینا به غزه قطعات موشک را به حماس و جهاد اسلامی رسانده است.

البته کمک های مالی و تسلیحاتی جمهوری اسلامی فقط به سرکوب معترضان در سوریه ختم نمی شود؛ گزارش های متعددی از کمک‌های مالی و نظامی و حمایت‌های سیاسی جمهوری اسلامی از بازسازی بسیج شیعیان لبنان از طریق «حزب الله» گرفته تا انجام فعالیت‌های جاسوسی و حمایت از شیعیان مخالف دولت عربستان، اپوزیسیون شیعه بحرین و گروه های نظامی در یمن، کویت، فلسطین و لبنان منتشر شده است.

چندی پیش کارشناسان سازمان ملل در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کردند که شبه نظامیان حوثی در یمن در سال ۲۰۱۹، سلاح‌های جدیدی به دست آوردند که برخی از آنها، دارای ویژگی‌هایی شبیه به نمونه‌های تولید شده در ایران هستند.
حسن نصرالله، رهبر حزب الله لبنان هم در تیرماه ۱۳۹۵ گفته بود: «تمام بودجه و پول و هزینه های ما از خوراکی ها تا سلاح و موشک از جمهوری اسلامی می رسد، همان که با آن اسرائیل را تهدید می کنیم.»
 




اسماعیل قاآنی فرمانده سپاه قدس

حسن نصرالله، رهبر حزب الله لبنان هم در تیرماه ۱۳۹۵ گفته بود: «تمام بودجه و پول و هزینه های ما از خوراکی ها تا سلاح و موشک از جمهوری اسلامی می رسد، همان که با آن اسرائیل را تهدید می کنیم.»

اسماعیل هنیه، رئیس دفتر گروه شبه نظامی حماس در فلسطین هم در ۱۴تیر۱۳۹۶ با تشکر از حمایت نظامی ایران گفته بود این کشور به تجهیز و توسعه نیروی نظامی گردان های القسام اقدام کرده است.

علاوه بر  این، عربستان سعودی نیز در ۲۵ شهریور ۱۳۹۵ با شکایت از ایران به سازمان ملل، ایران را متهم که به قاچاق سلاح برای گروه شبه نظامی حوثی در یمن مشغول است.

نه مرسی

در حالی که علی خامنه ای در مقام رهبر حکومت اسلامی، هرگونه گفتگو با آمریکا بر سر معاهده اتمی و یا برنامه های موشکی رژیم ممنوع ساخته است، محمد جواد ظریف که متوجه شده است سرنوشت جمهوری اسلامی با مذاکره و احتمال مجدد ترامپ در دور دوم گره خورده است در مصاحبه با هفته نامه اشپیگل  گفت که« مذاکره با آمریکا حتی پس از ترور قاسم سلیمانی غیرمحتمل نیست، به شرطی که آمریکا تغییر رویه دهد و تحریم‌های ایران را لغو کند.»

 پیشنهاد وزیر خارجه حکومت ایران در ارتباط با مذاکره دوباره با آمریکا با واکنش و انتقادهای تند جناح اصولگرا و تندرو در حکومت اسلامی ایران مواجه شد چراکه آمریکا‌ستیزی و خودداری از تماس یا گفتگو با ایالات متحده همواره بخش از پایه‌های اساسی سیاست این بخش از بدنه جمهوری اسلامی ایران بوده است.

ازجمله علی شیرازی؛ نماینده ولی فقیه در نیروی قدس سپاه پاسداران گفته است:«نه نظام و نه مردم  و حتی جبهه مقاومت اجاره دارند با دشمنان قاسم سلیمانی مذاکره کنند.»

حسین طائب رئیس سازمان اطلاعات سپاه هم گفته است :«در شرایط فعلی مذاکره با دشمن قطعاً محکوم به شکست است.»

حسین دهقان، مشاور فرماندهی‌کل قوا در حوزه صنایع دفاعی و پشتیبانی نیز به محمد جواد ظریف هشدار داده و گفت: حکومت ایران بدون تایید رهبری با امریکا  مذاکره نخواهد کرد.

همچنین۲۳تن از نماینده های مجلس ایران از ظریف به خاطر به خطر انداختن منافع ملی کشور و خیانت به خون قاسم سلیمانی  به قوه قضائیه شکایت کردند.

در مقابل رئیس جمهوری ایالات متحده، ساعاتی بعد، لغو تحریم‌ها علیه تهران پیش از شروع مذاکره با این کشور را رد کرد و در حساب کاربری خود در توییتر که به زبان فارسی نیز منتشر شد نوشت: «وزیر امور خارجه ایران می گوید ایران خواستار مذاکره با ایالات متحده است اما می خواهد که تحریم ها برداشته شود. @FoxNews @OANN نه، مرسی!»

در مجموع، حذف قاسم سلیمانی به عنوان نماد و برند دستگاه نظامی-اقتصادی جمهوری اسلامی برای این رژیم که در باتلاق عمیق بحران مشروعیت فرو رفته است در شرایطی رخ داد که سیر وقایع پس از کشتن قاسم سلیمانی همچنان به سمت تشدید نارضایتی عمومی در این کشور پیش می رود. از خاطر نرفته که با شلیک دو موشک به هواپیمای پی‌اس۷۵۲ از سوی سپاه و به قتل رساندن ۱۷۶ شهروند بی گناه، و بالا رفتن موج اعتراضات شهروندان در شهرهای مختلف در واکنش به این اقدام جبران ناپذیر باعث شد که اسطوره‌‌ قاسم سلیمانی که پیش تر ابر قهرمان شهید خوانده می شد به یک "قاتل" تبدیل شود.