سرنگونی هواپیمای مسافربری و تناقض گویی جمهوری اسلامی

بامداد چهارشنبه، ۱۸ دی ماه، ساعاتی پس از حملات موشکی سپاه پاسداران ایران به پایگاه‌ نظامی آمریکا در عین الاسد عراق در راستای پروژه موسوم به «انتقام سخت» آیت‌الله علی خامنه‌ای و خون‌خواهی قاسم سلیمانی؛ فرمانده سابق سپاه قدس، هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۳۷ متعلق به هواپیمایی بین‌المللی اوکراین با شماره پرواز ۷۵۲ تهران-‌کی‌اف، پایتخت اوکراین کمتر از شش دقیقه پس از برخاستن از باند فرودگاه «امام خمینی» تهران، در محدوده شاهدشهر با شلیک موشک پدافند هوایی جمهوری اسلامی سرنگون شد و همه ۱۷۶ مسافر و خدمه آن، از جمله ۱۴۶ ایرانی، کشته شدند.

سه روز تکذیب و انکار

مقامات ارشد نظام و فرماندهان ارشد نیروهای مسلح  که دو ماه پیش تر، مسئولیت کشتار و سرکوب معترضان اعتراضات مردمی در آبان ۹۸ و آمار کشته‌شدگان و بازداشت‌شدگان را انکار کرده بودند، با وجود اینکه می‌دانستند هواپیمای اوکراینی بر اثر شلیک موشک پدافند سرنگون شده و ۱۷۶ انسان بیگناه کشته شده اند  ابتدا علت این سانحه را نقص فنی اعلام کردند.

مسئولان بلند پایه جمهوری اسلامی در حالی که سه روز تمام، برای شلیک موشک به پایگاه‌های آمریکایی در عراق جشن می گرفتند، با قاطعیت و به کرات، تمام تلاش خود را برای لاپوشانی حقیقت بکار گرفتند و مسئولیت پدافند جمهوری اسلامی در سرنگونی این هواپیما را انکار و انهدام هواپیما را "دروغ بزرگی" خواندند و آن را "عملیاتی روانی" با روشی کاملا پیچیده و حساب شده علیه ایران عنوان کردند.

 ولی در نهایت پس از سه روز دروغ گفتن به ملت ایران و افکار عمومی سرانجام پس از فشارهای خارجی به‌ویژه پیگیری‌های سه دولت اوکراین، کانادا و چندین مقام ارشد آمریکایی در مورد وجود شواهدی مبنی بر ساقط شدن هواپیما توسط موشک، ستاد کل نیرو­های مسلح ایران ناچار به اعتراف و پذیرش بخشی از واقعیت همراه با کلی تناقض شد و علت این فاجعه را صرفاً "خطای انسانی" و "غیرعمدی" دانست.

این در حالی است که با وجود ارزیابی ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در بالا بودن احتمال حمله متقابل ایالات متحده پس از حمله موشکی سپاه به پایگاه‌های آمریکا در عراق تمامی پروازهای ورودی و خروجی فرودگاه های تهران به طور کامل باز بوده و ازسوی دیگر به گفته ابوالفضل موسوی بیوکی، نایب رئیس کمیسیون عمران مجلس ایران «هواپیمای اوکراینی برای پرواز سه بار از پدافند هوایی اجازه گرفته بود.»

روزنامه مشرق هم در گزارشی به نکته قابل تاملی اشاره کرده است:« بررسی ارتفاع و سرعت نشان میدهد آخرین سرعت پروازی ثبت شده معادل ۵۱۰ کیلومتر بر ساعت بوده که اساسا با سرعت‌های هواپیماهای جنگنده های نظامی مغایرت دارد و تشخیص آن نیز برای سامانه‌های پدافندی ساده است که هدف قرار گرفتن هواپیما توسط پدافند را رد می‌کند.»

در میان سکوت و انکار مقام‌های بلندپایه نظام، اظهارات حاجی زاده؛ فرمانده نیروی هوافضا که پدافند سپاه زیر مجموعه آن است نشان می‌دهد او همان روز که حمله موشکی به پایگاه های آمریکا انجام شده در جریان شلیک موشک کروز به هواپیما بوده است و در واقع، همه مقام‌های ارشد نظام در جریان این مساله قرار گرفته بودند.

آیت‌الله خامنه‌ای که طبق قانون اساسی ایران، به عنوان فرمانده کل قوا مسئولیت و اختیارات او در جمهوری اسلامی بیش از هر فرد دیگری است کمتر از شش ساعت پس از سرنگونی این هواپیما طی یک سخنرانی‌ در قم از غم سنگین فقدان قاسم سلیمانی، فرمانده سابق سپاه قدس گفت اما کوچکترین اشاره‌ای به این فاجعه نکرد.

سه روز پس از شدت گرفتن بهت و ماتم عمومی و بعد از انتشار بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح که در آن علت سانحه "خطای انسانی" عنوان شد، آیت‌الله خامنه‌ای " این واقعه را تسلیت گفت و درباره‌ پیگیری کوتاهی‌ها یا تقصیرهای احتمالی در این حادثه ‌سفارش کرد.

یک هفته بعد از این فاجعه و بالاگرفتن افزایش بی اعتمادی عمومی و اعتراضات ضد حکومتی روز جمعه ۲۷ دی  آیت‌الله خامنه‌ای در اولین نماز جمعه خود پس از ۸ سال، بدون عذرخواهی و اشاره مستقیم به سرنگون کردن این هواپیما تنها در چند جمله مختصر از این فاجعه گذشت و مشخصاً از فرماندهان سپاه به خاطر توضیح درباره ساقط کردن این هواپیما تشکر کرد و از کمرنگ شدن " یوم الله های حساس این روزها" (تشییع پیکر قاسم سلیمانی و حمله ایران به پایگاه‌های آمریکایی در عراق) ابراز ناراحتی کرد.

خشم افکار عمومی

 چند روز دروغ دسته‌جمعی، انکار و پنهان‌کاری و سپس اعتراف مقامات ارشد نظام، دولت و فرماندهان نیروهای مسلح، خشم عمومی و خانواده‌های مسافران هواپیمای سرنگون شده را برانگیخت.

عصر ۲۱ دی، گروه‌هایی از مردم خشمگین در تهران، بابل، شیراز، اصفهان و همدان و بابل، شیراز، اصفهان و دانشگاه همدان و شهرهای دیگر به خیابان ها آمدند و شعارهایی تندتر علیه خامنه‌ای؛ سپاه و کلیت نظام سردادند؛ این بار اما برخلاف اعتراضات خیابانی ماه های قبل، طبقه متوسط نیز به جمع معترضان از طبقه فرودست جامعه ملحق شدند.

در واکنش به این اعتراضات گسترده شهروندان ایرانی در داخل و خارج ایران؛ تمام هم و غم دستگاه های امنیتی جمهوری اسلامی، بر جلوگیری از اوج گیری اعتراض خانواده های خشمگین به فاجعه شلیک به هواپیمای اوکراینی متمرکز شد، از یک سو خانواده های داغديده را تهدید کردند که با رسانه ها حرف نزنند، به آنها اجازه ندادند به میل خود مراسم خاکسپاری برگزار کنند و از سوی دیگر به زور، بر روی قربانیان هواپیمای سرنگون شده  عنوان "شهید" گذاشتند، تابوت شان را با پرچم جمهوری اسلامی پوشاندند، زیر تابوت کشته شدگان را گرفتند.

 بر اساس گزارش های منتشر شده، مقامات امنیتی در واکنش به اعتراض تعدادی از خانواده های سوگوار، آنها را به اشکال مختلف تهدید و پیکر عزیزانشان را به آنها تحویل ندادند. ویدئوهای منتشر شده در شبکه های اجتماعی نشان می دهد مردم در شماری از این آیین های سوگواری علیه جمهوری اسلامی شعار داده اند.

ماموران امنیتی برای جلوگیری از اوج گیری این اعتراض ها حضور گسترده ای در مراسم خاکسپاری کشته شدگان داشته اند. ویدئویی منتشرشده از مراسم تدفین یکی از این کشته شدگان در شهر همدان نشان می دهد که نیروهای لباس شخصی و ماموران امنیتی پشت داربست‌های فلزی مشغول دفن پیکر قربانی هستند اما به مادر داغدیده اجازه نمی‌دهند در خاک‌سپاری فرزندش حاضر شود.

اوج وقاحت مسئولان سپاه پاسداران زمانی به اوج خود می رسد که حاجی‌زاده؛ فرمانده هوافضای سپاه چند روز پس از این فاجعه در ملاقات با پدر یکی از زنان جان‌باخته در هواپیمایی که خودشان ساقط کردند، می‌گوید این کار دشمن بود و انتقام خون این شهیدان را از آنان می‌گیریم و به شما هم شهادت دخترتان را تبریک و تسلیت می‌گوییم.

در مقابل  فشارهای مسئولان جمهوری اسلامی، برای تهدید، فشار و مصادره خاکسپاری قربانیان سقوط هواپیما و دفن آنها با عنوان "شهید" و "شهیده"، انسان‌دوستی و مسئولیت‌پذیری دولت کانادا بسیار قابل تامل است که مبلغ ۲۵ هزار دلار کمک بلاعوض برای صدور ویزای فوری به مشکلات مالی ناشی از این فاجعه به خانواده قربانیان پرواز اوکراینی می پردازد. جاستین ترودو نخست وزیر کانادا نیز در مراسم یادبود قربانیان این فاجعه شرکت کرد و اعضای خانواده‌های سوگوار را در آغوش گرفت.

با این وجود همان طور که انتظار می رفت؛ مسئولان ارشد دولت، فرماندهان ارشد در سپاه و نیروهای مسلح و حسن روحانی؛ رئیس‌جمهور نه تنها حاضر به پذیرش این اشتباه جبران ناپذیر نشدند و در مقابل این فاجعه ملی استعفا ندادند بلکه حاضر نشدند از ملت ایران و خانواده۱۷۶قربانی بیگناه حتی یک عذرخواهی ساده‌ کنند و فقط به اظهار تاسف و تسلیت اکتفا کردند.

پس از انتشار ویدئویی جدید از شلیک دو موشک از سوی پدافند هوایی جمهوری اسلامی به هواپیمای ۷۵۲ پرواز اوکراین سی ثانیه پس از شلیک موشک اول و تغییر مسیر آشکار توسط خلبان به سمت فرودگاه که بر روی رادار نیز کاملاً مشخص بوده  این پرسش مهم مطرح می شود؛ اگر پرتاب موشک خطای انسانی بوده و به گفته امیرعلی حاجی‌زاده اپراتور تنها ۱۰ ثانیه فرصت تصمیم‌گیری داشته، شلیک موشک دوم چه توجیهی داشته است؟