تحول فرهنگی در سعودی؛ تغییر راهبردی در جهان عرب

احمد عواض رییس اداره کل کاخ های فرهنگی مصر گفت «اقدامات شاهزاده محمد بن سلمان در راستای تحول فرهنگی در سعودی ضروری بود تا این کشور در این حوزه پیشرفت کند. برخی گمان می کردند که دامنه این تحول تنها در برگزاری برنامه های هنری و موسیقی محدود می شود اما اشتباه می کردند. این تحول منجر به پیشرفت در همه عرصه های فرهنگی خواهد شد».
 




احمد عواض

متن گفتگو را در زیر بخوانید:
 
فضای فرهنگی سعودی را پس از اجرای اصلاحات شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد کشور چطور ارزیابی می کنید؟

تحول چند سال گذشته در عرصه فرهنگ سعودی یک تحول راهبردی در این کشور و جهان عرب است. این تحول بسیار حساب شده و در مسیر درستی قرار دارد که بر کشورهای عربی نیز تاثیر می گذارد. برخی گمان می کنند که تغییر فرهنگی تنها به اجرای کنسرت موسیقی در سعودی محدود می شود. این اشتباه است. دامنه تحولات فرهنگی در همه بخش های فرهنگی و نوآوری و هنری نمود پیدا خواهد کرد و به عنوان یک تحول فراگیر بروز می کند. این فضا بر هویت مردم سعودی تاثیر سازنده ای دارد و منجر به حفظ چارچوب متنوع فرهنگی در کشور می شود و سعودی را در زمره کشورهای پیشتاز در این عرصه قرار می دهد. خلاقیت فرهیختگان در چنین فضایی در همه حوزه های ادبی و شعر و هنرهای تجسمی و نقاشی و غیره پرورش می یابد.

طرح اصلاحات شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد سعودی برای همگامی با دوره معاصر و برون رفت از بحران فرهنگی کنونی در کشورهای عربی ضروری به نظر می رسید.

را ارزیابی می کنید؟ چگونه فضای کنونی فرهنگ و فرهیختگان عرب

دیدگاه بدبینانه گروهی درباره وضعیت کنونی فرهنگی و فرهیختگان عرب با واقعیت انطباق ندارد. ما شاهد پیشرفت قابل ملاحظه در عرصه فرهنگ و روشنفکران عرب بودیم. فرهنگ و فرهیختگان به عنوان ابزارهای قدرت نرم مصر و کشورهای عربی شناخته می شوند.

پرزیدنت عبد الفتاح السیسی همواره بر اهمیت نقش فرهنگ در پرورش انسان تاکید می کند. در عین حال ما می بینیم که اهل فرهنگ تا چه اندازه نقش مهمی در حفظ قدرت مصر و هویت ملی عربی بازی می کنند.

اهل فرهنگ در دوره حکومت اخوان المسلمین در مصر پیش از انقلاب 30 ژوئن 2013 چه شرایطی داشتند؟

من اطمینان داشتم که اخوان المسلمین نمی توانند کنترل مصر را در اختیار بگیرند. اکثریت قریب به اتفاق گروه های جامعه این گروه را قبول نداشتند.

از این رو، فرهیختگان به عنوان ابزار قدرت نرم در مصر باید در کنار اکثریت مردم قرار می گرفتند و با قدرت گیری اخوان المسلمین در مصر مخالفت می کردند. در آن زمان، تحصن کنندگان و معترضان به حکومتداری اسلام گرایان مورد تهدید قرار گرفتند. گروهی از اسلام گرایان به دنبال متفرق کردن معترضان با توسل به زور بودند. این خبر به سرعت برق در مصر پیچید. ماموران در مقابل دفتر وزیر فرهنگ مستقر شدند.

سه خودروی زرهی و سه واحد نظامی برای حمایت از این دفتر اعزام شدند. به دنبال درگیری دو گروه با یکدیگر سه تن از ماموران زخمی شدند. اخوان المسلمین به دنبال ایستادگی تحصن کنندگان از منطقه بیرون رفتند. چند هزار نفر تحصن کرده بودند. در آن زمان، شماری از اهل فرهنگ از جمله چندین نویسنده و کارگردان و هنرمند و ناشر و ناقد پس از ورود به دفتر وزیر فرهنگ خواستار استعفای او شدند. مخالفت با «اخوانیزه شدن» وزارت فرهنگ جوهره خیزش روشنفکران بود.

در آن زمان، نگرانی عمده معترضان درباره کتاب ها و مطبوعات دارای گرایش های اخوان المسلمین نبود بلکه آنها بر این باور بودند که هویت و تاریخ مصر به دنبال قدرت گیری این گروه اسلامگرا از بین خواهد رفت.

اگر اخوان المسلمین در مصر در قدرت می مانند چه می شد؟

تصور می کنم که اخوان المسلمین نمی توانستند بیش از یک سال در قدرت باقی بمانند چرا که جامعه دچار دو دستگی حاد می شد. همچنین این گروه منش قلدرمآبانه ای دارد. نمونه آن را نیز پیشتر دیدیم. هواداران اخوان المسلمین به جلسه مخالفان در کاخ ریاست جمهوری الاتحادیه در 2012 حمله و ضمن ضرب و شتم حاضران همه وسایل آنان را تخریب کردند.

در این راستا، ارتش مصر بر این باور بود که گروه اخوان المسلمین خیانتکار هستند چرا که زمزمه هایی در خصوص طرح فروش شبه جزیره سینا و کانال سوئز در دوره حکومت این گروه مطرح بود. اخوان المسلمین همچنین با رژیم ایران همکاری می کردند. کشور دچار کمبود کالا به ویژه فرآورده های نفتی شده بود. نکته مهم تر این بود که گروه اخوان المسلمین در پی تغییر هویت ملی بود و به همین دلیل مردم دست به دست دادند تا از پروژه اخوان المسلمین برای تصرف قدرت جلوگیری کنند. آنها می خواستند پس از قدرت گیری و دست گذاشتن بر ثروت های ملی کشور پروژه خود را در کشورهای عربی پیاده کنند.

مصر و کشورهای عربی در چند سال گذشته با چندین موج تروریسم مقابله کردند. ابزارهای فرهنگی برای رویارویی با تفکر تروریستی چیست؟

اداره کل کاخ های فرهنگی مصر ابزارهای متعددی در اختیار دارد. این ابزارها طبق رهنمودها و طرح های گوناگونی تنظیم شده اند که مهم ترینشان عبارتند از: توجه به هویت مصری و فرهنگ عربی مصر. در این راستا باید در آغاز کارکرد کاخ های فرهنگی مصر در کل کشور ارتقا یابد تا بتوان به اهداف مورد نظر دست یافت. آگاهی بخشی و هنرآموزی و نقش تکمیلی نظام آموزشی و پرورش جوانان برای آگاهی درباره تفکرات افراطی از جمله اهداف اعلام شده هستند.

مصر دستخوش تحول دیجیتالی فراگیر در چارچوب نوسازی همه جانبه دولت شده است. چندین برنامه برای توسعه نهادهای فرهنگی کشور از جمله اداره کاخ های فرهنگی در حال اجرا هستند تا هم متناسب با سلیقه جامعه باشند و هم به مقابله با تفکر افراطی بپردازند.

همه پروژه های یاد شده در این زمینه هدف آگاهی بخشی جوانان دارند تا این گروه یاد بگیرند چطور با اندیشه های گوناگون برخورد کنند. برنامه های فرهنگی گوناگونی داریم. به عنوان مثال، برنامه "آغاز یک رویا" برای آموزش بازیگری و کارگردانی و غیره تنظیم شده است. برنامه دیگری نیز به نام هویت مصری داریم. مجموعه کتاب هایی در زمینه ملی گرایی و هویت مصری در این برنامه گنجانده شده و کاروان های فرهنگی حتی به مناطق دورافتاده اعزام می شوند. شمار این کاروان ها در 2019 به 450 مورد رسید.

جریان های تندرو و افراطی در چندین سال گذشته به دلیل نبود نهادی که اندیشه های جوان و با استعداد را پرورش دهند قدرت گرفتند و بسیاری از جوانان به سمت این گروه ها جذب شدند. چه برنامه ای در حال حاضر دارید؟
  
برنامه جامعی در این زمینه تنظیم کرده ایم. فرهنگ و هنر با تندروی در یکجا جمع نمی شوند. چندین موسسه برای پرورش استعدادهای جوان داریم و 6 موسسه دیگر در این زمینه در استان های کشور وجود دارند. نتایج تلاش این مراکز در استان پورت سعید (شمال قاهره) قابل مشاهده است. پورت سعید امسال پایتخت فرهنگی شد. طرح دوره آموزش تئاتر به کودکان نیز وجود دارد.

چه تسهیلاتی برای معلولان و ناتوانان ذهنی در نظر گرفته اید؟

چندین گروه معلولان زیر نظر این سازمان فعالیت می کنند. گروه تئاتر النور که از نابینایان تشکیل شده است و تا حالا چندین تئاتر اجرا کرده اند. گروه های دیگری هم هستند که در عرصه های هنری گوناگون فعالیت می کنند.

و بخش هنرهای عامیانه چه؟

این گروه ها نیز مورد توجه این سازمان قرار دارد. لباس 20 گروه تئاتر در 15 سال گذشته تغییر نکرده بود که ما آن را تغییر دادیم. برنامه های هنری این گروه ها نیز به روز شدند و 42 برنامه سفر به کشورهای جهان داشتند و در دو جشنواره بین المللی شرکت کردند. این طرح که از سال 1994 متوقف شده بود در دو سال گذشته فعال شد.
 

چگونه نقش فرهنگ در پرورش فکری را ارزیابی می کنید؟

ما همواره بر نقش فرهنگ مصر تاکید می کنیم. البته گسترش و توسعه فعالیت ها در کاخ های فرهنگی نیز ضروری است. نقش قدرت نرم در پرورش فکری و افزایش سطح آگاهی و پرورش خرد جمعی جامعه مصر مورد توجه حکومت قرار دارد. این رویکرد به ویژه در راستای مقابله با مشکلات آینده و مهار تسلیحات نسل چهارم و پنجم به کار می آید. دشمنان منطقه ای و بین المللی از طریق این تسلیحات خرد جمعی را هدف می گیرند.

آیا تئاترها نیز دستخوش روند توسعه می شوند؟

فرآیند توسعه و ارتقای کارکرد 180 نمایش در 2019 تکمیل شد . امسال نیز به دنبال توسعه 350 تئاتر هستیم. ما در حال ارتقای مهارت های فارغ التحصیلان رشته تئاتر در استان ها هستیم. در این راستا، مسابقه نمایشنامه نویسی برگزار می کنیم.