چالش های پیش روی تنش آفرینی ایران

تنش با ایران بالا گرفته است. ایران به عنوان عامل حمله به چندین نفتکش معرفی شد. ایران یک نفتکش انگلیس را توقیف کرد. چندین حمله پهپادی به دستکم ده هدف از جمله یک ایستگاه پمپاژ نفت در سعودی از سوی نیروهای نیابتی ایران –حوثی ها- انجام شده است. هر چند ایران خیلی محتاطانه رفتار می کند تا اینکه آغازگر یک جنگ تمام عیار نباشد اما به نظر می رسد که ایران رویکرد تنش زایی را در پیش گرفته و نیز تصمیم گرفته تا به جای نشستن پای میز مذاکره به دنبال واکنش های خصمانه و ستیزه جویانه برود.

سپاه قدس و حزب الله لبنان می توانند حمله های تروریستی در همه کشورها انجام بدهد. سناریوهای متعددی درباره مکان و چگونگی واکنش نظامی ایران وجود دارد و هر سناریو مزایا و معایبی دارد. اگر چه ایران رفتار حساب شده ای در پیش گرفته اما رفتار ایران مانع از این نمی شود تا از طریق نیروهای نیابتی در کشورهایشان دست به ماجراجویی بزند.

جبهه حزب الله لبنان 

حزب الله لبنان –بهترین بازوی نظامی ایران- در معرض ضربه و حملات پیاپی قرار دارد. اغلب تاسیسات حزب الله لبنان در سوریه از طریق حمله های اسرائیل نابود شده اند. تحریم های آمریکا علیه این گروه در حال افزایش روز افزون هستند و مقام ها و مسئولان عالی رتبه فراوانی در حزب الله لبنان توسط آمریکا به دلیل حمایت از تروریسم تحریم شده اند.

در این میان، نام سه مقام حزب الله نمود بیشتری پیدا کرده است. این چهره ها به این دلیل که نماد تسلط حزب الله بر حکومت و نهادهای حکومتی لبنان هستند مورد تحریم آمریکا قرار گرفته اند. یکی از اینها محمد حسن رعد است. رعد متهم شده که نامه تهدید آمیزی به پارلمان لبنان و نبیه بری رییس پارلمان ارسال کرده است.

گفتنی است که بری رییس جنبش امل-یک گروه شیعی و متحد اصلی حزب الله- بوده و از مقام خود برای تقویت پروپاگاندا و تبلیغات حزب بهره می گیرد.

اقدام آمریکا در واقع پیامی است به پارلمان لبنان درباره اینکه نمایندگان ممکن است از سوی آمریکا تحریم شوند.

وزارت خزانه داری آمریکا اعلام کرد که امین شری نماینده حزب الله در پارلمان لبنان بانک های این کشور را تهدید کرده است. قانون جلوگیری از تامین مالی حزب الله در سال 2018 توسط کنگره آمریکا تصویب شد و بانک های لبنانی این قوانین را اجرا می کنند. تحریم این نماینده لبنانی این پیام را به بقیه مقام های حکومتی کشور و بخش بانکی می دهد که دولت آمریکا هرگز با این افراد مسامحه و مدارا نخواهد کرد.

تحریم وفیق صفا مسئول ارتباط و هماهنگی حزب الله مهم ترین گام بود. وفیق صفا رابط بین احزاب سیاسی لبنان و مهم ترین چهره حزب الله در نهادهای امنیتی –به ویژه در ارتش لبنان- به شمار می رود. صفا که از سوی آمریکا تحریم شده دیگر نمی تواند علنا با روسای دستگاه های امنیتی لبنان نشست و برخاست کند.

گروهی از فرماندهان بلندپایه و نیروهای نخبه حزب الله لبنان در سوریه کشته شدند. اغلب آنها در جریان حمله های اسرائیل جان خود را از دست دادند. اغلب تاسیسات نظامی به ویژه موشکی حزب الله در این حملات نابود شدند.

حزب الله به دلیل تحریم های آمریکا بر ایران با بحران شدید مالی دست و پنجه نرم می کند. ایران به دلیل این تحریم ها نمی تواند پول به نیروی نیابتی خود در لبنان ارسال کند.

با این حال شاید حزب الله زیر بار فشار آمریکا و حمله های اسرائیل کمر خم نکند. اما چنانچه ایران تصمیم بگیرد تا جنگ را از لبنان یا سوریه آغاز کند اوضاع دستخوش تغییر می شود.

گزارش ها حاکی از این است که حزب الله در حال استقرار نیرو در نزدیکی مرزهای لبنان و سوریه با اسرائیل است. علاوه بر این حزب الله نیرو در بلندی های جولان سوریه یعنی منطقه هم مرز با اسرائیل مستقر کرده است.

یکی از سران حزب الله لبنان در گفتگو با روزنامه دیلی بیست گفت «حزب الله در معرض نتایج ناگوار تحریم های آمریکا علیه ایران قرار دارد و بودجه حزب الله کاهش یافته است. اگر حکومت ایران درباره آغاز حمله یا اقدام نظامی تصمیم گیری کند حزب الله حاضر به اجرای آن است. حزب الله به دلیل این تحریم ها آماده رویارویی با اسرائیل است. ما این بار اولین تیر را شلیک می کنیم».

لذا، آمادگی برای یک پاسخ دندان شکن شرط شلیک اولین تیر است و حزب الله هنوز برای چنین جنگی آمادگی ندارد.

چنانچه ایران نیروهای حزب الله –در لبنان یا سوریه- را برای واکنش نظامی به کار بگیرد در چنین شرایطی حزب الله تلفات سنگینی متحمل خواهد شد. حزب الله لبنان اینک اغلب فرماندهان نظامی کارکشته خود را در  سوریه از دست داده است. علاوه بر این، حزب الله توان تامین مالی یک جنگ دیگر را ندارد. این گروه در شرایط کنونی گریبانگیر اوضاع اقتصادی بدی است و به همین دلیل توان ساپورت مالی خدمات لجستیکی و استخدام نیرو برای آغاز یک جنگ گسترده را ندارد.

در پایان باید گفت، حزب الله لبنان تنها به شرطی درگیر می شود که عملیات بازسازی بعد از جنگ تضمین شده باشد و این همان اتفاقی است که بعد از جنگ با اسرائیل در جولای 2006 افتاد. اما تفاوت جنگ پیشین و آینده این است که کشورهای کمک کننده به ویژه کشورهای خلیجی این بار دیگر آن شور و شوق سابق برای بازسازی لبنان را نخواهند داشت.

اوضاع این دفعه فرق می کند. حفظ لبنان در اولویت نیست و مرز بین حکومت لبنان و حزب الله مشخص نیست. بنابراین، کمک مالی به لبنان به این معنا است که این پول ها به جیب حزب الله می روند.

 با توجه به آنچه گفته شد، احتمالا ایران از گزینه لبنان یا سوریه استفاده نخواهد کرد چرا که حزب الله لبنان تلفات سنگینی متحمل خواهد شد.

عراق؛ گزینه بعدی؟

وقتی چندی پیش یک پهپاد ناشناس به یک پایگاه نظامی گروه حشد شعبی هوادار ایران در مرکز عراق حمله کرد آمریکا گفت در این حمله دست نداشته است. بنابراین، گمانه زنی ها درباره اینکه حمله کار اسرائیل بوده افزایش یافت. شماری از نیروهای حزب الله لبنان و سپاه در این حمله کشته شدند.

این حملات در حالی انجام می شوند که تنش بین آمریکا و ایران افزایش یافته است. هم آمریکا و هم ایران در عراق نیرو و تجهیزات دارند.

دولت آمریکا شماری از چهره های عراقی نزدیک به حکومت ایران را تحریم کرد از جمله: ریان الکلدانی و وعد قدو (ابو جعفر الشبکی) و دو استاندار سابق نوفل حمادی السلطان و احمد عبد الله الجبوری.

دولت آمریکا در ماه مارس جنبش النجبا و اکرم الکعبی رهبر این گروه را تحریم کرد. مایک پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا در جریان چندین سفر به عراق تهدید کرد که آمریکا در صورت حمله به منافع این کشور در عراق برخی جریان های تابع حشد شعبی را هدف قرار می دهد.

منافع آمریکا در عراق در چندین ماه گذشته مورد حمله قرار گرفته اند که همین به نگرانی ها درباره آغاز جنگ احتمالی بین آمریکا و ایران در خاک عراق دامن زده است.

البته آغاز جنگ بین ایران و آمریکا همواره به عنوان یک گزینه مطرح بوده است. اما همزمان با افزایش تنش کنونی بین دو کشور این احتمال تقویت و خطرناک تر شده است. اگر ایران به دلایل یاد شده جنگ را از لبنان یا سوریه آغاز نکند پس آیا این احتمال وجود دارد که فرماندهان ایران خاک عراق را به عنوان طرح جایگزین انتخاب کنند؟

پاسخ احتمالی به این پرسش نه است، نفوذ ایران در عراق کم رنگ تر شده. ایران بر خلاف لبنان از نفوذ مطلق در نهادهای حکومتی عراق برخوردار نیست.

مساله مهم این است که شیعیان عراق و سران شیعی در این کشور درباره حضور ایران در عراق دچار دودستگی هستند. آمریکایی ها حضور نظامی گسترده در عراق دارند و همچنین نیروهای اضافی در حال اعزام به این کشور هستند. چنانچه جنگ در خاک عراق آغاز شود حضور ضعیف ایران در این کشور ضعیف تر خواهد شد. از این رو، بی گمان ایران با آغاز جنگ با آمریکا در خاک عراق بی گدار به آب نمی زند.

می توان گفت که اشتباهات و ارزیابی نادرست و غیر دقیق هر چقدر هم بزرگ باشند منجر به آغاز جنگ گسترده نخواهد شد چرا که ایران نمی تواند در خاک لبنان یا سوریه یا عراق اقدام نظامی انجام دهد.

حالا فارغ از اینکه کدام طرف آغازگر جنگ خواهد بود اما ایران و گروه های نیابتی تابع پیروز میدان نخواهند بود.

 


Subscribe to the discussion