بحران مالی حزب الله

 منابع مالی «حزب الله» لبنان به دنبال دخالت نظامی این گروه در سوریه هدر رفت. به دنبال افزایش حقوق ها، نیاز مردم به بخش خدماتی- به ویژه نظام سلامت- بیش از پیش شده است. مهم تر اینکه، حالا چالش های انزوا و بیکاری در جامعه افزایش می یابد. همچنین، تحریم های آمریکا علیه ایران منجر به افزایش مشکلات مالی حزب الله شده و کار به جایی کشید که خود حسن نصر الله مجبور شد به وجود این مشکلات اعتراف کند. نصر الله در سخنانی به مناسبت سی امین سالگرد تاسیس هیات حمایت از مقاومت اسلامی در لبنان در دهم مارس 2019 با ستایش از حامیان مالی اصلی مقاومت گفت «کمک مالی حتی اگر کم باشد اما در نهایت همانند قطره رودخانه بزرگی تشکیل می دهد و معادله بازی را تغییر می دهد». او به تلاش کلیه اعضای هیات حمایت از مقاومت اسلامی و نیز حمایت مالی قابل ملاحظه جمهوری اسلامی ایران در سال 2006 اشاره کرد. جنبش مقاومت «حزب الله» از کمک های مردمی بی نیاز بود اما حزب الله به دنبال جنگ مالی آمریکا استراتژی جدیدی در پیش گرفت و حالا چشم به انتظار کمک های مالی هواداران مقاومت است.

استراتژی

نصرالله به خوبی می داند که تنها با کمک های مالی هوادارانش نمی تواند جای خالی حمایت مالی حکومت ایران را پر کند. طبق برخی منابع، حکومت ایران سالانه 700 میلیون دلار به حزب الله کمک می کند. نصر الله این مساله را نیز به خوبی می داند که دیگر نمی تواند منکر بحران مالی در حزب الله شود. تحریم های آمریکا عامل اصلی این مشکل هستند. از این رو، اعتراف به وجود مشکل مالی بهتر از نادیده گرفتن آن است تا اینکه این سرخوردگی و ناامیدی در جامعه شیعیان به نارضایتی عمومی تبدیل نشود. شیعیان لبنان در چند سال گذشته در معرض مشکلات مالی و کمبود خدمات قرار داشتند و سران «حزب الله» چند ماهی است با وعده تغییر می دهند می گویند تحریم ها تاثیری بر «حزب الله» و شیعیان لبنان ندارد. اما حالا که همه متوجه این واقعیت شدند که وعده «حزب الله» قابلیت اجرایی ندارد سران این گروه رویکرد تازه ای در پیش گرفتند: آنها طوری وانمود می کنند که مشکل مالی به مقاومت گره خورده و مردم باید برای حل آن همکاری کنند. «حزب الله» می داند که شیعیان تنها از طرح مقاومت حمایت می کنند. سران «حزب الله» همچنین می دانند که بازار مقاومت نظامی به دلیل تلفات بشری سنگین در میان نیروهای حزب الله و شیعیان و مردم لبنان دیگر خریدار ندارد. از این رو، مقاومت مالی بهترین گزینه به نظر می رسد. رویکرد کنونی «حزب الله» این است که به شیعیان اینگونه القا می کند آنها متحدان «حزب الله» در جنگ با آمریکا و اسرائیل هستند. «حزب الله» و ایران به دنبال این جنگ تحریم مالی شده اند و نمی توانند به ولخرجی ادامه دهند. درخواست کمک مالی از شیعیان لبنان آنهم از سوی گروهی که در یک برهه زمانی به جنگ با نیروهای اشغالگر اسرائیل پرداخت در واقع حربه سران حزب الله به شمار می رود. حزب الله از شیعیان می خواهد تا به عنوان متحدانش در مقاومت در برابر اسرائیل نقش آفرینی کنند. اما آیا این رویکرد جواب می دهد؟ نه لزوما. حزب الله در معرض تحریم های آمریکا قرار دارد. شیعیان فراوانی هستند که تمایل ندارند هزینه کمک مالی به یک گروه تحریمی را پرداخت کنند چرا که خود آنها هم در معرض تحریم قرار می گیرند. اگرچه کمک های مالی غیرعلنی توسط برخی افراد متوقف نمی شود اما فضای شک و تردید در میان کارفرمایان و بازرگانان که حامیان مالی عمده هستند ایجاد می شود.

رشد نارضایتی

مشکلات مالی «حزب الله» به این زودی تمام نمی شود و فضای ناامیدی و سرخوردگی در میان شیعیان در حال گسترش است. شمار فراوانی از پیکارجویان وابسته به «حزب الله» به ویژه نیروهای قراردادی از سوریه به لبنان بازگشته اند. این نیروها بعد از بازگشت به لبنان حقوقی از سوی «حزب الله» برایشان اختصاص داده نمی شود. پرسنل دستگاه های رسانه ای و آموزشی و سلامت و نظامی «حزب الله» هم به دلیل عدم دریافت حقوق ابراز نارضایتی می کنند. این یک تحول بی سابقه و بزرگ به شمار می رود. برخی گزارش ها حاکی از این است که حقوق پیکارجویان متاهل به نصف کاهش یافته است. این نیروها معمولا چیزی بین 600 تا 1200 دلار در ماه حقوق می گیرند و دستمزد ماهانه نیروهای مجرد 200 دلار است. این بدین معناست که مشکلات مالی «حزب الله» بهبود نمی یابد بلکه رو به وخامت است. کمک های مالی به هیات حمایت از مقاومت اسلامی نمی تواند همه این زیان و ضرر را جبران کند. و حالا «حزب الله» به دولت لبنان و وزارتخانه هایش به عنوان منبع جدید تامین مالی چشم دوخته تا مخارج این گروه از جمله بخش خدماتی اش را پوشش دهد. اما به هر حال خود دولت و ارکان حکومت با یک بحران مالی شدید دست و پنجه نرم می کنند و هیچ اطمینانی هم نیست که کمک های مالی ارائه شده در کنفرانس سیدر به دست دولت لبنان برسد. کشورهای کمک کننده در کنفرانس به شرطی به دولت لبنان کمک می کنند که برنامه اصلاحات داخلی را پیش ببرد و اجرای این اصلاحات در شرایط کنونی دشوار به نظر می رسد. «حزب الله» به سادگی نمی تواند به اموال دولتی دسترسی پیدا کند چرا که رفتار و عملیات این گروه در لبنان تحت نظر جامعه جهانی است. شیعیان از این رویکرد جدید «حزب الله» درباره مقاومت به ستوه خواهند آمد و تامین غذا به عنوان یک اولویت و مهم تر از مسائل دیگر مطرح خواهد شد.  

عراق

دولت لبنان نمی تواند به عنوان گزینه اصلی تامین مالی پایدار برای «حزب الله» مطرح شود. از این رو، روابط ایران و «حزب الله» به سوی عراق و منابع مالی احتمالی این کشور چرخش پیدا کرده است. به گفته برخی منابع نزدیک به حوزه علمیه نجف و شماری از سران شیعی در عراق دستمزدی که برای نیروهای حشد شعبی در نظر گرفته شده به جیب «حزب الله» لبنان می رود. این منابع افزودند که مشاغل و پست های جعلی فراوانی در سازمان حشد شعبی ایجاد شده است. ناظران می گویند نخستین سفر رییس جمهور ایران به عراق در راستای تلاش های ایران برای گسترش روابط تجاری و جبران تحریم های آمریکا انجام شده است. دفتر عادل عبد المهدی نخست وزیر عراق با انتشار بیانیه ای گفت روحانی و عبد المهدی چندین تفاهم نامه در بخش نفت و بازرگانی و سلامت و خط آهن بین شهر نفت خیز بصره در جنوب عراق و شلمچه در ایران امضا کردند. این دو کشور همچنین تدابیری در راستای ایجاد تسهیلات در صدور ویزا برای بازرگانان و سرمایه گذاران در نظر گرفتند. یک مقام ارشد ایران که روحانی را در عراق همراهی می کرد به رویترز گفت «عراق به عنوان کانال دیگری مطرح می شود که ایران از طریق آن تحریم های غیر عادلانه را پشت سر خواهد گذاشت و سفر رییس جمهور به عراق فرصت های اقتصادی در ایران ایجاد می کند». پایگاه خبری(Iraq Business News) به نقل از حمید حسینی دبیر کل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق گفت «مشکل بانکی میان دو کشور حل شده است و اکنون روند صادرات و تبادلات تجاری با عراق با ثبات و بهتر شده است. حدود 7 تا 8 میلیارد دلار طرح های فنی و مهندسی بخش خصوصی ایران در عراق از سال 2014 به علت ظهور داعش در این کشور بلاتکلیف است که امیدواریم در این سفر راه حلی برای آن پیدا شود». در جریان دیدار روسای بانک های مرکزی ایران و عراق در فوریه، ساز وکار پرداخت مالی بین دو کشور تعیین شد و جزئیات آن به امضای دو طرف رسید. چنانچه ایران بتواند از بخش مالی و بانکی عراق برای کاهش فشار بحران مالی استفاده کند «حزب الله» هم در این میان بی نصیب نخواهد ماند.

همکار مهمان فریدمن در انستیتو واشنگتن*


Subscribe to the discussion