دیپلماسی سکوت

 منطقه خاورمیانه در چندین سال گذشته همواره عرصه کشمکش بر سر نفوذ بین قدرت های بزرگ بوده است. تحولات جاری در پایتخت های ملتهب و کانون های تنش در چند سال گذشته منجر به تحولی روشن در برنامه های راهبردی و ابزارهای نفوذ شده است. در حالیکه قدرت های بزرگ ترجیح دادند تا با دخالت مستقیم و درگیری نظامی به مبارزه با تروریسم بپردازند کشورهای دارای «دیپلماسی سکوت» به تقویت حضور فرهنگی و گسترش روابط نرم با پایتخت های ملتهب روی آوردند. این کشورها به دنبال افزایش تلاش های دیپلماتیک برای ایجاد راهکارهای سیاسی برای بحران های منطقه و حمایت از حکومت های عربی و نهاهای سیاسی قانونی در کشورهایی مثل لیبی و یمن و عراق هستند. هدف این کشورها، مطرح کردن گزینه های سیاسی جدید برای دوره بعد از جنگ با تروریسم و بازسازی است. حکومت های هند و ژاپن و چین و کشورهای اسکاندیناوی مثل سوئد و دانمارک و مجارستان از دیپلماسی سکوت در منطقه خاورمیانه برخوردار هستند. این  کشورها با توجه به جهت گیری و ماهیت نظام سیاسی حاکم از ابزارهای گوناگون برای پیشبرد دیپلماسی سکوت بهره می گیرند. در حالیکه چین عمدتا بر گسترش مناسبات بازرگانی با کشورهای منطقه و افزایش قراردادهای تجاری تاکید دارد کشورهای اسکاندیناوی به سیاست نرم فرهنگی و راه اندازی و حمایت از طرح های سیاسی اهمیت می دهند.


دکتر ولید قزیحه استاد علوم سیاسی در دانشگاه آمریکایی قاهره و متخصص امور خاورمیانه

دکتر ولید قزیحه استاد علوم سیاسی در دانشگاه آمریکایی قاهره و متخصص امور خاورمیانه به «المجله» گفت «نقش کشورهای دارای دیپلماسی نرم در خاورمیانه رو به رشد است و شاهد گسترش نقش آفرینی این کشورها در آینده نیز خواهیم بود. این رویکرد می تواند مقدمه ای باشد برای ایجاد مناسبات جدید بین قدرت های بزرگ و منطقه در آینده. روابطی که تفاوت بنیادین با دیدگاه تاریخی روابط بین کشورها در دو قرن گذشته دارد و بر مبنای اصل استعمار یکجانبه شکل گرفته است». قزیحه افزود «قدرت های بزرگ که رویکرد اقدام نظامی مستقیم برای مقابله با تروریسم در پیش گرفته اند مجبور به حمایت از یکی از گروه های سیاسی بومی یا منطقه ای در برابر گروه های دیگر هستند. به همین دلیل، این کشورها در معرض انتقاد قرار گرفتند. مردم منطقه نیز دیدگاه منفی درباره این کشورها دارند که با پیشینه تاریخی دوره استعمار که در حافظه جمعی مردم عرب نقش بسته مرتبط است». قزیحه یادآور شد «کشورهایی مثل هند و چین و ژاپن و نروژ و دانمارک و سوئد از محبوبیت فراوانی در افکار عمومی عربی برخوردارند. این کشورها همواره مخالف دخالت نظامی در منطقه و استفاده از دیپلماسی نرم بودند. ضمنا، اين کشورها از پیشینه استعماری در خاورمیانه و منطقه عربی برخوردار نیستند و به همین دلیل نقش آفرینی شان در عرصه های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی رشد روزافزونی دارد». گزارش مرکز پژوهش ها و مطالعات پیشرفته در کشور امارات به این نکته اشاره می کند که رشد نقش آفرینی کشورهای دارای دیپلماسی نرم در خاورمیانه به دلیل تلاش این کشورها برای مقابله با نفوذ ایران در خاورمیانه است. افزون بر این، این کشورها نگران خطرات ناشی از گسترش تروریسم و تلاش گروه داعش برای جذب نیروی پیکارجو در کشورهای خارجی است. این گزارش افزود «دانمارک به دنبال کسب حمایت متحدان اروپایی برای اعمال تحریم علیه ایران در راستای مقابله با خطر حکومت ایران و رشد روز افزونش در منطقه است. دانمارک همچنین از رشد جریان های تندرو در این کشور بیم دارد؛ چرا که گروهی از شهروندان بلژیکی به کانون های تنش در سوریه و عراق سفر کرده اند. ضمنا دانمارک از ورود عوامل تروریستی دارای مهارت رزمی در میان موج پناهجویان به این کشور واهمه دارد».

دولت دانمارک در ماه اکتبر از خنثی شدن طرح ترور مخالفان اهوازی از جمله حبیب جبر رییس جنبش عربی آزادیبخش الاحواز توسط وزارت اطلاعات ایران در خاک دانمارک خبر داد. کشورهای دارای «دیپلماسی نرم» به دنبال ایجاد راهکارهای سیاسی در مناطق درگیری در خاورمیانه هستند تا شرایط برای گذار از مرحله جنگ به فرآیند صلح مهیا شود و عوامل تنش زا و تهدید آفرین از جمله مهاجرت غیر قانونی و موج مهاجرت و تروریسم فراقاره ای از بین برود. بنا به این گزارش، تحولات منطقه خاورمیانه در چند سال گذشته در کانون توجه ویژه سه کشور اسکاندیناوی (نروژ و سوئد و دانمارک) قرار گرفته است. کشورهای اروپایی برنامه های متعددی در این خصوص در نظر گرفته اند: تاسیس مراکز گفتگو و همکاری با کشورهای عربی به ویژه در دانمارک و راه اندازی مراکز مطالعات خاورمیانه در یکی از دانشگاه های سوئد و برگزاری نشست و گفتگو میان گروه های درگیر در یمن و کمک های مالی برای حمایت از انتخابات لیبی در آینده و حمایت از ان جی اوهایی که به آوارگان و جنگ زدگان و پناهجویان کمک می کنند و افزایش کمک مالی به پناهجویانی که کشور را ترک و به سرزمینشان بازمی گردند. دولت دانمارک مبلغ 6.54 میلیون کرون (حدود یک میلیون یورو) برای حمایت از انتخابات لیبی در آینده و مشارکت مردم در انتخابات در نظر گرفته است. این کمک صرف توانمندسازی کمیته مرکزی انتخابات شورای شهر لیبی برای اجرای برنامه های فرهنگی و آگاه سازی و ثبت نام رای دهندگان و تقویت حضور زنان و افراد معلول در انتخابات می شود.
سفیر رخا احمد حسن معاون پیشین وزیر امور خارجه مصر

از سوی دیگر، رخا احمد حسن معاون پیشین وزیر امور خارجه مصر به «المجله» گفت «کشورهایی که رویکرد قدرت نرم در خاورمیانه در پیش گرفته اند حضور قدرتمندتر و نقش بیشتری در بازسازی خواهند داشت. این کشورها از روابط خوبی با کشورهای منطقه و مقبولیت مردمی در کشورهای عربی برخوردارند. این درست بر خلاف کشورهایی است که با دخالت نظامی در صدد مبارزه با تروریسم هستند». حسن افزود «قدرت نرم و بازسازی در مرحله آینده دست بالا دارد. کشورهای عربی باید از طریق افزایش رویکرد دیپلماتیک و تدوین چشم انداز سیاسی عربی برای آینده منطقه در دوره بعد از تروریسم آماده شوند. کشورهای دارای قدرت نرم از مقبولیت گسترده مردمی در کشورهای عربی برخوردارند». مجامع بین الملل نیز ذهنیتی که از کشورهای دارای قدرت نرم دارند این است که این کشورها دموکراتیک و صلح طلب بوده و رویکرد بیطرفانه و عدم دخالت نظامی در مناطق درگیری در کشورهای گوناگون در پیش گرفته اند. این کشورها از سابقه استعماری نیز برخوردار نیستند و به همین دلیل برای قدرت های اروپایی دردسرساز نیستند. منطقه خاورمیانه بعد از حمله 11 سپتامبر 2001 مورد توجه این کشورها قرار گرفت؛ به ویژه اینکه جمعیت مهاجران عرب و اسلامی در کشورهای دارای دیپلماسی نرم کم نیست. پژوهشکده المستقبل در گزارشی گفت «خیزش مردمی در بسیاری از کشورهای خاورمیانه و پیامدهای آن از جمله وقوع درگیری های مسلحانه باعث شد تا کشورها اقدام به افزایش حضور نرم در منطقه کنند». کشورهای دارای دیپلماسی نرم به دنبال گسترش روابط فرهنگی با مردم خاورمیانه هستند. راه اندازی مرکز گفتگو و برنامه های همکاری برای ایجاد مناسبات همکاری در زمینه دموکراسی و توسعه اقتصادی در این راستا انجام می شود. تقویت پیوندهای فرهنگی و ایجاد روابط ویژه با مردم منطقه هدف اصلی این مراکز است.


Subscribe to the discussion