سعودی الگوی حکومتداری خردمند در چالش های کنونی

حاکمان آگاه به مسئولیت ها و تهدیدها و استفاده از منابع
ملک سلمان بن عبد العزیز و شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد

صفت های فراوان انسان به دولت ها منتقل شده اند. وقتی مثلا از دولت ها به عنوان ناکام یا خوب یا بد یا خردمند و سرکش یاد می شود به معنای این است که دولت از یک سرزمین و ساکنانش و حاکمانش تشکیل شده است و حاکمان قدرت تصمیم گیری و هدایت امور را بر عهده دارند و دولت مجری این تصمیمات است. بنابراین صفت های این چنینی عمدتا با رویکردهای حاکمان در راستای تحقق منافع و اهداف مردم و دفاع از سرزمین همخوانی دارد.

 

سعودی در مسیر تبدیل شدن به قطب پیشرو و اصلی عربی برای سرمایه گذاری خارجی حرکت می کند

 

بنابراین دادن صفت های مختلف به کشورهای دنیا خیالبافی نیست بلکه حکایت از شرایط واقعی و روی زمین در کشورها و حکومت ها و رویکردها و سیاست هایشان دارد. از این رو، وضع محدودیت و قوانین اجباری برای دولت هایی که از آنها به عنوان دیوانه یاد می شود در راستای حفاظت از امنیت و ثبات در جهان ضروری به نظر می رسد. دادن مجال بیشتر به دولت هایی که از آنها به عنوان خردمند یاد می شود در راستای استفاده از تجربه و دانش و قابلیت هایشان برای عبور از مشکلات و چالش ها ضروری است. دولت های خردمند عمدتا چشم انداز دقیق و واقع بینانه برای تعامل با چالش ها و رویارویی با تهدیدها دارند و می توانند طرح های موفق و بلند پروازانه خود را در عمل اجرا کنند.

 

لحظه اعلام عرضه اولیه سهام آرامکو در بورس سعودی (رویترز)

 

ناگفته نماند که حکومت های خردمند باید مجموعه ای از شروط را داشته باشند که بتوان بین آنها و دولت های سرکش و دیوانه تمایز قائل شد. شروط اصلی خردمندی حکومت ها عبارت است از: حاکم مشروع که از رضایت عمومی برخوردار باشد، حاکم آگاه به مشکلات و اندازه تهدیدها، حاکمی که چشم انداز درست برای تعامل با مشکلات حال و نیازمندی های آینده داشته باشد، حاکم با تجربه که مسائل ملی و داخلی و پرونده های خارجی را با تدبیر و قاطعانه مدیریت کند، حاکمی که مهره های موفق و موثر را در رده های مختلف مدیریتی و غیر مدیریتی انتخاب کند و مهره های ضعیف و ناکارآمد را کنار می گذارد، حاکمی که می تواند استفاده حداکثری از منابع و امکانات دولتی بدون هدر رفت انجام دهد.

با توجه به آنچه گفته شد می توان گفت پادشاهی عربی سعودی الگوی ویژه یک حکومت خردمند و مسئولیت پذیر در راستای حفظ امنیت و ثبات بین المللی و منطقه ای و داخلی به شمار می رود که در سه سطح قابل بررسی است:
 

سطح جهانی

دولت سعودی سند و الگوی آگاه به آینده نظام بین الملل دارد. این سند مبتنی بر نقش های تاریخی این کشور در راستای حفظ امنیت و ثبات بین المللی از لحاظ اقتصادی و امنیتی و سیاسی است. نقش تولید محور سعودی در بازار انرژی پس از اکتشاف نفت در این کشور نشان می دهد که سعودی نقش اصلی برای حفظ ثبات بازار انرژی بازی می کند و هیچ گاه از اصل بی طرفی به نفع تولید کنندگان یا مصرف کنندگان منحرف نشده است. هیچ کس نمی تواند منکر نقش آفرینی مثبت سعودی برای حفظ ثبات بازار انرژی در شرایط بحران های جهانی مثل بحران کنونی بین روسیه و اوکراین شود. نقش سعودی در راستای حفظ امنیت بین الملل و مقابله با تروریسم و تندروی و تاکید بر گفتگو به عنوان راهکار ارزشمند برای ایجاد نقاط مشترک بین ادیان گوناگون بر هیچ کس پوشیده نیست. طرح های ابتکاری سعودی نقش سازنده در برقراری ثبات و حل بحران های سیاسی و آثار اجتماعی آنها بر جوامع ایفا کرده است. سعودی طرح های ابتکاری متعددی مثل پیمان طائف در لبنان و طرح ابتکاری صلح خاورمیانه را در کارنامه خود دارد. مقابله با آثار بحران های جهان هدف اصلی سعودی برای طرح این اقدامات و طرح های بشر دوستانه بوده است که نمونه آن را در طرح های ابتکاری سعودی در حمایت از کشورهای فقیر برای مقابله با همه گیری کوئید ۱۹ دیدیم.

 

توانمندی نظامی سعودی که برای مقابله با تروریسم به کار می رود در جایگاه های پیشرفته قرار دارد

 

سطح منطقه

سعودی تکیه گاه سیاست خاورمیانه به طور عام و سیاست منطقه عربی/ خلیجی به طور خاص است. سعودی از تشکیل دولت معاصر سعودی در دهه ۳۰ میلادی نقش محدود یا اصلی در بحران های منطقه ایفا کرده؛ از مساله مرکزی یعنی کشمکش عربی اسرائیلی گرفته تا مسائل توسعه محور و کشمکش های داخلی و تهدیدهای گوناگون علیه امنیت ملی کشورهای عربی مختلف و سعودی به این کشورها برای مقابله با تهدیدها کمک کرد. موضع سعودی درباره مصر در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۳ گواه روشن این رویکرد است. دولت سعودی درباره بحران یمن هم همین سیاست را در پیش گرفته و بر دفاع از مردم یمن در برابر گروه هایی با پروپاگاندای ضد مردمی تاکید می کند چون این گروه ها می خواهند نهاد دولت را به دست بگیرد و برنامه های ضد مردمی اجرا کنند. دولت سعودی رویکرد درست و مناسب برای مقابله با افزایش نفوذ ایران در کشورهای منطقه و دخالت در امور داخلی شان و تداوم تلاش رژیم ایران برای ایجاد هسته های سرطانی در ارکان دولت های ملی و تجزیه و تضعیف آنها و چپاول ثروت هایشان و خوار و ذلیل کردن مردمان منطقه در پیش گرفته است. رویکرد دخالت جویانه رژیم ایران در تعارض آشکار با سیاست های سعودی درباره لزوم احترام به حاکمیت ملی و استقلال دولت ها و آزادی مردم دارد.
 

سطح داخلی

سعودی در چند سال اخیر پس از اعلام سند چشم انداز ۲۰۳۰ دچار تحول گسترده شده است. شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد سعودی این سند را رونمایی کرد. این سند اصلاح گرایانه حوزه های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و تبلیغاتی و رسانه ای را در بر می گیرد.

سعودی نوین با شعار «سند چشم انداز بلند پروازانه برای یک ملت بلند پرواز» هدف اصلی سند چشم انداز ۲۰۳۰ است. این سند به لزوم ساخت یک سرزمین نوین با حفظ ارزش های اصیل و اصالت گذشته و خیزش و توسعه در حال حاضر و آینده نگری و تامین نیازهای آینده برای نسل های بعدی اشاره کرده است.

کشور سعودی اینک بسترهای نوین مبتنی بر استفاده حداکثری از منابع و امکانات در دسترس در راستای تحقق رفاه برای همه مردم دارد و دولت با توجه به این تحولات سیاست های منطقه ای و بین المللی را بازتنظیم کرده است.

 

دولت سعودی در اولین دیدار بین ملک سلمان و رشاد العلیم رئیس شورای ریاستی یمن بر حمایت از تلاش ها برای برقراری صلح تاکید کرد

 

در پایان می توان گفت که دولت سعودی موفق به اجرای یک الگوی حکومت خردمند در سه سطح داخلی و منطقه ای و بین المللی شده است. وجود این حکومت خردمند برای اداره امور منطقه و جهان ضروری به نظر می رسد و سعودی با توجه به جایگاه دینی و قابلیت های اقتصادی و موقعیت ژئوپلیتیکی و رهبری آگاه به تمام این عوامل می توانند نقش حکومت خردمند را به نحو احسن در سه سطح یاد شده ایفا کند. سران سعودی با دور اندیشی و آگاهی توانستند از قابلیت ها و امکانات و موقعیت جغرافیایی و مذهبی کشورشان برای ارتقای سطح زندگی مردم سعودی استفاده بهینه کنند. مردم سعودی هم پشت سران سیاسی خود ایستاده اند و بر این باورند که رهبرانشان از تمامی ویژگی های خردورزی و آینده نگری و قابلیت تصمیم گیری درست و فاصله گرفتن از تصمیمات آنی و احساسی برخوردارند و آثار و پیامدهای تصمیمات خود را بر منافع کشور به دقت بررسی می کنند. در اینجا باید به یک مساله اصلی و مهم درباره نقش رهبران سعودی در دست یابی به موفقیت ها و دستاوردهای گوناگون اشاره کرد. عده ای مدعی هستند که کشور از امکانات و منابع طبیعی عظیم مثل نفت برخوردار است و این منابع درآمد زا باعث رشد اقتصادی و افزایش ذخایر ارزی و بستر سازی برای جذب سرمایه خارجی می شوند. البته بخشی از این ادعا درست است چون منابع طبیعی و به خصوص نفت یکی از عوامل اصلی در عملکرد موفق دولت به حساب می آید اما این همه ماجرا نیست. کشورهای عربی و غیر عربی فراوانی هستند که منابع عظیم گاز و نفت دارند اما این منابع و امکانات خود برای پروژه های توسعه کشور مورد استفاده قرار نمی گیرد بلکه همه ثروت ها در مسیر ماجراجویی های بی نتیجه و ناکام و بلندپروازی های غیر واقع بینانه بر باد می رود و حاکمان نابخرد مردم را به گردونه جنگ و درگیری های پشت سرهم می کشانند. الگوی رژیم ایران در اداره کشور الگوی یک حکومت نابخرد است که با بی تدبیری تمام دست به افزایش تنش و جنگ افروزی در کشورهای همسایه می زند و الگوی ناکارآمدی در اداره امور کشور به نمایش گذاشته و قادر به تامین حداقلی نیازمندی های معیشتی مردم این کشور نیست و کمر مردم ایران زیر بار فقر و نیازمندی خم شده است. ایران منابع عظیم گاز و نفت دارد اما حاکمان مذهبی و سیاسی کشور ثروت های ملی را برای احیای بلندپروازی های پارسی و رویای افزایش نفوذ در کشورهای منطقه و سرکوب مردمان کشورهای یاد شده هدر می دهند. دست آخر مردم ایران بازنده بزرگ هستند که تاوان سیاست رژیم را پرداخت می کنند.

 

اهداف راهبردی سند چشم انداز ۲۰۳۰ (منبع: وبسایت سند چشم انداز ۲۰۳۰)

 

مدل های حکومتداری فراوانی در دنیا وجود دارد؛ برخی خردمند و عده ای نابخرد، گروهی موفق و گروه دیگری ناکام هستند. حاکمیت سیاسی آگاه به چالش های حال و نیازمندی های آینده کلید طلایی موفقیت حکومت های جهان به شمار می رود. سعودی از جمله الگوهای حکومتداری خردمند را دارد و وجود این الگو برای اداره امور جهان ضروری به نظر می رسد. این واقعیتی است که با توجه به تحولات جهان و سفر جو بایدن رئیس جمهور آمریکا به منطقه برای همگان آشکار گردید. پرزیدنت جو بایدن در سفر به سعودی با آگاهی به نقش سعودی و دولت مدبر و وزن و اعتبار منطقه ای و بین المللی این کشور با مقامات سعودی درباره مسائل مختلف جهان در سایه بحران روسیه و اوکراین و نیز مسائل منطقه با توجه به افزایش تنش رایزنی کرد.