کارشناس اقتصادی: هزینه گزاف بحران روسیه و اوکراین برای جهان

بحران بین روسیه و اوکراین پیامدهای ناگواری در جهان داشته و توقف صادرات محصولات غذایی و غلات اوکراین و روسیه ضمن افزایش قیمت محصولات غذا حمل و نقل مواد غذایی در جهان را در معرض خطر قرار داده است چون کشتی های حامل محصولات یاد شده و کشاورزان و کارگران اوکراینی در حوزه حمل و نقل امنیت ندارند.

نگرانی درباره چشم انداز امنیت غذایی در دنیا افزایش یافته و پرسش ها درباره امکان گسترش جغرافیای جنگ افزایش یافته است. بنابراین، همه اینک به دنبال پایان دادن به این جنگ هستند تا اقتصاد دنیا بیش از این ضرر نکند و وضعیت امنیت غذایی وخیم تر نشود.

«المجله» هشدارهای جهانی درباره امنیت غذایی و عوامل عمده تهدید کننده امنیت غذایی را با دکتر روک آنطوان مهنا رئیس دانشگاه حمدان دبی بررسی کرده که در زیر می خوانید:

 

دبیر کل سازمان ملل گفت ناامنی غذایی چند میلیون نفر در دنیا را تهدید می کند و ممکن است منجر به بحران قحطی چندین ساله شود. کدام کشورها آسیب پذیرترند؟

بیش از ۵۰ کشور گرفتار پیامدهای مستقیم و غیر مستقیم بحران روسیه و اوکراین شده اند و این کشورها سهم ۲۶ درصدی در تولید ناخالص داخلی دنیا دارند. بی گمان امنیت غذایی تحت تاثیر مستقیم جنگ جاری قرار گرفته و موجب بی ثباتی اقتصادی و سیاسی و ژئوپلیتیکی و امنیتی شده است. سهم اقتصاد روسیه در تولید ناخالص جهان ۱.۶ تریلیون دلار بوده و این کشور یازدهمین اقتصاد بزرگ جهان است. سهم اقتصاد اوکراین در تولید ناخالص جهان ۱۵۵ میلیارد دلار است و این دو کشور ۲۵ درصد گندم دنیا را تامین می کنند. این موضوع تاثیر بسزایی در کشورهای فراوان داشته و اگر قیمت گندم و نان همینطور بالا برود منجر به بی ثباتی اجتماعی و اقتصادی خواهد شد.

 

آیا دوره راهبرد «نان در مقابل سلاح» فرا رسیده است؟ 

بی ثباتی اقتصادی و تظاهرات و رویدادهایی از این دست از ویژگی های مرحله کنونی است. کشورهای خاورمیانه وارد کنندگان بزرگ گندم هستند و بدین ترتیب مستقیما تحت تاثیر قرار می گیرند. ۴۰ تا ۶۰ درصد گندم لبنان از اوکراین تامین می شود. مصر بزرگ ترین وارد کننده گندم روسیه و اوکراین است و ۸۵ گندم خود معادل حدود ۱۲.۵ میلیون تن در سال را از روسیه و اوکراین می خرد. مصر پرجمعیت ترین کشور عربی است. وضعیت در لیبی و الجزایر و تونس هم به همین شکل است چون روسیه و اوکراین صادر کنندگان بزرگ گندم هستند. افزایش تورم و افزایش قیمت محصولات غذایی و فلزات و انرژی و نفت عواقب ناگواری در کشورهای بسیار دارد و موجب رکود و کاهش رشد اقتصادی و به تبع آن ناآرامی می شود. وقوع ناآرامی در کشورهایی که به دلیل این جنگ با کمبود نان و گندم و افزایش قیمت این دو کالا مواجه هستند محتمل به نظر می رسد. بنابراین بنده نگران این مساله هستم چون کشورهای جهان با افزایش قیمت انرژی و سوخت روبرو هستند و افزایش تورم و بیکاری عواقب ناگواری دارد. رکود تورمی در پیش است و به اینها باید کاهش ارزش شاخص های بورس های دنیا و تورم در قیمت ها و تولید و خدمات و کاهش قدرت خرید مردم را اضافه کرد که هم اینک آغاز شده است.

 

چرا آینده انرژی در هاله ای از ابهام است؟ 

به دلیل افزایش قیمت انرژی به خصوص نفت که در ۹ سال اخیر بی سابقه است. تقاضا برای نفت کشورهای خلیج مثل قطر و سعودی و امارات افزایش پیدا کرده است و در این میان اروپا مستقیما تحت تاثیر قرار گرفت. نفت و گاز روسیه به ترتیب ۲۵ درصد و ۴۰ درصد نفت و گاز اروپا را تامین می کند. این مساله چه بسا منجر به رکود اقتصادی و گرانی و کاهش ارزش پول ملی در اروپا می شود. افزایش نرخ انرژی منجر به افزایش درآمد سعودی و قطر و بقیه صادرکنندگان نفت می شود اما تقاضا برای نفت در اروپا به حدی بالا خواهد رفت که این کشورها قادر به تامین نیازمندی اروپایی ها نخواهند بود. این مساله عواقب ناگوار دیگری مثل کاهش هزینه برای تولید و صنعت و صادرات صنعتی و کشاورزی دارد.

 

اثرات پیامدهای جنگ بر اوضاع دنیا چیست؟

اولا هزینه تجارت و داد و ستد از راه تنگه بسفر و دریای سیاه و تنگه داردانل افزایش پیدا می کند. ترکیه حرف اول و آخر را در این آبراهه ها می زند و طبق معاهده ۱۹۳۶ می تواند این تنگه ها را ببندد. دیدگاه دولت ترکیه به عنوان متحد ناتو درباره مساله روسیه و اوکراین در هاله ای از ابهام است و این احتمال تهدید را افزایش می دهد. بحث گردشگری و پروازهای توریستی و اقامتگاه های تفریحی ساحلی در تابستان را داریم که گردشگران روسیه اکثر گردشگران خارجی مصر را تشکیل می دهند و اینها یک سوم درآمد توریستی دولت مصر یعنی حدود دو میلیارد و پانصد میلیون دلار در سال را تامین می کنند. این عدد حتما کاهش پیدا می کند. این امر در مورد کشورهای خلیج و قبرس هم صدق می کند. چند هزار نفر از کشورهای خاورمیانه در اوکراین و روسیه تحصیل می کنند. ۸ هزار نفر از مراکش و ۳ هزار و ۵۰۰ نفر از مصر در اوکراین و روسیه درس می خوانند و به اینها باید دانش آموختگان عراق و فلسطین و لبنانی را هم افزود. اما اکثر این افراد به کشورهایشان بازگشتند.

بانک های مرکزی هم گرفتارند و نرخ بهره را به منظور کنترل تورم افزایش می دهند که این رویکرد عواقب ناگواری مثل ریسک و کاهش سرمایه گذاری جدید و مستقیم را به دنبال داشته و موجب کاهش رشد اقتصادی کشورها و دنیا می شود. در چنین شرایطی بی ثباتی پولی و اقتصادی و سیاسی را داریم و این سه پارامتر برای صندوق های تامین مالی از اهمیت برخوردار است و میزان سرمایه گذاری و داد و ستد و صادرات کاهش پیدا می کند و ارزش پول ملی دچار نوسان می شود و  جنگ ارزی آغاز می گردد.

آیا جنگ انرژی و جنگ آب و غذا در راه است؟

جنگ سرد نوین با اردوگاه های جدید سر برآورده است. سوریه و ایران و روسیه و ونزوئلا و چین را در یک طرف و آمریکا و اروپا و ناتو را در طرف دیگر داریم. شوک تورمی پس از آشفته بازار گرانی ها و افزایش بیکاری و جنگ ارزی پیش می آید و بانک های مرکزی نمی توانند کاری از پیش ببرند و سیاست های پولی دیگر جواب نخواهد داد یا به عبارت دیگر «کار از کار گذشته» و رکود اقتصادی دور از ذهن نخواهد بود. اوضاع جهان بی ثبات است و امیدوارم که این دوره را پشت سر گذاشته و از ضربه سهمگین آخر جلوگیری کنیم.