آموزش موسیقی در مدارس؛ گام دیگر سعودی در گذار به مدرنیته

کارشناسان: موسیقی ابزاری برای تربیت نسل های آگاه و میانه رو
عكسی از کلاس های موسیقی ۶۰ سال قبل در سعودی

هنر و موسیقی ابزار مهم و موثر در شکل گیری آگاهی مردم درباره مسائل کلان و روحیه دهنده و مقابله زودهنگام با تندروی به شمار می رود که از آموزش موسیقی در مدارس آغاز می شود.

 

درس موسیقی از جمله دروس اصلی مدارس کشورهای مختلف به شمار می رود

 

سلطان البازعی رئیس کمیسیون موسیقی سعودی اخیرا از تصمیم وزارت فرهنگ و وزارت آموزش کشور برای گنجاندن درس هنر در برنامه آموزشی مدارس یاد کرد که شامل موسیقی و تئاتر و هنرهای تجسمی و فیلمسازی می شود. او اضافه کرد «گنجاندن موسیقی در برنامه آموزشی پایه تحصیلی ابتدایی از پروژه های ما است تا دانش آموزان از همان کودکی موسیقی را فرابگیرند».

کمیسیون موسیقی سعودی همچنین برنامه دیگری به نام «فرهنگ موسیقی» را اعلام کرد که اجباری نیست و مثل کلاس فوق العاده است. «فرهنگ موسیقی» برنامه های پربار و آموزنده و متنوعی در برمی گیرد و دانش آموزان از طریق پلتفرم «مدرستی» وابسته به وزارت آموزش به آن دسترسی پیدا می کند. علاقمندان می توانند به واسطه «فرهنگ موسیقی» تصور روشن و جالبی در مورد موسیقی پیدا کنند و نت نویسی را یاد بگیرند و با سبک های مختلف موسیقی در جهان آشنا شوند. برنامه های راهبردی متعددی برای توسعه این حوزه تنظیم شده که ساز و کارها و آیین نامه های مبتنی بر طرح های ابتکاری را در بر می گیرد و شامل حوزه های مختلف صنعت موسیقی مثل آهنگسازی و نوازندگی و مهندسی صدا و سرمایه گذاران این حوزه می شود و بستر مناسبی برای توانمند سازی این کسب و کارها فراهم می کند و بدین ترتیب صنعت موسیقی دستخول تحول گردیده و به یک صنعت موثر تبدیل می شود.

 دستاوردهای اقتصادی

این برنامه کمیسیون موسیقی درآمد زا هم هست و صنعت موسیقی را به یک صنعت موثر و تولید گر تبدیل می کند تا سهم این حوزه از تولید ناخالص داخلی به ۱.۰ درصد برسد. کمیسیون موسیقی در نظر دارد تا ۲۰۳۰ ، ۶۵ هزار شغل در بخش های موسیقی مختلف ایجاد کند.

موسیقی در برخی کشورها مثل بریتانیا یک صنعت پر درآمد بوده و ۸.۳ میلیارد پوند به اقتصاد بریتانیا ترزیق می کند. به عنوان مثال موسیقی پاپ به تنهایی بیشتر از صنعت خودروسازی برای بریتانیا درآمد دارد و سهم ۹ درصدی در اقتصاد جهان داشته است.

نادی عزام کارشناس اقتصادی مصری در این زمینه گفت «دولت سعودی برنامه آینده داری برای تنوع اقتصادی دارد و برای کاهش وابستگی به نفت می کوشد. عرصه هنری مثل سینما و موسیقی و جشنواره های هنری گردشگری متعددی در سعودی برگزار می شوند. دولت سعودی فقط در ۲۰۱۸ بیش از ۱۲۰ جشنواره و رویداد گردشگری و هنری برگزار کرد».

عزام اضافه کرد «این سیاست و تفکر سعودی باید مورد توجه بقیه کشورهای عربی قرار بگیرد چون اقتصاد صرفا به یک صنعت خاص یا صدور کالا محدود نمی شود بلکه خدمات هنری هم حالا نقش کلیدی دارند. فروش گیشه در آمریکا در ۲۰۱۶ حدود ۴۰ میلیارد دلار بوده و این مبلغ کلان بسیار بیشتر از بودجه کنونی برخی کشورهای عربی است».
 

دولت سعودی برای مستند سازی و صیانت از موسیقی محلی می کوشد

 

مزایای تربیتی

توجه به آموزش موسیقی در مدارس غرب تصادفی نیست بلکه مطالعات نشان می دهد آموزش موسیقی مزایای تربیتی متعدد مثل بهبود در توانایی گفتاری و استدلال غیر شفاهی کودکان دارد. در آمریکا در یکی از تحقیقات مربوطه که در ۲۰۰۹ انجام شد مشخص شد کودکانی که کلاس موسیقی رفته اند واکنش های مغزی قوی تری به شماری از آزمایش های تشخیص صدا نشان دادند.
نتایج پژوهش ها همچنین نشان می دهد که آموزش موسیقی باعث یادگیری بهتر و تقویت حافظه کودکان می شود و مهارتهای پایه ریاضی آنها را تقویت می کند و در یادگیری مهارت های دیگر و کاهش اضطراب آنان موثر است.

جلسات ۴۵ دقیقه ای موسیقی درمانی شامل شنیدن یک آهنگ دلنشین می شود و برای کودکان آرامش بخش بوده و قادر به تقویت قدرت تمرکز می شود.
موسیقی در بهبود رفتار کودکان در خانواده و دیگران هم موثر است.
ناجی الشهابی رئیس حزب الجیل المصری و کارشناس امور تربیتی می گوید «برنامه دولت سعودی برای آموزش موسیقی در مدارس تحسین برانگیز است چون مدارس این روزها بر اساس برنامه های متنوع در حوزه های فرهنگی و ورزشی و هنری مورد ارزیابی قرار می گیرند و موسیقی باعث شکل گیری
نسل مهربان و میانه رو می شود و نقش موسیقی در بهبود مهارت های تحصیلی بر همه آشکار است و بدین دلیل در مدارس غربی تا این حد مورد توجه قرار گرفته».

او اضافه کرد «موسیقی باعث رشد شخصیت کودکان از پیش دبستانی تا پایه های تحصیلی بالاتر می شود و باعث فاصله گرفتن کودکان از عقده های روانی می گردد و بستر مناسب برای رویارویی زود هنگام با تندروی ایجاد می کند چون موسیقی و نوآوری با تندروی در یک اندیشه جمع نمی شوند».
 

موسیقی و تئاتر دو ابزار فرهنگی و دو عنصر هویت فرهنگی هستند

 

تاریخ نگاری موسیقی
دولت سعودی برای تاریخ نگاری موسیقی محلی ۱۳ منطقه در این کشور می کوشد. این برنامه از منطقه عسیر آغاز شده که شامل احداث کتابخانه موسیقی در برگیرنده موسیقی محلی و ملی است.

برنامه تاریخ نگاری موسیقی همچنین از چهره های با استعداد بومی در عرصه موسیقی حمایت می کند تا صنعت موسیقی جان بگیرد. تاریخ نگاران بسیاری از عرصه موسیقی ملل برای ثبت زندگی روزمره و وضعیت مردم استفاده کردند و بر این باور بودند که ترانه ها و آهنگ ها به دقت بیانگر برهه های زمانی مختلف هستند. لوئیس بورکهارت در سفر به حجاز به حوزه موسیقی و آلات موسیقی رایج در آن دوره از جمله ربابه اشاره کرده است.

لحن هر موسیقی در هر منطقه سعودی متفاوت است و هر منطقه از سازهای موسیقی خاص خود استفاده می کند. ساز ابوا مخصوص مناطق جنوبی و ربابه ساز محلی بخش های شمال سعودی است. تاسیس موزه خصوصی موسیقی طارق عبد الحکیم هنرمند فقید سعودی در شهر جده سرآغاز اهتمام دولت به این حوزه بود. آثار قدیمی و اشیای تاریخی این نمایشگاه بیانگر پیشینه پربار و غنی موسیقی محلی و نقش طارق عبد الحکیم در حوزه هنری سعودی است. این موزه پایان ۲۰۲۲ در خانه خاندان المنوفی در منطقه تاریخی البلد افتتاح می شود. منطقه البلد جده در ۲۰۱۴ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.

مجموعه اسناد آرشیو و اشیای شخصی طارق عبد الحکیم مثل سازها و آهنگ های ساخته وی و سرودهای ملی و غیره در موزه به نمایش گذاشته می شود. این موزه دو بخش اصلی دارد که اولی درباره تاریخ و دستاوردها و آثار هنرمند فقید سعودی طارق عبد الحکیم است و بخش دوم یک مرکز پژوهش های موسیقی بوده که مقاله و نوشته های مختلف درباره موسیقی سعودی و نیز پژوهش های مرتبط با موسیقی عربی را در خود جای داده است.

طارق عبد الحکیم استاد هنر سعودی، آهنگساز و خواننده و پژوهشگر موسیقی و تاریخ نگار بود که اسناد و سازهای مختلف را جمع آوری می کرد. او در حوزه هنر فلکلور هم فعالیت کرد و رهبر ارکستر بوده است. طارق عبد الحکیم استاد موسیقی نظامی بوده و نت نویسی را یاد گرفت و آهنگساز بوده که برخی از آثار او توسط خوانندگان عرب اجرا و در رادیوی مصر در آن زمان پخش شد. عبد الحکیم پس از بازگشت به سعودی مدرسه و گروه موزیک ارتش سعودی را در ۱۹۵۴ پایه ریزی کرد و استاد موسیقی ۱۴ گروه برای اجرای رژه های نظامی همزمان در مناطق مختلف سعودی بود.
طارق عبد الحکیم پژوهشگر موسیقی محلی و ملی بود و بیش از ده کتاب و آثار خطی درباره موسیقی منطقه و سازهای گوناگون و آهنگسازان بنام منطقه دارد. او همچنین چندین کتاب در مورد مسائل فرهنگی و محلی مثل غذاهای سنتی و بازی های محلی و افسانه های بومی و ضرب المثل دارد. او بیش از ۵۰۰ آهنگ و چند ترانه محلی ساخته و در سال ۱۹۷۲ به تاسیس انجمن فرهنگ و هنر سعودی کمک کرد.
او در ۱۹۷۶ رئیس گروه فلکلور شد و گروه موسیقی ملی برای اجرا در مراسم بزرگ را پایه ریزی کرد. آثار و دستاوردهای او در سعودی و در جهان مورد قدردانی قرار گرفتند و در ۱۹۸۶ جایزه موسیقی یونسکو را دریافت کرد. طارق عبد الحکیم اولین چهره عرب و ششمین موسیقی دان جهان بود که این جایزه را از آن خود کرد. او در ۱۹۸۳ رئیس شورای موسیقی عربی اتحادیه عرب شد و ۱۹۸۷ بار دیگر در این سمت تعیین شد.
 

سعودی قطب جشنواره ها و برنامه های هنری مهم دنیا شده است

 

ارتقای سطح کیفیت زندگی

دولت سعودی هر آنچه در توان دارد برای اجرای اهداف برنامه «ارتقای کیفیت زندگی» انجام می دهد که یکی از برنامه های سند چشم انداز ۲۰۳۰ است. برگزاری جشنواره آوازخوانی به عربی فصیح برای حمایت از هنرهای اصیل و علاقمندان آن با ترانه های کلاسیک عربی و آهنگ های عربی فصیح شاعرانی مثل قیس بن الملوح و یزید بن معاویه و دیگران در قالب این برنامه در سعودی برگزار می شود.
مردم سعودی نشان دادند که تشنه یک زندگی مدرن هستند. دولت سعودی در سال های گذشته موفق به بالا بردن سطح آگاهی هنری و فرهنگی و آموزشی جامعه شده است. بهترین گواه در این باره جشنواره سالانه موسیقی «میدل بیست» در سعودی است که پایان دسامبر برگزار شد و بیش از ۷۰۰ هزار نفر از این جشنواره ۴ روزه بازدید کردند.

کمیسیون موسیقی ۶۰ طرح ابتکاری در حوزه ارتقای سطح زندگی مردم سعودی اجرا می کند که یکی از آنها راه اندازی اولین آکادمی موسیقی راه دور در جهان با بیش از ۵۰ رشته تخصصی در حوزه موسیقی است. بنیاد عود در سعودی در راستای آشنایی با این ساز و تدریس پیشینه و نحوه ساخت و نوازندگی حرفه ای تاسیس شده است. آکادمی موسیقی عرب و پژوهشکده موسیقی در الدرعیه پروژه های در حال اجرا هستند. این کمیسیون همچنین پروژه دیگری هم دارد اجرا می کند؛ بزرگ ترین و مدرن ترین استدیو ضبط موسیقی دنیا در ریاض ساخته می شود. دولت در حال تشویق بخش خصوصی برای گشایش بیش از ۵۰ استودیو ضبط در سراسر کشور است و تسهیلات فراوانی در حوزه مجوز و مالکیت فکری برای آنها فراهم می کند و بستر مناسب برای رقابت بین شرکت ها و هنرمندان با استعداد ایجاد کرده است.
احمد سعد الدین منتقد هنری مصری می گوید «سعودی وارد دوران نوین گشایش همه جانبه شده که دستکمی از الگوهای مدرنیته کشورهای دیگر ندارد.

آموزش موسیقی در مدارس سعودی نوید بخش تحول بی سابقه و دوران نوین بوده که تربیت نسل های آگاه و هنردوست از نتایج سازنده آن در آینده است. آموزش هنر و موسیقی دستاوردهای دیگر مثل انتقاد پذیری و تفکر منطقی و آگاهانه به همراه دارد و کارکردهای موسیقی حتی تا روان درمانی هم رسیده است».

سعد الدین بر این باور است که سعودی گام های با ثبات در مسیر تبدیل شدن به قطب هنر در منطقه برمی دارد. جشنواره ها و برنامه های هنری متنوع که در سعودی تنظیم و برگزار می شوند گویای صحت این کلام است. تولیدات هنری و فرهنگی سعودی اینک در محافل بین المللی مطرح شده و مورد قدردانی قرار گرفتند.