۱۳ آوریل ۱۹۷۵؛ آغاز جنگ داخلی لبنان

۴۷ سال فاجعه گرسنگی و شبه نظامیان و زخم التیام نیافته خانواده های ناپدیدشدگان
دیوار نگاره نام ناپدید شدگان که توسط خانواده هایشان در موزه «بیت بیروت» نصب شده است

اشک و خون و خاکستر پس از حمله مسلحانه به یک اتوبوس مسافربری در محله عین الرمانه واقع در بیروت سرنوشت لبنان شد و ترکش های «ویرانگر» آن حادثه تر و خشک را با هم سوزاند. جنگ داخلی از همان لحظه در ۱۳ آوریل ۱۹۷۵ آغاز شد و لبنان به عرصه ویرانگری و کشتار گردید. روند «ویرانگری» هدفمند زیر نظر رهبران این کشور از آن دوران سیاه تا به امروز ادامه دارد و به حق که رهبران لبنانی کارنامه سیاهی در افزایش مشکلات و گرفتاری مردم در ۴۷ سال گذشته دارند.

صدای شلیک و تیراندازی و خمپاره با پایان جنگ در ۱۹۹۰ پایان گرفت اما به هر حال صدای اسلحه غیر قانونی و بی مجوز گاه گاهی بلند می شود. جنگ داخلی با تمام فجایع هولناکش در حافظه جمعی لبنانی ها ثبت شده کما اینکه منجر به کشته شدن بیش از ۱۲۰ هزار نفر و ناپدید شدن ده ها هزار تن دیگر و تعداد فراوانی زخمی و معلول و آواره و بی خانمان شد.

سالروز آغاز جنگ داخلی لبنان امسال در شرایطی برگزار شد که لبنانی ها با عبرت آموزی از گذشته و گذار از مرحله بحرانی کنونی به سمت آینده نامعلوم بحران بی سابقه و دردناک تر از دوران جنگ داخلی را سپری می کنند.

«دوره کنونی دشوارتر از روزهای جنگ است.. دوره جنگ خبری از گرسنگی نبود .. پول داشتیم». این سخنان کسانی است که در دوره جنگ بودند.. دوره ای که با بوی تفنگ و باروت و فجایع انسانی آغشته شده است. اما لبنان اینک جهنم شده و با بحران گرسنگی فراگیر مواجه است. مردم لبنان اینک با توجه به بحران معیشتی در معرض تهدیدی به مراتب خطرناک تر از دوره جنگ بین احزاب و گروه های مسلح در ۱۹۷۵ قرار دارند چون در آن دوره جنگ داخلی لا اقل غذا و دارو فراهم بود و بر خلاف دوره کنونی همه به این اقلام دسترسی داشتند.

لبنانی ها میان بهشت جنگ و جهنم سالروز آغاز جنگ داخلی و وضعیت معیشتی دشوار حسرت دوره شبه نظامیان و جنگ سالاران را می خورند. همه در دوره جنگ داخلی دستشان به دهانشان می رسید و خورد و خوراکشان را تامین می کردند اما در زمانه کنونی شرایط فاجعه آمیزی را پشت سر می گذارند که پرده از دولت فاسدی برمی دارد که با مردم گرفتار و درمانده همچون یک گروه شبه نظامی و دزد سرگردنه رفتار می کند.

 

فریاد مادرانی که ضمن مخالفت با جنگ خواستار درس گرفتن از «روز نکبت» فلسطین هستند (آرشیو جنگ)

 

سلاح هایشان را زمین گذاشتند و به خاطر کرده خود پشیمان شدند اما نبردی از جنس دیگر را آغاز کردند. جنگ لفظی و نه تن به تن. همه به این نتیجه رسیده بودند که ۱۳ آوریل باید در حافظه ثبت شود تا گرد فراموشی بر آن روز ننشیند.

در سنگرهای جنگ و جبهه ها به جان هم افتادند اما سرانجام به خاطر اینکه لبنان از دست نرود «وجدانشان بیدار شد». همه از جبهه های جنگ کنار کشیده و وارد مبارزه برای تثبیت صلح شدند؛ مثل انجمن «محاربون من اجل السلام» (گروه مبارزان برای صلح) که شعار «ما محصول گذشته هستیم اما نباید اسیر گذشته بمانیم».

این «مبارزان جدید» با نگاه نقدی تجربه جنگ و برادرکشی را بررسی می کنند و می خواهند به کسانی که به ترویج خشونت و درگیری می پردازند بگویند که جریان های متعددی پشت تهییج احساسات مذهبی و افزایش تنش سیاسی و تفرقه افکنی و درگیری هستند و صلح و گفتگو و محبت باید به گفتمان غالب جامعه تبدیل شود تا بتوان از فضای کشتار و نفرت پراکنی رها شد.

انجمن «محاربون من اجل السلام» به بررسی مراحل مختلف دوران جنگ و پس از جنگ می پردازد و می گوید جنگ با آتش بس پایان نمی پذیرد بلکه برقراری فرهنگ صلح و تغییر کارکرد خشونت به عنوان وسیله تغییر شرایط و واکنش به ظلم و اعتراض، به جنگ خاتمه می دهد.

احمد مطر عضو انجمن «محاربون من اجل السلام» در گفتگو با «المجله» گفت «ما راه خود را برای رسیدن به هدف مد نظر و آگاهی بخشی بین همه گروه های جامعه ادامه می دهیم. جنگ داخلی لبنان ویرانگر بود و فجایع بسیاری به همراه داشت. بخش وسیعی از مردم لبنان گرفتارند به ویژه خانواده ناپدید شدگانی که تا حالا خبری از آنها نیست».

او افزود «ما سالروز آغاز جنگ داخلی را صرفا به خاطر جشن گرفتن برگزار نمی کنیم بلکه این روز برای ما روز نکبت بوده و به دنبال درس گرفتن از اشتباهات گذشته و یادآوری بلایای جنگ هستیم».

مطر افزود «سالگرد آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۲۲ با سال های قبل تفاوت دارد. ۴۷ سال از جنگ گذشت و آتش بس برقرار شد اما جنگی از جنس دیگر ادامه یافت. بحران های پولی و اجتماعی و اقتصادی و امنیتی پشت سر هم کمر مردم را خم کردند».

او خاطر نشان کرد «مرحله کنونی برای لبنان سرنوشت ساز است. انتخابات پارلمان اصولا مقدمه ای برای تغییر قدرت و آرایش سیاسی کشور می شود».

مطر خطاب به مردم لبنان گفت «دنبال تشنج مذهبی و فرقه ای نروید تا جنگ داخلی دوباره آغاز نشود. به دنبال تثبیت و برقراری صلح و همزیستی باشيد چون با این روش جنگ داخلی به سراغ لبنان نخواهد آمد».

این فعال لبنانی بر این باور است «طبقه سیاسی مقصر اول و آخر وضعیت کنونی در لبنان است».

او اظهار کرد «کشور بر لبه پرتگاه است. وجدانتان را بیدار کنید. اگر چاپلوسی کشورهای خارجی را بکنید اما لبنان از دست برود چه چیزی عایدتان می شود؟ به فکر مردم باشید».

 

لبنانی ها «اسیر» بحران ها 

جنگ داخلی لبنان فقط به آسیب های مادی محدود نشد بلکه حدود ۱۵۰ هزار نفر جان باختند و ۳۰۰ هزار تن زخمی و معلول و ۱۷ هزار نفر مفقود الاثر شدند.

۴۷ سال گذشت اما سال های پس از جنگ نتوانست مرهمی بر «زخم های» دل خانواده های ناپدید شدگان بگذارد. این خانواده ها همچنان در انتظار بازگشت عزیزان دربند و یا شنیدن خبری از آنها هستند. آنها شعار «دانستن حق ماست» را سر می دهند اما گرفتاری این خانواده ها با توجه به بی اعتنایی سیاستمداران ادامه دارد.

خانم وداد حلوانی کمیته خانواده ناپدید شدگان و ربوده شدگان در لبنان را پس از ربوده شدن همسرش تشکیل داد.

سالگرد آغاز جنگ داخلی هر ساله از سوی این کمیته برگزار می شود و سازمان ملی مفقود الاثرها و ناپدید شدگان توسط همین کمیته در ۱۸ ژوئن ۲۰۲۰ تشکیل شد. سازمان یاد شده مساله افراد ناپدید شده و مفقود الاثر را پیگیری می کند. این نهاد با همکاری سازمان های جامعه مدنی و بخش خصوصی موفق به رویارویی با سیاستمداران لبنانی شدند چرا که دولتمردان با بی اعتنایی و عدم حمایت از تلاش های جاری دست روی دست گذاشته اند.

وداد حلوانی در ادامه گفتگو با «المجله» یادآور شد «هدف از برگزاری مراسم سالگرد آغاز جنگ داخلی این است که بگوییم «بری دیگه برنگردی».

او افزود «خانواده های قربانیان هر ساله مراسم سالگرد آغاز جنگ داخلی را برگزار می کنند تا بگویند صدای گلوله و تیراندازی خاموش شد اما جنگ همچنان ادامه دارد. عزیزانمان هنوز مفقود الاثر هستند و هیچ خبری از آنها نداریم».

وداد حلوانی یاد آور شد «۱۷ هزار نفر در لبنان در جنگ داخلی مفقود الاثر شدند و این بخش وسیعی از جمعیت لبنان است. تعدادی از مقیمان غیر لبنانی هم در جنگ داخلی ناپدید شدند. معتقدیم که باید چاره ای برای برون رفت از پیامدهای جنگ داخلی کرد. شما نگاه کنید به انفجار بندر بیروت در ۴ اوت که چقدر قربانی گرفت. این نشان می دهد که جنگ پایان نگرفته است. مردم لبنان با مشکلات مختلف اجتماعی و معیشتی و گرسنگی مواجه هستند که این یک جنگ تمام عیار به شمار می رود. مسئولان پیامدهای جنگ و عواقب بسیار وخیم آن از جمله مساله ناپدید شدگان را پیگیری نکردند و به یک مشکل فراموش شده تبدیل شد».

حلوانی گفت «دستاورد بزرگ ما این بود که با تلاش و فشار پارلمان را متقاعد به تصویب قانونی کردیم که بر مبنای آن خانواده ها حق دارند بدانند چه بلایی سر فرزند ناپدید شده خود آمده است. اجرای این قانون نه فقط باعث کاهش مشکلات خانواده های افراد ناپدید شده می شود بلکه برای برقراری صلح واقعی و نه شکننده ای که از دهه نود تا حالا داریم ضروری به نظر می رسد».

او تاکید کرد «سالگرد آغاز جنگ داخلی در لبنان وقت مناسبی برای همه مردم لبنان نه فقط خانواده ناپدید شدگان است تا یکصدا خواستار اجرای قانون یاد شده شوند».

 

دیوارنگاره با تارهایی از جنس «رنج و زجر»! 

کمیته خانواده ناپدید شدگان و ربوده شدگان در لبنان طبق روال سال های قبل، امسال ۴۷ مین سالگرد آغاز جنگ داخلی را با شعار «بری دیگه برنگردی» برگزار کرد. برگزارکنندگان مراسم می گویند «یادآوری گذشته برای خودداری از تکرار گذشته لازم است».

یاد و خاطره و چهره رفتگان در قلب ها حک شده است. این پیام خانواده هایی بود که با رنج و اشک سوزان خود دیوار نگاره ای با تارهای طلایی از نام «عزیزانشان» درست کردند. آنها با صبوری خواستار اجرای عدالت هستند و می گویند مبارزه برای با خبر شدن از سرنوشت عزیزانشان ادامه خواهد داشت.

خانواده های ناپدید شدگان جنگ داخلی لبنان می دانند که راه درازی در پیش دارند اما می گویند که به تلاش ادامه می دهند تا از سرنوشت «همه ناپدید شدگان» باخبر شوند. آنها می گویند «حق ماست که بدانیم چه بلایی سر فرزندانمان آمده تا شاید پس از سالیان طولانی غم جانگداز و حسرت اندکی آرام بگیریم».