ایران و اسرائیل: از دوست جون جونی تا دشمن خونی

جنگ سایه به رویارویی مستقیم تبدیل می شود؟
کارمندان کاخ نیاوران روز ۱۶ فوریه ۱۹۷۹ تصویر شاه را با عکسی از آیت الله خمینی تعویض می کنند (عکس: آلان دیجان)

روابط بین اسرائیل و ایران در چند دهه گذشته همواره در هاله ای از ابهام قرار داشت و حالا اسرائیل حدود ده هزار سند محرمانه را از حالت طبقه بندی شده خارج کرد. این اسناد روایتگر روابط فوق العاده خوب و شراکت گسترده دو کشور است. این مدارک و فایل ها همچنین این سوال را مطرح می کنند که چطور روابط ایران و اسرائیل در چهل سال گذشته دستخوش تحول بنیادین شد.

محمود احمدی نژاد شهردار وابسته به جریان اصولگرا در ماه ژوئیه ۲۰۰۵ به عنوان ششمین رئیس جمهور جمهوری اسلامی انتخاب شد. او چند ماه بعد در همایش «جهان بدون صهیونیسم» در تالار بزرگ کشور با اظهارات مملو از نفرت پراکنی از اسرائیل با عنوان «لکه ننگ ابدی» یاد کرد و خاطر نشان کرد «امام خمینی گفت اسرائیل باید از صفحه روزگار محو شود.. مساله فلسطین مساله ای نیست که بتوانیم با بخشی از آن سازش کنیم.. امت اسلامی به دشمن تاریخی خود اجازه نمی دهد که در قلبش زندگی کند. این به معنای شکست است و هر کس که موجودیت این رژیم را به رسمیت بشناسد در واقع شکست دنیای اسلام را امضا کرده است».

در سال ۲۰۰۰ هاشمی رفسنجانی که در آن زمان رئیس جمهور بود گفت فقط یک بمب اتمی می تواند اسرائیل را از روی زمین محو کند.
ایران در مارس ۱۹۵۰ دومین کشور با اکثریت مسلمان پس از ترکیه بود که دولت اسرائیل را به رسمیت شناخت. ایران ۱۹۶۰ رسما و علنا دولت اسرائیل را به رسمیت شناخت و دو کشور طی ۳۰ سال روابط گرم و صمیمانه داشتند و در زمینه های مختلف همکاری کردند.

 

فردی به عکس محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران و بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در نمایشگاه «چهره های در قدرت» در کلن آلمان در ۲۰۱۲ (آسوشیتد پرس)

 

موشه شارت گفت «روابط ما و ایران بسیار پیچیده است» - ۱۱ ژوئیه ۱۹۵۱.

محمد رضا پهلوی بر این باور بود که ایران فرصت راهبردی برای برقراری روابط گرم و مستحکم با دولت نوپای اسرائیل دارد.
پیروزی اسرائیل در نبردهای ۱۹۴۸ و ۱۹۶۷ نقش سرنوشت ساز در تغییر قواعد بازی داشت و اسرائیل را به عنوان یک قدرت منطقه ای معرفی کرد. توانمندی های نظامی اسرائیل تحسین شاه ایران را که می خواست ایران را به یک قدرت منطقه ای تبدیل کند برانگیخت. شاه از ناسیونالیسم عربی که جمال عبد الناصر مروج آن بود بیم و هراس داشت و به دنبال یک هم پیمان قدرتمند بود. اسرائیل متحد قدرتمند مد نظر او بود.

دیوید بن گوریون اولین نخست وزیر اسرائیل راهبردی تحت عنوان «اتحاد پیرامونی» که بر اتحاد و برقراری روابط با کشورهای مسلمان غیر عرب واقع در خاورمیانه و اطراف آن نظیر ترکیه و ایران و اتیوپی مبتنی بود را طراحی و در اولویت سیاست خارجی خود قرار داد. این راهبرد شامل برقراری اتحاد و روابط با اقلیت های اتنیکی و مذهبی مثل مارونی های لبنان و کردهای عراق هم می شد و اسرائیل در دهه شصت میلادی روابط محتاطانه با این گروه ها داشت.

وزارت خارجه اسرائیل حدود ده هزار سند محرمانه را از حالت طبقه بندی شده خارج کرد که روایتگر روابط فوق العاده خوب و شراکت گسترده و ژرف دو کشور از ۱۹۵۳ تا ۱۹۷۹ میلادی است. دولت اسرائیل در آن زمان تازه تشکیل شده بود و چالش های متعددی سر راهش قرار داشت. کشورهای عربی همسایه متخاصم یکی از مشکلات بود که وجود دولت اسرائیل را به رسمیت نمی شناختند. از این رو، شراکت و همکاری امنیتی و اقتصادی با ایران برای دولت اسرائیل از اهمیت استراتژیک و کلیدی برخوردار بود. بیش از ۶۰ درصد نفت اسرائیل از ایران تامین می شد.

ایران در دوره شاه و اسرائیل با تشکیل ائتلاف برای نفت در راستای تامین امنیت مسیرهای عبور و مرور نفتکش ها همکاری و با همدیگر با تلاش های عبد الناصر در مصر برای صدور تفکر ناسیونالیسم عربی و تبلیغ ایده ائتلافات نظامی عربی به شدت خصمانه با ایران و اسرائیل مقابله می کردند.

شرکت های اسرائیلی فراوانی در حوزه های گوناگون از نساجی و تجهیزات پزشکی و آب و کود و سیمان و ساخت و ساز گرفته تا ایرلاین ها و حمل و نقل و گاز و کشاورزی و کمپانی های زیر ساختاری در ایران حضور داشتند.

ايران در مقطعی از جمله واردکنندگان بزرگ از اسرائیل بود. یک شرکت ساخت و ساز اسرائیلی قرارداد برای ساخت سد ۱۶۰ فوت در شیراز داشت.
اسرائیل صادرکننده اصلی اسلحه به ایران هم بود و همکاری تسلیحاتی بین دو کشور از فروش اسلحه و تولیدات نظامی به آموزش ارتش و دستگاه امنیتی ایران گسترش یافت. شرکت هوایی ال عال اسرائیل در دهه شصت میلادی پرواز منظم بین تل آویو و تهران داشت و پیمانکاران و مستشاران نظامی اسرائیلی فراوانی ساکن ایران بودند تا جایی که دولت اسرائیل یک مدرسه عبری برای کودکان خانواده های اسرائیلی ساکن ایران در کشور افتتاح کرد. گلدا مئیر نخست وزیر اسرائیل و شاه در ۱۹۷۲ دیدار کردند و اسحاق رابین که دو سال بعد جانشین مئیر شد به ایران سفر کرد.


سقوط شاه

اما ایران در آن دوره دچار گسست و شکاف حاد فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی بین تهران و کلان شهرها از سوی سو و مناطق پیرامونی بود. شهرهایی مثل تهران و تبریز جزو مناطق ثروتمند و مدرن به شمار می رفتند و طبقه با سواد و روشنفکران ساکن این مناطق بودند اما بقیه جمعیت ایران از فقر و تنگدستی رنج می بردند. مخالفت با رژیم فاسد و سرکوبگر شاه رشد یافت و به تبع آن شکاف بین ثروتمندان و فقرا افزایش پیدا کرد و موج خواهان عدالت اجتماعی و برابری روز به روز گسترش بیشتری پیدا می کرد. خیابان های ایران در غلیان بود که در نهایت به نقطه انفجار رسید و اعتراضات سراسری نقطه مشترک و اتحاد بین همه گروه های سیاسی شد.
رفتار شاه در خصوص این اعتراضات درست و سنجیده نبود و با توسل به سرکوب حداکثری به ارتش و پلیس دستور داد به سمت معترضان شلیک کنند. این سرکوب وحشیانه ماموران شاه به موج انقلابی دامن زد و آیت الله خمینی رهبر مذهبی در تبعید هم هدایت اعتراضات را به دست گرفت.

 

دیدار مقامات بلند پایه وزارت دفاع ایران و همتایان اسرائيلی در مقر ارتش اسرائیل سال ۱۹۷۵ (ویکیپیدیا – کریتیو کامنز)

 

شاه از ایران فرار کرد و خمینی اول فوریه ۱۹۷۹ وارد ایران شد. یک هفته پس از بازگشت خمینی دولت اسرائیل دستور خروج کامل کادر سفارت از جمله سفیر اسرائیل در ایران یوسف هرملین و بقیه دیپلمات های مقیم ایران را داد.
نظام سکولار و استبدادی شاه در یک انقلاب مردمی سرنگون گردید و حکومت دینی استبدادی روی کار آمد. اسلام گرایان افراطی انقلاب را دزدیند و خمینی رهبر معظم و بنیانگذار جمهوری اسلامی شد. رژیم خمینی اندکی پس از به قدرت رسیدن اقدامات ارعاب و سرکوب مخالفان را آغاز کرد و بسیاری از مردم کشور به اروپا و آمریکا پناه آوردند.

حدود صد هزار یهودی اندکی قبل از انقلاب ساکن ایران بوده و امنیت و زندگی تقریبا خوبی داشتند اما همه چیز پس از روی کار آمدن خمینی تغییر کرد و لحن گفتمان خمینی علیه اسرائیل روز به روز خشن تر و خصمانه تر شد. گروهی یهودیان ساکن ایران که امنیت خود را در کشور بر باد رفته پنداشتند فرار کردند.
خمینی از اسرائیل به عنوان «دشمن اسلام» و «شیطان کوچک» و از آمریکا به عنوان «شیطان بزرگ» یاد کرد.

رژیم خمینی ۱۸ فوریه ۱۹۷۹ روابط ایران و اسرائیل را قطع کرد و تمامی کارکنان و کادر سفارت اسرائیل در تهران تخلیه و کلید این ساختمان به سازمان آزادی بخش فلسطین به رهبری یاسر عرفات تحویل داده شد. رژیم خمینی اعلام کرد سیاست هایش به منظور نابود کردن اسرائیل تنظیم شده اند.

 

جمهوری اسلامی از «شیطان کوچک» اسلحه خرید

استراتژی پراگماتیک در جنگ ایران و عراق در ۱۹۸۰ بر اصول خمینی غلبه کرد و بدین ترتیب، صدام حسین دشمن مشترک اسرائیل و ایران شد. ایران هشت سال یعنی از ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ درگیر جنگ با عراق شد و صدام حسین از حمایت کشورهای ثروتمند خلیج و آمریکا و اکثر کشورهای غربی برخوردار گردید.
ایران به شدت نیازمند اسلحه بود و اسرائیل فرصت را به غنیمت شمرد و به ایران اسلحه داد. چرخش ناگهانی و محرمانه دولت ریگان به اسرائیل اجازه داد چندین میلیارد دلار اسلحه و قطعات یدکی و مهمات ساخت آمریکا به ایران بفروشد.

دستگاه مزدور سازی رژیم در منطقه

صدام حسین در جنگ دوم خلیج در ۱۹۹۱ شکست خورد و تهدید ایران از سوی رژیم عراق به پایان رسید. رژیم ایران توجه خود را معطوف احیای هدف سابق خود یعنی اسرائیل کرد. خمینی به گفتمان «شیطان کوچک رژیم صهیونیستی» بازگشت.

سپاه پاسداران و سپاه قدس به حمایت مالی و تسلیحاتی از گروه های شبه نظامی و سیاسی در دستکم شش کشور عربی بحرین و عراق و لبنان و فلسطین و سوریه و یمن پرداخت. رژیم ایران از ۲۰۱۲ دستکم ۱۶ میلیارد دلار برای حمایت از گروه های سرسپرده و مزدور خود در منطقه هزینه کرده است. وزارت خارجه آمریکا ۲۰۲۰ برآورد کرد که ایران سالانه ۷۰۰ میلیون دلار به حزب الله لبنان پول می دهد.

حسن نصرالله دبیر کل حزب الله ۲۰۱۶ گفت «بودجه و هزینه و خرج و خورد و خوراک و سلاح و موشک های حزب الله از جمهوری اسلامی می رسد».
حزب الله به عنوان مزدور حکومت ایران با فعالیت های خرابکارانه مثل انفجار مرکز یهودیان بئنوس آیرس در ۱۹۹۴ به منافع اسرائیل حمله کرد.

ایران کمک های متنوع و نامحدود به حماس و جهاد اسلامی می کند؛ برای مثال رژیم ایران به دو گروه مزبور سالانه صد میلیون دلار پول می دهد و پیکارجویان دو گروه زیر نظر سپاه و نیروی قدس آموزش می بینند.
ایران از ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷ کمک مالی خود به حماس را به خاطر عدم حمایت حماس از بشار اسد در جنگ سوریه قطع کرد.

یحیی سنوار از رهبران حماس ۲۰۱۷ گفت «امروز روابط ما با تهران عالی است و ایران بزرگ ترین حامی مالی و تسلیحاتی گردان های عز الدین قسام است».

حکومت ایران پس از سقوط رژیم صدام حسین در ۲۰۰۳ موفق به ایجاد گروه های مزدور محلی در عراق مثل حزب الله وعصائب اهل الحق و غیره شد که گاه گاه مواضع آمریکا در عراق را هدف می گیرند.
سپاه پس از آغاز بهار عرب و جنگ داخلی خونین در سوریه به تاسیس و آموزش نظامی لشکر زینبیون پرداخت و فعالیت لشکر فاطمیون از سرگرفته شد. فاطمیون یک گروه شبه نظامی افغانستانی هستند که در دهه هشتاد میلادی تشکیل شد. این گروه تقریبا تعطیل شده بود اما در سال ۲۰۱۲ توسط سپاه باز فعال شد.

رژیم ایران از ۲۰۱۲ در یمن صدها میلیون دلار برای کمک به انصار الله حوثی هزینه کرده است. حمایت های تسلیحاتی و آموزش نظامی ایران و حزب الله لبنان پس از ورود ائتلاف تحت رهبری سعودی به جنگ یمن در ۲۰۱۵ افزایش یافت.
 

جنگ سایه بین اسرائیل و ایران علنی می شود؟

تبدیل شدن جنگ سایه بین دو کشور به رویارویی آشکار بعید به نظر می رسد چون دو کشور ظاهرا به این نتیجه رسیده اند که رویارویی مستقیم به مصلحت طرفین نیست. حملات متقابل و منظم بین طرفین از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ ادامه داشت. اسرائیلی ها با بد افزار استاکس نت تاسیسات هسته نطنز را آلوده کردند. اسرائیل در ترور دانشمندان هسته ای ایران در چند سال گذشته نقش کلیدی داشت اما مقامات اسرائیل درباره عملیات ترور چهره های هسته ای ایران اظهار نظر نکردند.
 حکومت ایران از چندی پیش رویکرد خطرناک حمله موشکی در اقلیم کردستان عراق را آغاز کرده است. مقام های ایران گفتند هدف حمله موشکی به اربیل مواضع اسرائیلی بوده است اما استاندار اربیل وجود مواضع اسرائیلی در منطقه را به شدت تکذیب کرد. حمله موشکی ایران به اربیل چند روز پس از کشته شدن دو نفر از اعضای سپاه در حمله موشکی اسرائیل در سوریه انجام شد.

وب سایت های دولت اسرائیل هم در آن زمان مورد حملات سایبری گسترده قرار گرفتند و هیچ گروهی مسئولیت این حمله ها را نپذیرفت اما انگشت اتهام به سمت ایران نشانه رفته است.

جنگ سرد یا جنگ سایه بین اسرائیل و ایران با حملات موشکی گاه و بیگاه و حملات سایبری و جاسوسی و مزدوران ادامه خواهد یافت. اما جنگ مستقیم با تصمیم یکی از دو کشور آغاز می شود. اسرائیل به شدت مخالف احیای برجام است. نفتالی بنت نخست وزیر اسرائیل ماه فوریه گفت «اسرائیل برای یک روز پس از امضای توافق هسته ای خود را آماده می کند تا به تنهایی امنیت شهروندان اسرائیلی را تامین کنیم».

 

دانش آموزان مدرسه ای در ایران با تفنگ اسباب بازی به سمت پرچم اسرائیل در راهپیمایی روز قدس در تهران تیر اندازی می کنند. (اکتبر ۲۰۰۵- آسوشیتد پرس)

 

اگر توافق هسته ای امضا شود باید احتمال وقوع حملات اسرائیل به مواضع در خاک ایران را قوی دانست و آغاز جنگ تمام عیار هم دور از ذهن نخواهد بود. و شاید اسرائیل به تاسیسات هسته ای ایران یا تاسیسات تولید و طراحی موشک های بالستیک و نیز مواضع مزدوران ایران حمله کند.
برخی رسانه ها به تازگی گفتند ارتش اسرائیل در حمله به یک پایگاه پهپادی فوق سری سپاه صدها پهپاد را منهدم کرد. حزب الله لبنان این خبر را تکذیب کرد.

اگر اسرائیل به خاک ایران حمله کند واکنش انتقام جویانه ایران چگونه خواهد بود. پیش بینی نحوه انتقام ایران دشوار است. بی گمان ارتش اسرائیل ظرفیت های بازدارندگی و نظامی به مراتب بیشتر از ایران دارد.

اما با این حال ایران را نباید دستکم گرفت. شاید ایران با فاصله گرفتن از پاسخ مستقیم ماموریت انتقام از اسرائیل را به ارتش مزدوران خود در سوریه و لبنان و غزه و عراق واگذار کند. تجهیزات نظامی و شبه نظامیان ایران در سطح وسیع در سوریه و عراق مستقر هستند و مهارت های رزمی پیکارجویان حزب الله لبنان پس از نبرد در سوریه افزایش یافته و ذخایر موشکی و توپخانه ای این گروه لبنانی دو چندان شده است. ذخایر موشکی حماس در غزه در سطح بالا است و این گروه می تواند مواضع در اسرائیل را هدف قرار دهد.
اسرائیل می داند که نمی تواند روی نتایج مذاکرات هسته ای واقعا تاثیر گذار باشد اما دولت اسرائیل اقدامات دیگری برای مقابله با خلا ناشی از امضای توافق هسته ای در نظر گرفته است. اسرائیل به آمریکا فشار می آورد تا در هر توافق احتمالی نگرانی های این کشور مد نظر گرفته شود. بودجه نظامی ۱.۶ میلیارد دلاری کنست اسرائیل برای دفاع در برابر تهدید احتمالی از سوی ایران تصویب شد.

اسرائیل در نشست نقب در ماه مارس به توسعه روابط امنیتی خود با متحدان تازه خود در خلیج پرداخت و اخیرا یک موافقتنامه امنیتی با بحرین امضا کرد.
اسرائیل حتی در صورت امضای توافق هسته ای هم می تواند خسارت های سنگین به ایران و مزدورانش وارد کند. اسرائیل نباید جنگ سایه را ترک کند و وارد فاز تازه شود. دنی سیترینوویچ فرمانده سابق امور ایران در سازمان اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل می گوید «نباید قواعد بازی را به هم بزنیم اگر اقدام بزرگی علیه ایران مثل حمله به تاسیسات هسته ای انجام دهیم منجر به تنش در سطح وسیع و در جبهه های گوناگون می شود».