جک لانگ به «المجله»: به لطف سند چشم انداز محمد بن سلمان یک «انقلاب فرهنگی» واقعی در سعودی جریان دارد

پیام تبریک لانگ به خادم حرمین و ولیعهد به مناسبت «روز تاسیس»؛ ریاض به یکی از «پایتخت فرهنگی جهان» تبدیل شده است
جک لانگ در دفتر خود با چشم انداز رود سن پاریس با «المجله» گفتگو کرد

جک لانگ از روشنفکران و حقوقدانان برجسته در فرانسه در افزایش غنای فرهنگی کشور سهیم بوده است. او در یک دوره از ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۶ و در دوره دوم از ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۳ وزیر فرهنگ و از ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۳ و از ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ وزیر آموزش ملی بود. 

لانگ به عنوان مدیر انستیتو جهان عرب در پاریس از ۲۰۰۳ تا کنون به غنای فرهنگ عربی افزود. انستیتو جهان عرب در ۱۹۸۰ در پاریس تاسیس شده و برنامه های گوناگون مثل کارگاه های فرهنگی و کنسرت و کنفرانس و نمایشنامه و جشنواره و مراسم متنوع دیگری در فرانسه و کشورهای دیگر به ویژه سعودی برگزار کرد و این موسسه مورد تقدیر ویژه از سوی جشنواره بین المللی فیلم دریای سرخ در جده سعودی قرار گرفت.

ژان نوول انستیتو جهان عرب را به منظور پیوند دادن فرهنگ عربی به ادیان و باورهای مختلف جهان تاسیس کرد.

جک لانگ در دفتر خود در پاریس گفتگوی مفصل با «المجله» انجام داد و درباره نقش انستیتو جهان عرب در فعال سازی مناسبات فرهنگی عربی فرانسوی و ایجاد گفتگوی فرهنگی سازنده با دیگری صحبت کرد.

این وزیر سابق وابسته به حزب سوسیالیست فرانسه در گفتگو با «المجله» به مسایل مختلف از جمله «انقلاب فرهنگی» در سعودی اشاره و از تحولات جاری بی سابقه در این کشور ستایش و از دستاوردها و تلاش های شاهزاده محمد بن سلمان و تیم تحت مدیریت او در مدت کوتاه ابراز شگفتی کرد.

لانگ، ۸۳ ساله در شهر نانسی به دنیا آمد و در یک خانواده بسیار ثروتمند بزرگ شد. او در دانشگاه در رشته حقوق و علوم سیاسی تحصیل کرد. او کتابی با عنوان «زبان عربی-گنجینه فرانسه» تالیف و در آن به جایگاه والای زبان عربی در جهان اشاره کرده و گفته عربی پنجمین زبان از شش زبان رسمی در سازمان ملل است.

این وزیر کارکشته همچنین روز تاسیس حکومت سعودی را در ۲۲ فوریه که امسال برای اولین بار گرامی داشته می شود را تبریک گفت. ۲۲ فوریه بزرگداشت روز تاسیس دوران اول حکومت سعودی حدود ۳۰۰ سال پیش است.

 

جلد کتاب «زبان عربی گنجینه فرانسه» جک لانگ

 

متن گفتگو در زیر می آید:  

اندکی درباره انستیتو جهان عرب و پروژه های مهم بعدی این موسسه توضیح دهید؟

انستیتو جهان عرب به کنکاش در ژرفای کشورهای مختلف و زیبایی و نیرومندی و شکوه و عظمت فرهنگ های عربی می پردازد. دستاوردهای بزرگ فقط به واسطه آموزش و فرهنگ و هنر و رسانه محقق می شوند و غربی ها و کشورهای دیگر با همین ابزارها می توانند در خصوص پیشینه و شرایط کنونی فرهنگ عربی آگاهی پیدا کنند. می توان گفت فرهنگ عربی اینک گسترش فراوانی پیدا کرده است.

وقتی در دوره پرزیدنت فرانسوا میتران وزیر فرهنگ بودم انستیتو جهان عرب را تاسیس کردم و می خواستم از این موسسه یک مرکز فرهنگی عربی با پرستیژ بسازم. تمرکز بر روی تمام جنبه های فرهنگ یا فرهنگ های عربی از جمله وظایف اصلی این موسسه است. ما اینجا برنامه های گوناگون مثل نمایشگاه و سمینار و نشست و میزگرد و کنسرت برگزار می کنیم. این موسسه منحصر به فرد است چون چنین نهادی در هیچ جای دنیا وجود ندارد.

دست اندرکاران حوزه فرهنگ در سعودی برای افزایش و تقویت مبانی گفتگو و همزیستی بین ملل و ترویج فرهنگ ها و تثبیت ارتباط با دیگری تلاش می کنند.. نظر شما درباره این تحول بزرگ در حوزه فرهنگ و اندیشه سعودی پس از اعلام سند چشم انداز ۲۰۳۰ چیست؟

من عمیقا شیفته اقدامات دولت سعودی در حوزه آموزش و فرهنگ هستم. انقلاب فرهنگی واقعی در سعودی هر روز اتفاق می افتد که این مایه شگفتی است. بنده برای ده سال وزیر فرهنگ بودم و رییس انستیتو جهان عرب هستم و باید بگویم که تحول و انقلاب فرهنگی در سعودی بی نظیر و گسترده بوده و هیچ جای دنیا اتفاق نیفتاده است. تحولات جاری در سعودی شگفت انگیز است. حوزه های سیاست و فرهنگ و هنر و سینما و موسیقی و تئاتر و ادبیات و زبان عرب از حمایت دولت سعودی برخوردارند و این تحسین برانگیز است. کاری که شاهزاده محمد بن سلمان و تیم تحت مدیریت او انجام داد بی نظیر است.

عرصه فرهنگ در سعودی دستخوش تحول ژرف شده و طرح های ابتکاری متعددی برای جوانان و زنان وجود دارد. به نظرم جوانان و زنان سعودی در خصوص این نوگرایی و سیاست مدرن دولت در عرصه هنر و فرهنگ ذوق زده هستند تا یک جامعه عربی فرهیخته و ویژه بسازند. این مایه خوشحالی است.

خوشبختانه شاهزاده بن فرحان وزیر فرهنگ سعودی برنامه و سند چشم انداز مدرن برای این حوزه دارد.

به نظرم تحول جاری در سعودی یک «انقلاب» واقعی است. شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد کشور سند چشم انداز سازنده و کارآمدی دارد. این سند تنها یک برگه نیست بلکه نتایج آن را در دستاوردهای عملی می بینیم. شاهزاده محمد بن سلمان به این نتیجه رسید که کارها بدون اتکاء به نوآوری و جوانان و زنان و نهادها پیش نمی رود و این عالی است. سعودی کشور بزرگی است که باید دیر یا زود به سمت مدرنیته حرکت می کرد. این بدین معنا نیست که سعودی ها آداب و رسوم و باورهایشان را کنار گذاشته اند. سفر به جده و ریاض مایه خوشحالی بنده است چون ریاض در پی یک تحول بنیادین حالا به یکی از پایتخت های فرهنگی دنیا شده است. اجرای این سند تحول آمیز به شجاعت سیاسی عظیم و هوش و ذکاوت سیاسی نیاز دارد.

تحولات کنونی در سعودی تنها روی کاغذ نیستند بلکه جشن و مراسم و موزه و سالن های سینما و تئاتر و دانشگاه و پژوهشکده در جای جای این کشور برپا می شود. چنین تحول پرشتاب و وسیعی را حتی در غرب نداشتیم. درخواستی که از دوستان در سعودی دارم این است که تحولات سازنده جاری در این کشور را در سطح وسیع تر معرفی کنند چون شاید بنده تنها کسی باشم که در خارج تحول جاری در سعودی و تحول فرهنگی شگفت انگیز را معرفی و اعلام می کنم.

در اولین دوره جشنواره فیلم دریای سرخ در دسامبر شرکت کردم که واقعا شگفت برانگیز بود و برای حضور در نشست هنر معاصر به جده رفتم و در یک نشست و گفتگو درباره توسعه العلا شرکت کردم. این جلسات عالی و تشویق برانگیز و مهیج بود.

همچنین در چندین طرح ابتکاری در سعودی شرکت کردم. العلا یک منطقه منحصر به فرد بوده و آنجا یک نمایشگاه چند ماهه برگزار خواهیم کرد. نمایشگاه العلا را در کشورهای مختلف مثل چین و روسیه و غیره برپا می کنیم.

ما در حال رایزنی با مسئولان ذیربط درباره برگزاری نمایشگاه ها و مراسم انستیتو جهان عرب در شهرهای سعودی هستیم؛ مثلا نمایشگاه درباره ستارگان آواز عرب مثل ام کلثوم و فیروز و ورده خواهیم داشت. شاهزاده بدر با اجرای این برنامه موافقت کرده و در حال رایزنی با دستیاران وزارت فرهنگ سعودی در این زمینه است.

کتاب شما به عنوان «زبان عربی گنجینه فرانسه» منتشر شد.. اندکی درباره این کتاب توضیح دهید.

 آموزش زبان عربی بخشی از وظایف انستیتوی جهان عرب است. من به عنوان رییس این نهاد تمام تلاش خود را می کنم تا زبان عربی نه فقط در انستیتو بلکه در مدارس و دانشگاه تدریس شود. آزمون زبان عربی یکی از طرح های ابتکاری انستیتوی جهان عرب است که مثل سیستم تافل است و دانش آموزان و دانش پژوهان را در سطوح مختلف ارزیابی می کند. این یک طرح منحصر به فرد و بی سابقه است که مثل آن در جهان عرب وجود ندارد. کشورهای متعددی برای موفقیت این طرح به ما کمک می کنند تا بتوانیم این سیستم آزمون زبان عربی را با موفقیت پیش ببریم.

رابطه میان کشورهای فرانسوی زبان و خلیجی را چگونه ارزیابی می کنید؟ 

همه حوزه های فرهنگی و زبانی دنیا پیوند مشترک دارند. بنده عاشق زبان فرانسوی و زبان عربی هستم و معتقدم این دو زبان هر دو برای حفاظت و صیانت از خود تلاش می کنند. این مساله بزرگی است. زبان های ملی ریشه دار با رویکرد عوامگرایانه و تبلیغاتی و بازاریابی در معرض تضعیف هستند. به نظرم زبان عربی و حتی ادبیات و لهجه های روزمره باید صیانت گردد. در برخی کشورهای عربی می بینیم که جوانان بیشتر انگلیسی صحبت می کنند تا عربی. این پدیده در فرانسه و آلمان هم اتفاق افتاده و مایه تاسف است. این زبان ها را باید حفظ کنیم چون گنجینه بشریت هستند. ما در انستیتو جهان عرب روی زبان عربی کار می کنیم و امیدوارم که موسسات مثل این انستیتو هم در ارتباط با تقویت زبان فرانسه یا آلمانی تاسیس شود. تنوع زبانی به یک کشمکش واقعی در آینده تبدیل خواهد شد و نسل های بعدی باید در کنار زبان مادری خود دستکم دو سه تا زبان دیگر بلد باشند. این مساله از اهمیت ویژه برخوردار است و گرنه زبان ها از نشاط و پویایی برخوردار نخواهند بود. می توان مثل ولیعهد سعودی به سمت مدرنتیه حرکت کرد اما در عین حال باید میراث محلی و فرهنگی را حفظ نمود. نکته جالب توجه در سیاست شاهزاده بدر بن فرحان وزیر فرهنگ و دولت سعودی این است که آنها دوازه کمیسیون با سیاست و اختیارات مستقل تشکیل داده اند که یکی از آنها درباره زبان و فرهنگ عربی است. این مساله بسیار خوبی است. کمیسیون های متنوعی در حوزه سینما و موسیقی و هنرهای بصری دارند. بنابراین کشورها نباید از اهمیت زبان غافل شوند. امروز در سعودی می بینیم که دولت تلاش گسترده برای علاقمند کردن مردم به زبان عربی و زبان های دیگر و معرفی و صیانت از این زبان ها انجام می دهد. این دستاورد بزرگ وزیر فرهنگ سعودی و تیم تحت مدیریت او است. بنده می توانم اینجا ساعت ها درباره سعودی صحبت کنم. امیدوارم این کشور مثال زدنی و بی نظیر به سیاست کنونی ادامه دهد.. پروژه های عمرانی ولیعهد هم قابل توجه هستند.. مثلا ژان نوول معمار برجسته و معمار ساختمان انستیتو جهان عرب یک استراحتگاه در العلا طراحی می کند که بسیار جالب توجه خواهد بود.

نظر شما درباره حوزه اندیشه و فرهنگ در بقیه کشورهای خلیج چیست؟ 

حوزه فرهنگ و اندیشه در کشورهای خلیجی دیگر پویا و بانشاط است. خانم می آل خلیفه رییس سازمان فرهنگ و آثار باستانی بحرین پروژه و اقدامات برجسته ای برای احیای میراث فرهنگی و توسعه صنعت صید مروارید و ایجاد محلی برای برگزاری سمینار و نمایشگاه ها انجام داده است. در کویت هم اقدامات و برنامه های مختلفی برای صیانت از میراث و فرهنگ اجرا می شود. شیخ زاید در امارات اقدامات بسیاری انجام داده که نمونه آن در راه اندازی موزه لوور در ابوظبی است. خود شیخ زاید درباره طرح راه اندازی این موزه بزرگ با رییس جمهور فرانسه رایزنی کرد و معمار این موزه ژان نوول است. ژان نوول در پاریس فعالیت خود را آغاز کرد و حالا به یک چهره سرشناس در جهان عرب به خصوص کشورهای خلیج تبدیل شده است. دبی و ابوظبی میزبان رویدادهای بزرگی مثل نمایشگاه بین المللی اکسپو هستند که بسیار موفقیت آمیز بوده . پاویون های امارات و سعودی بسیار زیبا طراحی شده اند. این تحولات بزرگ و واقعی هستند. ظرفیت و امکانات و پول این کشورها در حوزه آموزش و فرهنگ و زیبایی و تدریس یعنی آینده و جوانان به کار گرفته شده و این از اهمیت ویژه سیاسی برخوردار است.

ام کلثوم ۱۹۶۷ در فرانسه کنسرت برگزار کرد. آیا در آن کنسرت شرکت کردید؟ 

بخت با من یار بود که در کنسرت ام کلثوم در قاهره شرکت کردم. آن زمان دانشجو بودم و به مصر سفر کرده بودم و اتفاقی یکی از دوستانم دو صندلی برای بنده و همسرم رزرو کردند. آنجا بود که برای اولین بار با هنر ام کلثوم آشنا شدم یعنی قبل از اینکه در پاریس کنسرت اجرا کند.

شیفته صدای زیبای ام کلثوم شدم که در تالاری با معماری قدیمی کنسرت اجرا کرد. در ابتدا فکر کردیم آدرس اشتباهی آمدیم اما درست بود و به یکباره ام کلثوم از پشت پرده ظاهر شد. تمام حضار با او همخوانی می کردند. این خاطره فراموش نشدنی است. فرصت آشنایی با فیروز هم نصیبم شد. در دوره دانشجویی به لبنان سفر کردم و بعدا به فرانسه آمدم. وقتی وزیر شدم به او نشان شرافت اهدا کردم و با هم در ارتباط بودیم. با ورده هم ملاقات کردم. بخت ملاقات و آشنایی با برخی از ستارگان زن عرب که دنیا را شیفته خودشان کردند را داشتم. این ستارگان هنوز میلیون ها نفر در کشورهای عربی و غیر عربی هوادار دارند. آنها گنجینه هستند که باید حفظ گردد.

آیا ترانه خاصی از ام کلثوم را دوست دارید؟

همه ترانه هایش را دوست دارم. نفس طولانی اش در اجرای ترانه ها را دوست دارم. او مهارت فراوانی در آواز خوانی داشت.

نظرتان درباره محمد عبده هنرمند عرب سعودی چیست؟ 

محمد عبده یک ستاره واقعی و جهانی است. محمد عبده در سعودی حالا کنسرت برگزار می کند و این مایه خوشحالی است. خیلی از هنرمندان و موسیقی دانان اینک در سعودی فعالیت می کنند و هر هفته در شهرهای سعودی کنسرت و مراسم موسیقی داریم و حتی سبک موسیقی الکترونیک اجرا می شود. سفر به سعودی ضروری است چون نشاط و موسیقی و رقص را آنجا می توان پیدا کرد. نه فقط ستارگان بزرگ بلکه همه مردم سعودی با نشاط هستند. سعودی اینک موسیقی و هنر و تئاتر و سینما را یکجا جمع کرده است.

۲۲ فوریه بزرگداشت روز تاسیس حکومت سعودی است. نظر شما در این باره چیست؟ 

من هربار که به محل اقامت سفیر سعودی در پاریس می روم آقای سفیر هم به زبان فرانسوی صحبت می کند و هم عربی. او خیلی روان فرانسوی صحبت می کند. وقت آن رسیده تا به دوستان خود در سعودی بگویم تشکر بابت تعهد و برنامه و پشتکار و حرکت در مسیر توسعه و صلح و ترقی و فرهنگ و آموزش. به مناسبت روز تاسیس حکومت سعودی پیام تبریک و احترام به خادم حرمین شریفین و شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد و مردم سعودی می فرستم.