یمن؛ بحران انسانی و ثروت غیر مشروع حوثی ها

فساد و آشوب زیر چتر رژیم ایران
بیش از نصف جمعیت یمن زیر خط فقر هستند (گتی)

پس از اینکه شبه نظامیان حوثی قدرت و ثروت شمال یمن را با سرنیزه و زور تصاحب کردند این کشور روی آرامش به خود ندید و گرفتار آشوب و شرایط انسانی فاجعه بار شد. بی گمان، اقدامات و رفتار حوثی ها کلیه تلاش های منطقه ای و بین المللی برای برقراری صلح و امنیت در کشور را به تاخیر می اندازد.

حوثی ها هنوز روی خوش به هانس گراندبرگ دیپلمات سوئدی و فرستاده جدید سازمان ملل به یمن نشان ندادند و از تعیین او استقبال نکردند که نشان می دهد کودتا و گسترش آشوب و تروریسم توسط حوثی ها متوقف نشده و آنها با هر گونه راهکار سیاسی به منظور برقراری صلح و ثبات در یمن فاصله دارند.

شورشیان حوثی در بخش های تحت کنترل خود به بهانه «اهدای کمک مالی» برای حمایت از پیکارجویان خود در مناطق جنگی از مردم مالیات می گیرند و این در حالیست که مردم یمن گرفتار شرایط سخت و وخیم معیشتی هستند که با توجه به جمود سیاسی و اوضاع اقتصادی ناگوار روز به روز بدتر می شود.

شرایط معیشتی مردم یمن پس از اینکه حوثی ها پایتخت کشور را در ۲۰۱۴ به تصرف خود درآوردند رو به وخامت گذاشت و مردم با مشکلات گوناگونی مثل فقر و گرسنگی و بیماری دست و پنجه نرم می کنند. شبه نظامیان حوثی نه تنها فکری به حال مردم نکردند بلکه به شیوه های گوناگون به آنها برای همسویی با شورش خشونت بار شبه نظامیان فشار می آورند. حوثی ها منابع ملی محدود این کشور فقیر را بالا کشیدند و زندگی روزمره مردم سخت تر و شرایط اقتصادی دشوار بدتر شده است. حوثی ها به اسم مالیات از مردم پول می گیرند و آن را خرج عملیات نظامی و خرید تجهیزات نظامی و تسلیحاتی می کنند.

عناصر مسلح حوثی (آژانس عکس اروپا)

 

تحریم یک شبکه مالی توسط وزارت خزانه داری آمریکا

وزارت خزانه داری آمریکا ۱۰ ژوئن ۲۰۲۱ اعضای یک شبکه مالی و قاچاق سپاه و حوثی های هم پیمان رژیم ایران در یمن را تحریم کرد. وزارت خزانه داری آمریکا افزود «این شبکه زیر نظر سعید الجمل سرمایه دار حوثی مقیم ایران فعالیت می کند و درآمد ناشی از فروش نفت ایران را از طریق شبکه ای از واسطه ها و صرافی ها به حوثی های یمن می رساند».

معرفی حوثی ها به عنوان گروه تروریستی باعث محدودیت این گروه در دسترسی به منابع مالی خارجی برای اقدامات تروریستی می گردد و ثروت هنگفت رهبرانشان بلوکه می شود. عبد الملک حوثی و عبد الخالق حوثی و عبد الله یحیی الحکیم سه تن از رهبران حوثی ها در فهرست سیاه آمریکا هستند. کارشناسان اقتصادی می گویند قرار گرفتن حوثی ها در فهرست سازمان های تروریستی ضربه کاری به آنها که ثروت اندوزی یکی از اهداف اصلی شان است وارد می کند. تمامی رهبران حوثی شرکت و خودروهای لوکس و سرمایه های آنچنانی در یمن و خارج دارند.

پولشویی و فساد مالی و سیاسی حوثی بر روند دسترسی مردم به مواد غذایی تاثیر گذار بوده و طبق گزارش ها شبه نظامیان حوثی دستکم ۱.۸ میلیارد دلار از درآمدهای دولت در ۲۰۱۹ را به اسم کمک به جبهه ها به جیب زدند.

خانم عفاف الاباره روزنامه نگار یمنی می گوید «اقتصاد جنگ از آغاز جنگ در یمن تثبیت شد و باعث ثروت اندوزی هم در میان بسیاری از چهره های وابسته به دولت قانونی و هم حوثی ها شد».

او افزود «ثروت های غیر مشروع و فساد مالی و رواج کلاهبرداری و کاسبی کردن با کمک های بشردوستانه باعث شده مردم یمن از این همه گرفتاری و بدبختی به ستوه بیایند و خیلی از آنها به مرحله گرسنگی رسیده اند. بیش از یک میلیون کارمند به خصوص در بخش های تحت کنترل حوثی ها حقوق نمی گیرند. پول ها برای کمک به جبهه های جنگ هدر می رود و به گرفتاری کارکنانی که در فقر هستند توجه نمی شود».

سعید الجمل واسطه مالی حوثی ها

 سعید الجمل حامی مالی حوثی ها مقیم ایران است و شبکه ای از شرکت ها و کشتی های قاچاق سوخت و نفت و کالاهای ایرانی دیگر را هدایت می کند که به دست گروه های سرسپرده ایران در کل خاورمیانه و آفریقا و آسیا می رسد. بخش وسیعی از درآمد این خرید و فروش شبکه پیچیده بین المللی که شرکت ها و صرافی های فراوانی را در برمی گیرد به دست حوثی های یمن می رسد.

این درآمدها صرف اقدامات بی ثبات کننده حوثی ها و سپاه قدس و گروه های مشابه مثل حزب الله در منطقه می شود.

شبکه مالی سعید الجمل با فروش کالاهای ایرانی به درآمد ده ها میلیون دلاری دست پیدا کرد. سعید الجمل با حزب الله هم ارتباط دارد و با این گروه برای فرستادن چند میلیون دلار به حوثی ها همکاری کرد.

بازار ارز

فساد مالی حوثی ها بیشتر شده است. یک مقام بانکی در صنعا پایتخت یمن گفت حوثی ها عامل بی ثباتی در بازار ارز در بخش های تحت کنترل دولت یمن هستند چون در بازار از طریق پول های دولتی که از اموال عمومی دزدیدند سفته بازی می کنند. سفته بازی حوثی ها در بورس در بخش های تحت کنترل دولت یمن منجر به سقوط ارزش پول ملی در برابر ارزهای دیگر و افزایش قیمت و زیان دهی کسب و کارها و شرکت ها شده است. این مقام بانکی افزود «بازار خرید و فروش ارز در بخش های تحت کنترل حوثی ها کساد است و تمامی صرافی ها و بانک هایی که خط اعتباری ارزی به وارد کنندگان غذا و سوخت در عدن و حضرموت و مارب و جاهای دیگر می دهند تعطیل شده اند».

دیده بان حقوق بشر اول ژوئن اعلام کرد «حوثی های یمن اطلاعات و داده هایی درباره خطرات و تاثیر کوید ۱۹ را اعلام نکرده و مانع تلاش های بین المللی برای توزیع واکسن در مناطق تحت کنترل این گروه شدند».

مارک لوکوک معاون دبیر کل سازمان ملل در امور انسانی ۱۵ آوریل ۲۰۲۱ گفت «حوثی ها از آغاز شیوع همه گیری در یمن در آوریل ۲۰۲۰ اطلاعات نادرستی در مورد ویروس و واکسن ها ترویج کردند و بدین ترتیب کشور وارد موج دوم شد و آمار مبتلایان دو برابر شده است».

حوثی ها در صنعا آمار مبتلایان و فوتی ها را اعلام نکردند و به همین دلیل واکسن به بخش های تحت کنترل این گروه نرسید. بنابراین حوثی ها باید فورا تسهیلات لازم برای دسترسی مردم در شمال یمن به واکسن را فراهم و از پخش اطلاعات نادرست در مورد این ویروس خودداری کنند.

 

چند خانواده آواره یمن در حال جابجایی در یکی از محله های فقیر صنعا. یمن. ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۱ (آژانس عکس اروپا)

 

اسکناس های تقلبی 

منابع آگاه در صنعا گفتند که اسکناس های تقلبی ۱۰۰ ریالی یمن توسط شبه نظامیان حوثی در این شهر رواج یافته است. این اسکناس ها در زیرزمین های مخفی این گروه چاپ می شود. منابع آگاه گفتند بازار یمن پر شده از اسکناس های تقلبی. سران ارشد حوثی ها هم با اسکناس تقلبی از مردم ویلا و زمین می خرند. چاپ اسکناس های تقلبی در یمن از ۲۰۱۷ زیر نظر یک کارشناس ایرانی با چاپ ۴ میلیارد ریال یمنی توسط حوثی ها آغاز شد.

پولشویی و خرید اسلحه 

شبه نظامیان حوثی از شرکت های تجاری که صاحبان آنها منتقد این گروه هستند برای معاملات خرید تجهیزات نظامی و تسلیحاتی و پولشویی های بزرگ و گسترده در یمن و خارج استفاده می کنند. این شرکت های تجاری عمدتا به تازگی به دست حوثی ها افتاده است. گزارش این تخلفات به تازگی توسط سازمان «مبادره استعاده» که یک سازمان مستقل برای بررسی و پیگیری اقدامات پولشویی و اموال غارت شده از سوی حوثی ها است منتشر شد.

شرکت «Yemen Armored» حوثی های وابسته به ایران یک شرکت اجاره و کرایه خودروهای زرهی است که در عمل در خرید تجهیزات نظامی و امنیتی از خارج فعالیت می کند. ائتلاف عربی و دریایی بین المللی از طریق عملیات دریایی گسترده تا حدودی جلوی برنامه های ایران برای انتقال اسلحه به حوثی ها را گرفت. حوثی ها برای غارت و دزدی پول مردم یمن و ایجاد امپراتوری مالی موازی و اقتصاد موازی و پنهان رویکرد جدیدی در پیش گرفته تا به منبع درآمد ثابت دسترسی داشته باشند و از طریق یکی از بازوهای سرسپرده خود به نام سرلشکر صالح مسفر جنگ را به درازا بکشند.

ایست های بازرسی و عوارض  

یکی از بازرگانان به یک رسانه داخلی یمن گفت «عناصر شبه نظامیان حوثی در ایست های بازرسی و عوارض برای بازرگانان پرونده سازی می کنند و از آنها باج می گیرند. حوثی ها عوارض گمرکی غیر قانونی اعمال کردند و خود عناصر وابسته به این گروه پول زیادی یعنی معادل نیمی از عوارض گمرکی که بازرگانان در بندر عدن به دولت یمن می دهند را بر می دارند».

او افزود «اعضای شبه نظامیان حوثی وابسته به ایران در ایست های بازرسی با بازرگانان بند و بست می کنند که اگر پول هنگفت بدهند کالاهایشان را از گمرک رد می کنند. و اگر بازرگانان پیشنهاد آنها را قبول نکنند برایشان پرونده سازی می کنند».

گزارش های تحقیقی حاکی از این است که شبه نظامیانی که در ایست های بازرسی و گمرک کار می کنند ثروتمند شده اند و از طریق ارعاب روزمره بازرگان کاسبی می کنند. حوثی ها هفت ایست بازرسی و گمرکی در حد فاصل بین بخش های تحت کنترل حوثی ها و مناطق آزاد شده نصب کردند و مالیات های گمرکی اضافی که حوثی ها می گیرند منجر به افزایش قیمت کالاها شده چون تاجران مبالغی که به حوثی ها می دهند را به بهای تمام شده کالا اضافه می کنند.

 

ٖساعت رولکس ۲۴ هزار دلاری محمد عبد السلام سخنگوی حوثی ها که حدود ۲۴ میلیون ریال یمن آب می خورد. این عکس موجب خشم و نارضایتی گسترده مردم یمن شد (فیس بوک)

 

ساعت رولکس یکی از رهبران حوثی 

ساعت مچی ۲۴ هزار دلاری محمد عبد السلام سخنگوی حوثی ها در مراسم تحلیف ابراهیم رئیسی در تهران در ۴ اوت ۲۰۲۱ واکنش های گسترده کاربران یمنی در شبکه های اجتماعی را به دنبال داشت.

مخالفان حوثی ها می گویند عبد السلام ساعت گران و آنچنانی پوشیده و میلیون ها نفر از مردم کشور گرسنه هستند و یمن یکی از کشورهای فقیر جهان است.

محمد الحذیفی خبرنگار یمنی گفت «مردم یمن گرسنه هستند و سران این گروه تروریستی پول مردم را بالا می کشند».

مارب الورد خبرنگار یمنی دیگری در توئیتر نوشت «فلیته که یکی از رهبران حوثی ها است سابقه مسئولیت در دولت نداشته و قبل از کودتای حوثی ها تاجر و ثروتمند نبوده اما از وقتی که کودتاچیان روی کار آمدند و منابع مالی دولت و پول مردم را دزدیدند این آقا تاجر فرآورده های نفتی و شاید چیزهای دیگری شده که ما اطلاعی از آن نداریم. به همین دلیل هم او ساعت رولکس دستش است».

وضعیت انسانی رقت بار 

آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل اول مارس ۲۰۲۱ خواستار برگزاری کنفرانس کشورهای کمک کننده به یمن شد. این کنفرانس به طور مشترک در سوئد و سوئیس برای جمع کردن کمک مالی برای بهبود اوضاع بحرانی در یمن و جلوگیری از بحران گرسنگی در سطح وسیع در کشور برگزار شد. دفتر هماهنگ کننده امور انسانی سازمان ملل می گوید ۲۰.۷ میلیون نفر در یمن به کمک های بشردوستانه نیاز دارند. دبیر کل سازمان ملل در اظهاراتی در این کنفرانس گفت «در توصیف وضعیت بحرانی و گرفتاری مردم در یمن مبالغه نشده است».

با این اوصاف بیش از ۲۰ میلیون نفر در یمن به کمک های بشردوستانه نیاز دارند و در این میان زنان و کودکان بیشتر از بقیه گروه های جامعه ضربه خورده اند. به عبارت دیگر دو شهروند یمنی از هر ۳ نفر به کمک غذایی یا درمان یا کمک های گوناگون موسسات بشر دوستانه برای نجات نیاز دارند.

گوترش افزود «بیش از ۱۶ میلیون یمنی در ۲۰۲۱ دچار گرسنگی می شوند و نزدیک ۵۰ هزار یمنی از گرسنگی خواهند مرد و میانگین گرسنگی در مناطق درگیری و جنگ بیشتر است».

کودکان قربانیان جنگ 

سازمان نجات کودکان می گوید در سه سال گذشته از هر ۴ نفر یمنی یک کودک در جنگ یمن کشته شده که معادل ۲۲.۸۵ درصد است. ۲ هزار و ۳۴۱ کودک از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ کشته شدند اما با این حال آمار واقعی احتمالا خیلی بیشتر از این اعداد است.

از هر ۵ نفر یمنی یک کودک در جنگ یمن در ۲۰۱۸ کشته شدند اما در ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ از هر ۴ نفر یمنی یک کودک جان باخته است. این گویای این است که کودکان و خانواده ها بدون اینکه گناهی داشته باشند دارند تاوان سنگینی در این جنگ می دهند.

مردم یمن شش سال پس از آغاز جنگ در بزرگ ترین بحران انسانی هستند و از هر ۳ نفر ۲ یمنی به کمک نیاز دارند تا زنده بمانند.

یمنی ها در حال گرفتن کمک های غذایی در صنعا در یمن ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۱ (آژانس عکس اروپا)

 

جلوگیری از ورود کمک ها

شورشیان حوثی در یمن نیمی از برنامه کمک رسانی سازمان ملل به این کشور جنگ زده را تعطیل کردند تا از طریق سازمان ملل را وادار کنند سهم بیشتری از کمک ها دریافت کنند. علاوه بر این مسئولان امداد رسانی می گویند که چندین میلیارد دلار از کمک های خارجی متوقف شده است.

اسناد و گفتگوهای منتشر شده نشان می دهد که این گروه شورشی برای دسترسی مناطق تحت کنترل خود به کمک های بین المللی شرط و شروط های گوناگون گذاشته و موسسات بین المللی زیر بار آنها نمی روند. حوثی ها با این رویکرد به دنبال افزایش نظارت بر روی کمک ها و اعطای اولویت به خودی ها هستند. یک مقام ارشد سازمان ملل که نخواست نامش منتشر شود گفت حوثی ها مانع اجرای برنامه های کمک غذایی متعددی شدند و این کمک ها می توانست به دست ساکنان یمن که گرسنه هستند برسد و در اختیار آوارگان جنگ داخلی ۶ ساله در یمن قرار بگیرد.

یمن از جمله فقیرترین کشورهای عربی است و میانگین فقر در کشور بیش از ۵۰ درصد گزارش شده. گزارش تازه سازمان ملل می گوید بیش از نیمی از جمعیت ۳۰ میلیونی یمن دچار ناامنی غذایی در شش ماه نخست ۲۰۲۱ بودند.

 

شیوع کرونا

کرونا در تمامی مناطق یمن شیوع پیدا کرده است. البته ارزیابی آثار ناشی از شیوع کرونا در یمن دشوار است چون آمار جامع و داده های کافی درباره تعداد مبتلایان و فوتی ها وجود ندارد. همه گیری به اقتصاد کشورهای مختلف ضربه زده و زنجیره های تامین را تعطیل کرد به همین دلیل کمک های ضروری و حیاتی به یمن از سوی کشورهای فراوان متوقف شد.

کمتر از نیمی از کمک های داوطلبانه مورد نظر به یمن در ۲۰۲۰ به دست سازمان ملل رسید و این به نگرانی ها درباره وقوع بحران گرسنگی در کشوری دامن می زند که ۸۰ درصد جمعیت آن کمک های بشردوستانه دریافت می کنند. آژانس پناهندگان سازمان ملل در ماه نوامبر ۲۰۲۰ در گزارش خود گفت «جنگ از ۲۰۱۵ موجب آوارگی و جابه جا شدن بیش از ۳ میلیون نفر شده است که بیش از یک میلیون نفر در خود یمن آواره هستند».

ارزیابی

-شبه نظامیان حوثی با زور قدرت و ثروت های مردم یمن را تصاحب کردند و حوثی ها به مزایای سیاسی و پولی بسیاری دست پیدا کردند اما مردم کشور با شرایط بد و دشوار اقتصادی دست و پنجه نرم می کنند.

-شبه نظامیان حوثی از تمام ابزارها برای دست یابی به پول و قدرت استفاده کردند. گذرگاه های مرزی دست آنها است و از مردم در ایست های بازرسی و گمرک مالیات می گیرند.

-حوثی ها با پولشویی و چاپ غیر قانونی اسکناس از نظر پولی و اقتصادی قدرت پیدا کردند و در حال خرید املاک هستند و معاملات تجاری را اداره می کنند اما با این حال درآمد مردم ناچیز است و مردم را به فقر و بدبختی کشاندند.

-شبه نظامیان حوثی نه تنها پول و ثروت مردم را تصاحب کردند بلکه صادرات و واردات به ویژه با ایران و کشورهای منطقه و جهان را به دست گرفتند.

-اقدامات شبه نظامیان حوثی باعث نابسامانی در بازار ارز و صرافی ها در مناطق تحت کنترل دولت قانونی شده است.

-گروه شورشی حوثی برای ورود کمک های بشردوستانه به مناطق تحت کنترل خود شرط و شروط گذاشتند و این منجر به گرفتاری بیشتر مردم و گسترش فساد شده است.

-شبه نظامیان حوثی آمار مربوط به همه گیری کرونا را اعلام نمی کنند و همین منجر به شیوع کرونا در یمن شد و مردم یمن تاوان این فاجعه انسانی را پرداخت می کنند.

-به دنبال تصرف بخش های وسیعی از کشور توسط حوثی ها شرایط بد کنونی در یمن ادامه دارد و منجر به افزایش فاجعه سیاسی و امنیتی و اقتصادی و اجتماعی شده است.

در چنین شرایطی باید به فکر یک راهکار سیاسی بود تا یمن از این آشوب و هرج و مرج نجات پیدا کنند. این راهکار توسط سازمان ملل و بازیگران بین المللی و منطقه ای قابلیت اجرا دارد تا یمن از وضعیت کنونی به عنوان دولت ناکام و درمانده نجات پیدا کند.