آوارگان درمانده کرانه فرات در آن سوی رودخانه برادا در دمشق

گفتگوی «المجله» با آوارگان در داخل سوریه

بی گمان جنگ ها آثار ویرانگر اجتماعی دارد و ساختار جمعیتی جوامع را دگرگون می کنند. این اتفاق پس از موج های گسترده مهاجرت و کوچ در داخل کشور و عمدتا به سمت مناطق ساحلی و دمشق، پایتخت کشور افتاده است.

کوچ اجباری گسترده پیامدهای اجتماعی و اقتصادی به دنبال دارد چرا که هر شهری ظرفیت جمعیت پذیری خاصی دارد اما کوچ اجباری در سوریه به مراتب بسیار بیشتر از ظرفیت شهرهایی است که حالا ساکنان جدید و اقوام دیگر با ایدئولوژی های گوناگون را در خود جای داده است.

«داون تاون دمشق»؛ فضایی برای نفس کشیدن

ابو حمدی و رفقایش در بلوار المرجه با جلباب قهوه ای و عرق چینش نشسته. او که از حومه شهر دیرالزور از دست گروه داعش فرار کرد حالا خود و خانواده اش ساکن دمشق شدند تا به قول ابو حمدی در امنیت زندگی کنند. او گفت «شرایط واقعا بدی است. خیلی پول دادیم تا به دمشق برسیم. می ترسیم بچه ها کشته شوند یا مورد تجاوز قرار بگیرند و به همین دلیل من و خانواده ام از آنجا کوچ کردیم».

ده ها نفر در بلوار المرجه روی زمین نشسته اند. این بلوار برای آنها فضایی برای نفس کشیدن شده است و اکثر آنها ساکن هتل ها و مهمانپذیرهای نزدیک بلوار هستند. این افراد به جایی نیاز دارند که آنجا بروند و بگردند و اوقاتشان را سپری کنند. أبو حامد می گوید «سالمندان صبح ها در این بلوار می نشستند. تمام روز آنجا هستند. جوان ها بعد از کار با خانواده هایشان اینجا می آیند. بلوار فضای باز و پویا است و نسبت به کافی شاپ ها هزینه ای ندارد».

او خاطر نشان کرد «کسی ندید که چه بلایی در دیره به سرمان آمد. زندگی آنجا با شهر فرق می کند. اینجا کاری نمی توانیم انجام بدهیم به جز اینکه به جای نشستن در یک چهار دیواری گشت و گذار می کنیم. بزرگ ترها بعد از کار با هم گپ می زنند و بچه ها بازی می کنند».

از سوی دیگر، ابو رامی قهوه خانواه دار در بلوار المرجه گفت «قهوه خانه ها در ۶ سال گذشته پر شده از ساکنان جدید. قهوه خانه من همیشه شلوغ است به خصوص در روزهای بارانی یا خیلی سرد. حالا دیگر ما هم نوشیدنی ها را به سبکی که مشتریان جدید می پسندند سرو می کنیم. شکل قهوه خانه کلا تغییر کرده و دیگر مثل سابق نیست. کافی شاپ های دیگر هم با توجه به شلوغی در این منطقه باز شده اند».

 

بلوار المرجه در دمشق پایتخت سوریه (گتی)

 

رویای محال بازگشت به خانه؟ شهرمان را با خود می بریم

البته به جز منطقه المرجه مناطق دیگر دمشق نیز پذیرای آوارگانی است که از جاهای دیگر سوریه کوچ کردند. عبد الله عبد اللطیف خبرنگار ۳۰ ساله می گوید «منطقه جارامانا در دمشق شماری از اهالی شهر دیر الزور را در خود جای داده و برخی از آوارگان حومه شرقی و غربی دیر الزور و استان الرقه به محله تازه تاسیس عرطوز در دمشق و محله الفضل رفته اند. محله دحادیل دمشق نیز میزبان گروهی از اهالی دیر الزور شده است.

عبد اللطیف خبرنگار اهل استان دیر الزور که در ده سال گذشته ساکن دمشق شده می گوید «ساکنان جدید دمشق دیگر نمی خواهند به مناطقشان باز گردند چون آنجا وضع خدماتی بسیار بد است یا در مناطق روستایی که اصلا وجود ندارد. برخی از این آوارگان در دمشق و حومه های شهر خانه خریدند. نیروهای خارجی و ایستگاه های نظامی فراوانی در بخش های شمالی و شرقی سوریه مستقر شده اند».

او در ادامه گفت «این افراد شهر آبا و اجدادی خود را با خودشان به دمشق آوردند و رستوران و کافی شاپ دایر کردند و اسم مناطق و محله های پدری شان را رویشان گذاشتند. خب این مساله باعث شد تا بیشتر با ساکنان محلی ارتباط برقرار و داد و ستد کنند و بزینس مشترک داشته باشند».

نکته قابل تامل این است که طرز فکر اکثریت اهالی شهر دیر الزور پس از مهاجرت عوض شده و حتی آداب و رسوم و کسب و کارشان تغییر کرده و دیگر به فکر بازگشت به روستاها و شهرهای خود نیستند.

ام رامز (اسم مستعار) با یکی از کارمندان خانم در استان دمشق درد دل می کند و می گوید صدای همسایگان جدیدش بلند است. او افزود «به آنها چند بار گفتم که به بچه ها بگویند که اینقدر سر و صدا نکنند دستکم وقتی که از کار برمی گردم و می خواهم چرت کوتاهی بزنم».

ام رامز یادآور شد «همه ساکنان جدید خوب هستند و هیچ بدی از آنان ندیدم. یکی از آنها همسایه من شده اما خب سلایق و خلق و خوی آنها با ما فرق دارد و سبک زندگی آنها زمین تا آسمان با ما تفاوت دارد».

او در ادامه گفت «بچه هایشان داد و هوار می کشند. خجالت می کشم از اینکه باید به آنها تذکر بدهم که سر و صدا نکنند اما فایده ندارد. چند گروه از بچه ها بازی و سر و صدا می کنند. وقتی صدایشان خیلی بلند می شود عصبانی می شوم و می روم بیرون تا بهشان بگویم یواش تر بازی کنید اما می بینم که یک گروه دیگر آمده اند و در حال سر و صدا کردن هستند».

از سوی دیگر، یکی از ساکنان دیر الزور به نام خالد عباس که در ۲۰۱۵ به دمشق آمده و اینک ساکن محله دمر البلد است می گوید این منطقه شبیه محله های دیگری نیست که قبل از کوچشان آنجا بوده اند. این شهروند ۴۰ ساله اضافه می کند «قبلا بچه ها دور از بقیه ساکنان بازی می کردند و همه اهالی همدیگر را می شناختند و خودی بودند. اما حالا که به اینجا آمدیم اوایل نمی گذاشتیم بچه ها بیرون بازی کنند اما فایده نداشتند چون آنها می خواهند با هم سن و سالان خود بازی کنند».

عبد اللطیف خبرنگار سوری می گوید «جنگ شرایط جدیدی در کشور ایجاد کرده که برخی آن را نمی پسندند. دقیقا مثل کسانی که به خارج رفتند و مقیم کشورهای دیگر شدند و آداب و رسومشان بر اساس کشوری که آنجا رفتند تغییر کرد».

آوارگان به روایت ارقام و آمار

 کمیساریای عالی امور پناهندگان می گوید تعداد آوارگان و پناهندگان داخل سوریه که از مناطق اصلی خود به جاهای دیگر این کشور کوچ کردند ۶.۲ میلیون نفر است که از این میان ۳ میلیون نفر در دمشق پایتخت کشور مستقر شده اند.

آمار تازه درباره تعداد آوارگان در شمال سوریه بیانگر این است که از مجموع بیش از ۴ میلیون نفر در مناطق تحت کنترل مخالفان رژیم ۲.۱ میلیون نفر به شمال سوریه کوچ کرده اند.

به هر حال، بحران سوریه یکی از بحران های پیچیده و بزرگ انسانی در دوره معاصر است و ایجاد راهکار برای مشکل آوارگان در داخل و پناهندگان در خارج سوریه به نتایج کنوانسیون های بین المللی و منطقه ای بستگی دارد که آنهم بر اساس منافع بازیگران موثر در سوریه تنظیم می شود.