سیاست و اقتصاد؛ زمینه های افزایش همگرایی بین سعودی و پاکستان

نهادینه سازی و گسترش روابط تجاری دو جانبه
عمران خان نخست وزیر پاکستان مورد استقبال شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد سعودی قرار گرفت (واس)

سفر عمران خان نخست وزیر پاکستان به سعودی ۸ مه ۲۰۲۱ به دعوت شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد سعودی انجام شد که انگیزه قوی برای تحکیم و گسترش مناسبات دو جانبه است. دو طرف در جریان این سفر به طور مستقیم و مفصل درباره راهکارها و زمینه های گسترش روابط در بخش های گوناگون برای تامین منافع مشترک گفتگو کردند. مقام های پاکستانی و سعودی در عین حال به این نتیجه رسیدند که درباره مسائل و مشکلات متعدد و فراوانی در منطقه و جهان اتفاق نظر و دیدگاه مشترک دارند.

می توان اهمیت سفر نخست وزیر پاکستان به سعودی را از دو جنبه بررسی کرد:

اول: برخی از کشورهای منطقه به دنبال ایجاد اختلاف و مخدوش کردن روابط بین سعودی و پاکستان هستند اما سفر نخست وزیر پاکستان واکنش عملی درباره این تلاش های بیهوده به شمار می رود. طبیعتا کشورها همواره در برخی مسایل دیدگاه مشترک و در بعضی از موضوعات اختلاف نظر دارند اما میزان و سطح این اختلافات بیانگر عمق و نزدیکی دو کشور است.

دوم: بررسی نتایج سفر نخست وزیر پاکستان نشان می دهد که منجر به گسترش و تحکیم هر چه بیشتر مناسبات دو جانبه شده است. و باید به این نکته توجه داشت که عمران خان نخست وزیر پاکستان از وقتی که در ۲۰۱۸ روی کار آمد هفت بار به سعودی سفر کرده است. سعودی اولین مقصد خارجی عمران خان بود. او همچنین در ۲۰۱۹ چندین بار عازم سعودی شد و سفر آخرش به سعودی از توجه و اهتمام او به گسترش و تحکیم روابط بین پاکستان و سعودی خبر می دهد.

این گزارش نگاهی انداخته به نتایج و دستاوردها و بازتاب و تاثیر سفر مهم نخست وزیر پاکستان به سعودی بر آینده روابط دو کشور.

 

چندین قرارداد به ارزش ۲۰ میلیارد دلار بین سعودی و پاکستان منعقد شد

 

سعودی و پاکستان؛ توافقات سیاسی

در بیانیه مشترکی که در پایان سفر نخست وزیر پاکستان منتشر شد به روابط عمیق و سابقه تاریخی مناسبات دو کشور اشاره شده است. مناسبات بین سعودی و پاکستان در آوریل ۱۹۴۰ یعنی هفت سال قبل از استقلال پاکستان از بریتانیا آغاز شد. روابط بین دو کشور پس از استقلال پاکستان در ۱۹۴۷ دستخوش تحول گردید و دو طرف در راستای شناسایی زمینه های جدید همکاری و دوستی تلاش کردند. سعودی جزو نخستین کشورهایی بود که استقلال و حاکمیت ملی پاکستان را به رسمیت شناخت و دو کشور در بیش از هفتاد سال گذشته در مسیر گسترش و تحکیم مناسبات قرار گرفتند تا سطح همکاری به «شراکت راهبردی» همه جانبه رسید. شاهزاده فیصل بن فرحان وزیر خارجه سعودی هم با انتشار توییتی به این مساله اشاره کرد و گفت «اهمیت سفر نخست وزیر پاکستان به سعودی از روابط ژرف و تاریخی و پیوندهای مشترک برادری بین سعودی و جمهوری اسلامی پاکستان ناشی می شود. سران دو کشور برادر نیز به مساله گسترش و تحکیم روابط توجه دارند».

توافق سیاسی بین دو کشور در مسایل بین المللی و منطقه ای بسیاری در این بیانیه آشکار شده است. برخی از نکات مورد توافق دو طرف عبارتند از:

-رویارویی با تندروی و تروریسم

دو کشور بر لزوم تلاش مشترک کشورهای اسلامی برای مقابله با تندروی و خشونت و نکوهش فرقه گرایی و تلاش گسترده در راستای برقراری امنیت و صلح بین المللی تاکید کردند. پاکستان و سعودی همچنین درباره تداوم تلاش مشترک برای مبارزه با پدیده تروریسم که به ادیان یا نژاد یا رنگ و فرقه خاص ربط ندارد اتفاق نظر دارند و بر این باورند که باید جلوی کلیه انواع تروریسم را گرفت.

-حمایت بی قید و شرط از تمامی حقوق مشروع ملت فلسطین

حق تعیین سرنوشت و تشکیل کشور مستقل با مرزهای قبل از ۱۹۶۷ از جمله حقوق مردم فلسطین است که پایتخت این کشور با توجه به طرح صلح عربی و قطعنامه های مربوطه سازمان ملل قدس شرقی است.

-حمایت از طرح سعودی برای حل بحران یمن

طرح سعودی به منظور برقراری امنیت و ثبات در یمن از طریق دست یابی به راهکار سیاسی جامع برای حل بحران تنظیم شده و به سه مرجع عمده یعنی طرح صلح خلیجی و ساز و کارهای اجرایی آن و نتایج مذاکرات جامع ملی و قطعنامه های شورای امنیت از جمله قطعنامه ۲۲۱۶ استناد کرده است. پاکستان اقدامات گروه شبه نظامی و تروریستی حوثی ها مثل حمله به خاک سعودی از طریق موشک های بالستیک و پهپاد را رد می کند.

-حمایت از راهکارهای غیر خشونت آمیز برای بحران ها و مشکلات کشورهای عربی منطقه

در این میان به طور خاص به بحران جاری در سوریه و لیبی اشاره شده و گفته شده حمایت از تلاش های سازمان ملل در این دو کشور حائز اهمیت است.

-صلح در کشمیر

دو طرف بر اهمیت توافق آتش بس بین پاکستان و هند در اقلیم جامو و کشمیر و اهمیت گفتگو به عنوان ابزاری برای حل مشکلات بین طرفین و برقراری صلح و ثبات در منطقه تاکید کردند.

-صلح در افغانستان

دو کشور درباره دست یابی به راهکار سیاسی جامع به عنوان گزینه اول و آخر برای برقراری صلح در افغانستان تاکید کردند.

-تقویت همبستگی اسلامی

دو کشور درباره اهمیت نقش سعودی برای تقویت وحدت اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام و در نهایت برقراری صلح و امنیت در منطقه و جهان اتفاق نظر دارند.

-حمایت از طرح های سعودی درباره مسایل بین المللی

مساله تامین امنیت مسیر انتقال انرژی در جهان از جمله مشکلات مطرح است و دو کشور بر اهمیت تامین امنیت صادرات نفتی و ثبات محموله های انرژی در جهان تاکید می کنند. پاکستان حمایت خود را از طرح خاورمیانه سبز که از سوی سعودی ارایه شد اعلام کرد. این طرح برای مقابله با بحران تغییرات آب و هوا ارایه شده است.

 

سعودی از جمله منابع ارزی مهم پاکستان است

 

اقتصاد زمینه تعمیق و تحکیم روابط

توافق بین سعودی و پاکستان فقط در مسایل سیاسی نیست بلکه دو کشور مناسبات اقتصادی و تجاری گسترده دارند:

-میزان مبادلات بازرگانی در سه سال گذشته به ۳۳ میلیارد ریال (واحد پول سعودی) رسید که از این مجموع حجم مبادلات تجاری در ۲۰۲۰ در دوره شیوع کرونا ۹ میلیارد ریال اعلام شد. حجم صادرات غیر نفتی سعودی به پاکستان در ۲۰۲۰ بالغ بر ۲.۷۵ میلیارد ریال و میزان واردات از پاکستان در مدت مشابه نزدیک به ۱.۹۷ میلیارد ریال بوده است.

-رشد مجوزهای تمدید سرمایه گذاری های پاکستان در سعودی در ۲۰۲۰. ۵۲ مجوز سرمایه گذاری برای شرکت های پاکستانی در این مدت صادر شد و این رقم در ۲۰۱۹ حدود ۲۴ مورد بود. این بیانگر توجه فزاینده سرمایه گذاران پاکستانی به استفاده از فرصت های سرمایه گذاری جذاب و رقابت پذیری اقتصاد سعودی است.  سرمایه گذاری های پاکستان در سعودی به ۳۶۲ مورد رسید که ۱۹ مورد به شکل سرمایه گذاری مشترک و بقیه از سوی شرکت های پاکستانی انجام شده است.

-بخش ساخت و ساز و صنایع تبدیلی از جمله زمینه های مهم سرمایه گذاری شرکت های پاکستانی است که به ترتیب ۱۴۸ و ۱۲۴ سرمایه گذاری انجام شده و حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات و عمده فروشی و خرده فروشی در جایگاه بعدی سرمایه گذاری پاکستانی در سعودی هستند.

-شرکت های سعودی فراوانی در تاسیسات مهم پاکستانی سرمایه گذاری کرده اند که در این میان می توان به شرکت خدمات اتومبیل پترومین و شرکت انرژی و آب الجمیح و فروشگاه مواد غذایی صافولا و آکوا پاور اشاره کرد.

-سعودی منبع ارزی مهمی برای اقتصاد پاکستان به شمار می رود. حواله های نیروهای کار پاکستانی در سعودی که بیش از دو میلیون نفر در سعودی هستند از جمله منابع ارزی پاکستان است. این افراد در شکوفایی و رونق اقتصادی دو کشور سهیم هستند.

زمینه های همکاری کنونی بیانگر استحکام روابط اقتصادی دو کشور است. سعودی و پاکستان زمینه های همکاری بیشتر و گسترده تری در آینده دارند و این را توافقات و تفاهم نامه های متعدد نشان می دهد که در بخش های فاینانس طرح های انرژی و زیرساختارها و حمل و نقل و آب و مخابرات امضا شده است. سعودی به پاکستان از طریق مطالعات زمین شناسی و حفاری برای شناسایی منابع معدنی کمک می کند و این می تواند زمینه ای برای سرمایه گذاران سعودی و خارجی و محلی ایجاد نماید.

 

پاکستان و سعودی معتقدند که تنها راهکار برای پیشبرد صلح در افغانستان دست یابی به توافق سیاسی همه جانبه است

 

روابط نهادمند

شورای عالی هماهنگی بین سعودی و پاکستان در راستای اجرای اهداف چشم انداز ۲۰۳۰ سعودی تشکیل شد. گسترش و تحکیم روابط خارجی سعوی با بازیگران موثر منطقه و جهان از جمله برنامه های این سند است. شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد سعودی در جریان سفر به پاکستان در فوریه ۲۰۱۹ نیز به هدف یاد شده اشاره کرد.

نتایج سفر اخیر عمران خان نخست وزیر پاکستان به سعودی نشان می دهد که تاسیس این شورا چقدر برای پاکستان مهم است. به هر حال شورای عالی هماهنگی بین دو کشور در راستای اجرای برنامه های سند چشم انداز ۲۰۳۰ است. سند چشم انداز ۲۰۳۰ تاکید می کند که اهمیت سفرهای خارجی مقام های سعودی فقط به خود سفر و ملاقات ها و امضای تفاهم نامه همکاری و توافقات خلاصه نمی شود بلکه جنبه اجرایی از اهمیت بیشتری برخوردار است. اصلا اگر بنا باشد که توافقات و تفاهم نامه ها روی کاغذ بمانند و به مرحله اجرا نرسند چه فایده ای دارند؟ نکته مهم تر اجرا و پیگیری مستمر مفاد توافقات است.

بنابراین تاسیس شورای عالی هماهنگی گام مهم برای پیگیری و اجرای مفاد توافقات است و می تواند چشم اندازهای گسترده برای رشد اقتصادی و تحکیم مناسبات تجاری بین دو کشور ایجاد کند.

بلال اکبر سفیر پاکستان در سعودی با اشاره به این نکته گفت «در صدد تنظیم نقشه جامع برای اجرای برنامه های گسترش همکاری هستیم. شورای هماهنگی در راستای تعمیق همکاری و روابط دو جانبه فعالیت می کند و دو کشور برای افزایش همکاری و اجرای اهداف مشترک تلاش خواهند کرد».

این شورا برای اجرای مفاد توافقنامه های بین دو کشور یعنی تفاهم نامه همکاری برای مقابله با جرم و تفاهم نامه همکاری در زمینه مبارزه با قاچاق مواد مخدر و قرص های روانگردان تلاش خواهد کرد و در زمینه شناسایی زمینه های همکاری مشترک بیشتر نقش آفرینی خواهد کرد.

در پایان باید گفت اگر سفرهای منظم مقام های ارشد دو کشور ادامه پیدا کند می تواند نقش کلیدی برای پیشبرد مناسبات دوستی و همکاری دو جانبه ایفا کند.