گفتگوی «المجله» با خبرنگاران عراقی درباره ارعاب گری شبه نظامیان مسلح

خبرنگارانی که طعم تهدید و ترور ناکام را چشیدند
اعضای گروه های شبه نظامی مسلح در عراق (گتی)

خبرنگاری در کشورهای جهان «شغل پردردسر» به شمار می رود اما گویا این حرفه در عراق از این مقوله هم به مراتب فراتر رفته و خبرنگاران عراقی هنگام انجام وظیفه به شیوه بی طرفانه و مستقل خود را به آب و آتش می زنند و با انبوهی از مشکلات و دردسرها و تهدیدهای پیاپی به ترور مواجه می شوند. عملیات ترور برخی خبرنگاران و فعالان به دست شبه نظامیان مسلح در رسانه ها بازتاب پیدا می کند اما آمار خبرنگارانی که در معرض قتل و ترور قرار می گیرند روند صعودی دارد.

پیام تهدید آمیز به شیوه های گوناگون به دست خبرنگاران عراقی می رسد که نمونه بارز آن از طریق پیامک یا گذاشتن پیام تهدید و ارعاب در شبکه های اجتماعی خبرنگاران است. خبرنگارانی که تهدید می شوند دو راه بیشتر ندارند؛ اول اینکه تمام خطرات را به جان بخرند و به عنوان مثال به خانه دیگری منتقل شوند یا به شهر و استان دیگری مثل اربیل بروند یا از عراق مهاجرت کنند. دوم اینکه کوتاه بیایند.

 

احمد السهیل خبرنگار عراقی

 

نبود دولت

احمد السهیل خبرنگار عراقی در گفتگوی اختصاصی با «المجله» گفت «ضرب و شتم و ترور خبرنگاران و فعالان در عراق مساله تازه ای نیست بلکه به چند سال پیش بازمی گردد. روند قتل و ترور خبرنگاران از ۲۰۰۳ آغاز و پس از اعتراض های ماه فوریه ۲۰۱۱ صعودی شد. تهدید و ارعاب و کشتار خبرنگاران با افزایش نفوذ گروه های شبه نظامی ایران افزایش یافت و توان دولت برای اداره و کنترل اوضاع کم رنگ شد. گروه های شبه نظامی به یک تشکیلات امنیتی موازی تبدیل شدند و به این دلیل امکان بازخواست آنها از سوی دستگاه های ذیربط مشکل شده است. حالا خبرنگاران و فعالان منتقد شبه نظامیان در شرایط دشوار و چالش برانگیزی قرار دارند».

السهیل افزود «همزمان با آغاز دوره نخست وزیری عادل عبد المهدی نفوذ و اقدامات خودسرانه شبه نظامیان افزایش پیدا کرد و این گروه ها در این دوره به اوج قدرت خود رسیدند. آزار و اذیت و ضرب و شتم و ترور خبرنگاران و فعالان از سوی شبه نظامیان پس از قیام اکتبر ۲۰۱۹ وارد فاز بی سابقه ای شد».

او خاطر نشان کرد «از همان روزهای اول قیام اکتبر برخی از نویسندگان و خبرنگاران و فعالان شناخته شده مورد سرکوب قرار گرفتند و خبرها و شایعاتی پخش شد مبنی بر اینکه بعضی از موسسه های رسانه ای و روزنامه نگاران و خبرنگاران در لیست ترور از سوی شبه نظامیان قرار گرفتند. کما اینکه مقر شماری از شبکه های تلویزیونی عراقی و عربی تخریب شد».

السهیل معتقد است «این اقدامات گام جدید شبه نظامیان در راستای سرکوب مطبوعات و رسانه ها بود که آدم ربایی و ترور نیز به عنوان بخشی از این رویکرد اجرا شد. خبرنگاران بسیاری در آن دوره بغداد را ترک کردند».

او یادآور شد «ترور هشام الهاشمی پژوهشگر و تحلیلگر برجسته عراقی رویدادی بی سابقه بود که جامعه عراق را تکان داد. خبرنگاران و اهل رسانه پیش از این حادثه تصور می کردند که دولت مصطفی الکاظمی با اقدامات شبه نظامیان قاطعانه مقابله می کند و به سرعت واکنش نشان می دهد. با این حال زنجیره ترور خبرنگاران و فعالان متوقف نشد و خانم ریهام یعقوب در بصره و تیسیر الشحمانی در ماه اوت ۲۰۲۰ کشته شدند».

السهیل در ادامه گفت «پس از آن موج تازه ترور و آدم ربایی و ارعاب خبرنگاران آغاز و حتی پدر یکی از فعالان ربوده شده در ماه فوریه هم کشته شد».

این خبرنگار عراقی اظهار کرد «گروه های شبه نظامی پایگاه اجتماعی خود را از دست داده اند و حالا از این نظر اوضاع بدی دارند و از ورود رقبای تازه نفس مثل جوانان و فعالان به کارزار رقابت های انتخاباتی و پیروزی آنها نگران هستند».

السهیل تاکید کرد «خبرنگاران به دلیل بی قانونی و ناتوانی دولت برای اداره و کنترل اوضاع احساس امنیت ندارند و به این باید هجمه گسترده و تبلیغات برای تخریب آنان را هم اضافه کرد». او درباره امکان پیگرد و بازخواست عاملان می گوید «این افراد به طور عام به جز موارد معدود مورد بازخواست قضایی قرار نمی گیرند. خبرنگاران و فعالان از دولت می خواهند که نه تنها عاملان و مجریان را بازداشت بلکه مسئولان و حامیان آنها و افراد و گروه های پشت پرده حملات را اعلام کند. اینجاست که کاری از دست حاکمیت ساخته نیست».

السهیل در پایان گفت «خبرنگاران و فعالان کوتاه نمی آیند و همواره علنا درباره این گروه های شبه نظامی صحبت می کنند و می گویند که از سوی همین شبه نظامیان مورد تهدید و ارعاب قرار می گیرند. البته روند ترور و قتل خبرنگاران و فعالان بر آنها تاثیر گذاشته و بسیاری از آنان به اقلیم کردستان یا خارج کشور مهاجرت کرده اند».

 

یاسر السالم رئیس انجمن صنفی روزنامه نگاران در عراق

 

دشواری آزادی بیان در عراق

یاسر السالم رئیس انجمن صنفی روزنامه نگاران در عراق در گفتگوی اختصاصی با «المجله» در این باره گفت «عراق برای خبرنگاران و فعالان بسیار خطرناک شده و می توان گفت روزنامه نگاران عراقی نسبت به روزنامه نگاران بقیه کشورهای منطقه شرایط دشوارتری دارند».

او افزود «اوضاع عراق پیچیده است. سلاح فقط در دست دولت نیست و نهادهای دولتی تابع بی چون و چرای احزاب سیاسی پرنفوذ حاکمیت هستند. اینها مشکلات مهم خبرنگاران در عراق است».

 

درماندگی در برابر تهدیدها 

السالم خاطر نشان کرد «آزادی بیان در عراق دشوار است. فضای آزادی بیان در رسانه ها بسیار تنگ شده چون خبرنگاران می ترسند به دلیل پوشش خبری فلان رویداد یا فلان خبر جان خود یا جان اعضای خانواده شان به خطر بیفتد».

او گفت «آزادی بیان در این شرایط امکان ندارد. روزنامه نگاری تحقیقی در عراق وجود ندارد و تنها خبرنگاران مقیم خارج می توانند کار تحقیقی انجام دهند. اغلب این افراد آزادانه برای برخی رسانه های منطقه ای و بین المللی می نویسند».

یاسر السالم درباره اقدامات حکومت برای مقابله با سرکوب آزادی مطبوعات خاطر نشان کرد «عملکرد حکومت در این خصوص محدود است. دولت از احزاب سیاسی و رویه سرکوبگرانه برخی از آنها دلجویی می کند. می توان گفت متاسفانه سرکوبگری اعمال شده علیه خبرنگاران از سوی احزاب سیاسی بیشتر از گروه های تروریستی بوده است».

او اظهار کرد «دولت تا حالا در عرصه مقابله و متوقف کردن تهدیدهای اعمال شده علیه نهادهای مدافع حقوق خبرنگاران و جامعه مدنی کاری انجام نداده و درمانده است. عملکرد دولت در این باره در حد فراهم کردن اماکن امن برای خبرنگاران و حفظ سلامتی آنان است».

السالم گفت «خبرنگاران  در هر فاجعه و اتفاق غیر منتظره در عراق به دلیل پوشش خبری در معرض تهدید و ارعاب قرار می گیرند و مجبور به انتقال از خانه هایشان می شوند. نمونه آن را در اعتراضات اخیر دیدیم. ۷۰ درصد خبرنگاران خانه ها و مناطق سکونت خود را ترک کردند و جاهای دیگر و حتی شهرهای دیگر رفتند تا کشته نشوند».

او در ادامه گفت «البته صحبت من درباره آن دسته از خبرنگاران مستقل و منتقد حکومت است. موسسه های رسانه ای مستقل کم و معدودی در بغداد داریم و این موسسات دفاتر خود را به اربیل یا کشورهای همسایه منتقل کرده اند».

او گفت «با تهدید و ارعاب می خواهند صدای خبرنگاران را خاموش کنند. آنها می خواهند جلوی پوشش خبری یک رویداد خاص یا انتشار جزئیات یک خبر را بگیرند و یا اینکه درصدد خاموش کردن صدای خبرنگاران برای همیشه هستند چون برای حکومت دردسر ساز شده اند. تمامی احزاب حکومتی سرکوبگر هستند».

 

زید الفتلاوی خبرنگار عراقی 

 

خبرنگاران بدون حامی به ترور تهدید می شوند

زید الفتلاوی خبرنگار عراقی از سوی یکی از گروه های شبه نظامی مسلح و پرنفوذ تهدید به تصفیه فیزیکی شده است. این گروه شبکه هنر و سرگرمی وابسته به یک موسسه رسانه ای که الفتلاوی در آن کار می کند را به اهانت به مقدسات دینی متهم کرده است. الفتلاوی در شبکه خبری تابع این موسسه رسانه ای فعالیت می کند اما ظاهرا فرقی به حال شبه نظامیان نمی کند.

الفتلاوی به المجله گفت «سه نفر مسلح را به دفترم فرستادند و شروع کردن به بازجویی. آنها اطلاعات دقیقی درباره تحرکاتم و محل سکونتم داشتم و مرا زیر نظر داشتند. برایم یک نامه گذاشتند که در آن تهدید به قتل شدم».

الفتلاوی به دلیل این اوضاع مجبور شد خانه و شهر محل سکونتش را ترک و به اقلیم کردستان برود چون می ترسید بلایی سر خود یا خانواده اش بیاورند. او خاطر نشان کرد «در یک دوره ای خواستند که خبرنگاران اخبار اعتراضات و تظاهرات را در صفحه های شخصی خود در شبکه های اجتماعی منتشر نکنند و شبکه های تلویزیونی را تهدید کردند تا اعتراضات را پوشش خبری ندهند».

الفتلاوی یاد آور شد «بنده از موسسات مدافع خبرنگاران در خارج و داخل عراق ساپورت کافی نشدم و حتی این نهادها دیدگاه قاطعانه ای در خصوص تهدیدها و ارعاب خبرنگاران اعلام نکردند و فقط به دادن بیانیه بسنده کردند».

بنابراین به نظر می رسد که خبرنگاران عراقی که در معرض آزار و اذیت و ترور و ارعاب قرار دارند با شرایط دشوار مواجه هستند و دلیل آن درماندگی دستگاه هایی است که قاعدتا باید از آنها حمایت کنند تا وظیفه خبرنگاری و رسانه ای مستقل را به نحو احسن انجام دهند. نکته جدی این است که موسسات و نهادهای مستقل مدافع خبرنگاران در عراق وجود ندارد و خبرنگاران عراقی به تنهایی تاوان پوشش خبری آزادانه را پرداخت می کنند.