نگرانی اسرائیل درباره پیامدهای توافق چین و ایران

تهران با کمک پکن تحریم ها را دور می زند
وزیر خارجه ایران و همتای چینی اش (فرانس پرس)

در حالیکه اسرائیل گرفتار بی ثباتی و بحران سیاسی در پی موانع تشکیل کابینه و نبود رهبری سیاسی تصمیم گیرنده است سند جامع همکاری های ایران و چین بر مشکلات سران سیاسی و فرماندهان امنیتی و نظامی اضافه شده و آنها را در شرایط دشوار قرار داده است. تصمیم گیری درباره نحوه تعامل با چین و تداوم مناسبات اقتصادی و فناوری بین دو کشور برای رهبران اسرائیل دشوار به نظر می رسد. به گفته ناظران اسرائیلی نکته دوم چالش برانگیز برای رهبران اسرائیل این است که توافق بین ایران و چین دستاورد بزرگی برای ایران در راستای مقابله با تحریم های اقتصادی به حساب می آید.

سند جامع همکاری ایران و چین در زمان مهمی نه تنها برای اسرائیل بلکه در ارتباط با برجام و مذاکرات با ایران امضا شده است. برجام پس از خروج آمریکا از آن مایه نگرانی اسرائیلی ها بوده و روی کار آمدن دولت جدید آمریکا هم دغدغه های اسرائیل را بیشتر کرده است. البته دولت آمریکا تا حالا با موضع گیری تند نشان داد که قصد نرمش در قبال چین و ایران ندارد.

محققان موسسه امنیت ملی اسرائیل می گویند اختیارات گسترده چین در ایران بر مبنای این سند همکاری موجب افزایش قدرت چین می شود. چین قرارداد را زمانی امضا کرده که ایران در معرض فشارهای همه جانبه است و همین باعث می شود تا امتیازات فراوان و بیش از حدی به چین بدهد. این امتیازات منافع بسیاری برای چین دارد.

دستگاه های امنیتی در کنار سران سیاسی اسرائیل در حال بررسی و مطالعه توافق بین ایران و چین و پیامدهای آن هستند. گزارش های متعددی در اسرائیل در این باره منتشر شده که عمدتا توافق راهبردی را با برنامه هسته ای ایران و احتمال رسیدن توافق با آمریکا مرتبط می دادند. همزمان با حمایت دولت چین از ایران برای بازگشت به مذاکرات بدون پیش شرط درباره توافق هسته ای نگرانی اسرائیل در این باره افزایش یافته است. مذاکرات بدون پیش شرط به معنای تداوم نقض برجام و تکمیل برنامه هسته ای است که از نظر اسرائیل نه تنها بسیار خطرناک بلکه خط قرمزی است که عبور از آن مجاز نیست و به هر طریقی که شده حتی به تنهایی جلوی آن را می گیرد.

 

رویکرد جدید اسرائیل پس از توافق جدید

اسرائیلی ها معتقدند که توافق بین ایران و چین که با تلاش های دولت آمریکا برای از سر گیری مذاکرات هسته ای همزمان شده می تواند باعث شکل گیری رویکرد جدیدی از سوی دولت اسرائیل شود. توافق احتمالی پس از مذاکرات هسته ای بین آمریکا و ایران وجود دارد و نیز احتمال اینکه جو بایدن و شی پینگ راهی برای همکاری و تنش زایی بین دو کشور پیدا کنند وارد است.

گزارش موسسه امنیت ملی اسرائیل به نقل از یک مقام اسرائیلی افزود «رویکرد فشار حداکثری اسرائیل درباره ایران و برجام می تواند منجر به بروز اختلافات بین اسرائیل از یک طرف و آمریکا و چین از طرف دیگر شود. در چنین شرایطی احتمال توافقات جدید بین اسرائیل و آمریکا وجود دارد».

این گزارش که به جنبه های متعدد سند همکاری بین چین و ایران به خصوص رابطه بین این توافق و برجام اشاره کرده افزود «ایران معتقد است که با توافق با چین می تواند مخالفت چین با تلاش های آمریکا برای تمدید منع تسلیحات به ایران در شورای امنیت را تضمین کند و اسلحه از چین بخرد. در چنین شرایطی موقعیت ایران در مذاکره با روسیه بر سر خریدن تسلیحات نیز تقویت می شود».

 

بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در نشست با وانگ کیشان معاون رئیس جمهور چین در قدس در اکتبر ۲۰۱۸ (گتی)

 

اختلافات بین واشنگتن و تل آویو درباره چین

مناسبات بین چین و اسرائیل از حدود یک سال پیش موجب بروز اختلافاتی بین واشنگتن و تل آویو شد. واشنگتن آن زمان از اسرائیل خواست مناسبات اقتصادی و فناوری با چین را متوقف کند چون شرکت های چینی حجم وسیعی از پروژه های کلان اسرائیل را در اختیار گرفتند. برخی از پروژه ها در نزدیکی تاسیسات امنیتی راهبردی و حساس به خصوص بندر حیفا اجرا شدند.

کابینه کوچک وزارتی امنیتی اسرائیل پس از چند ماه فشار بی امان آمریکایی ها بر دولت این کشور طرحی را تصویب کرد که از سوی شورای امنیت ملی اسرائیل تنظیم شد. این طرح درباره تشکیل هیاتی برای رایزنی درباره پروژه های خارجی بود. یک نماینده از وزارت دارایی و چندین نفر از وزارت امنیت در این هیات حضور دارند تا جلوی برنده شدن شرکت های چینی در مناقصه طرح های حساس و کلان اسرائیل را بگیرند.

پروژه های چینی در بندر حیفا به اختلافات بین واشنگتن و تل آویو دامن زده و حالا سند همکاری بین ایران و چین این اختلاف را تشدید کرده است. بندر حیفا از جمله تاسیسات حساس امنیتی و راهبردی در اسرائیل به شمار می رود. پایگاه نظامی دریایی اسرائیل که شاهرگ دفاعی اسرائیل در برابر رویارویی دریایی بین اسرائیل و مرزهای شمالی است در حیفا واقع شده. عملیات نظامی نیروی دریایی اسرائیل که برخی محرمانه هستند و با رایزنی با آمریکا انجام می شوند از بندر حیفا صورت می گیرد. حالا واشنگتن می گوید که اگر قرار باشد یک شرکت چینی آنجا مستقر شود و فعالیت کند ممکن است نقش کلیدی در لو رفتن برنامه عملیات و همکاری امنیتی بین نیروهای دریایی اسرائیل و آمریکا داشته باشد.

 

هدف ائتلاف نیست 

رشد مناسبات بین پکن و تهران مایه نگرانی اسرائیل است. همزمان با افزایش تنش و تهدید متقابل ایران و اسرائیل برای رویکرد نظامی تل آویو نگران پیامدهای توافق بین چین و ایران و رشد روابط بین دو کشور است. تحکیم و گسترش مناسبات بین ایران و چین باعث می شود ایران به داده ها و اطلاعات حساسی دسترسی پیدا کند که شرکت های چینی فعال در بندر حیفا کسب کرده اند. شائول حوریف رئیس سابق پروژه ساخت زیردریایی های آلمانی در اسرائیل پیشتر اظهار کرده بود که اطلاعات و داده های حساسی که شرکت های چینی از طریق فعالیت در بندر حیفا بدان دست پیدا می کنند می تواند تهدید بزرگی برای اسرائیل و امنیت پایگاه نظامی دریایی بندر حیفا باشد.

اما موسسه امنیت ملی اسرائیل می گوید «چین از طریق توافق همکاری با ایران درصدد ایجاد ائتلاف نظامی علیه آمریکا یا سعودی یا اسرائیل نیست».

این گزارش خاطر نشان کرد «چین مشکل خاصی با اسرائیل ندارد و اسرائیل در حساب و کتاب های چین در این باره اهمیت چندانی ندارد مگر در یک مورد یعنی چینی ها نگران اقدام نظامی اسرائیل علیه تاسیسات اتمی ایران هستند که می تواند جرقه یک جنگ منطقه ای و بی ثباتی در خاورمیانه را بزند».

این گزارش یادآور شد «چین خطرات و ریسک امضای سند این چنینی را بررسی خواهد کرد. چینی ها اگر حس کنند که سرمایه گذاری های آنها به دلیل تداوم اقدامات بی ثبات کننده ایران در خطر است احتمالا کنار می کشند به ویژه اگر فعالیت های ایران باعث بی ثباتی در منطقه شود و در خود ایران هم آشوب و ناآرامی ایجاد گردد».

پژوهشگران در این گزارش به مراکز تصمیم ساز در اسرائیل توصیه کردند که در مورد این موضوع با چین گفتگو کنند.

در این راستا، اسرائیل معتقد است که چین و ایران تعارض منافع دارند. یکی از گزارش های اسرائیل در این باره گفت «کاهش قیمت نفت به مصلحت چین است اما افزایش نرخ نفت از منافع حیاتی ایران به شمار می رود. مناسبات و همکاری با اسرائیل در حوزه فناوری برای چین حائز اهمیت است و اسرائیلی ها تا حدودی آسوده خاطر هستند که چین فناوری موشک های پیشرفته دریا به دریا و سیستم های موشکی جامع در اختیار ایران قرار نمی دهد چون این اقدام اسرائیل را در معرض تهدید قرار می دهد».

 

گردشگران چینی در قدس در ۲۰۱۳

 

تهدیدی که با توافق از بین نمی رود

کارشناسان امنیتی و نظامی اسرائیل می گویند با توجه به رشد اختلافات و پیامدهای توافق بین چین و ایران در اسرائیل تنش های امنیتی از بین نمی روند اما رقابت بر سر ورود به عرصه اقتصادی و علمی در ایران افزایش یافته است.

سیاستمداران و فرماندهان نظامی اسرائیل درباره تنش آفرینی و افزایش احتمال رویارویی نظامی هشدار می دهند اما برخی گزارش ها می گویند اسرائیل قدرت آنچنانی برای ورود به چنین مواجهه ای را ندارد. تال کالمن رییس شعبه ایران و مسائل راهبردی ارتش اسرائیل گفت «هیچ چیز احتمال گزینه نظامی علیه ایران را از بین نمی برد و اسرائیل بر خلاف اخبار منتشر شده قدرت انجام چنین حمله ای را دارد اما هنوز روزنه ای برای تلاش دیپلماتیک وجود دارد».

تال کالمن در گفتگو با روزنامه «یسرائیل هیوم» گفت «برنامه مقابله با ایران از ۴ محور تشکیل شده است: رژیم افراطی که چالش بسیار بزرگی برای اسرائیل است. برنامه هسته ای. رشد توانمندی های نظامی که ایران را در آستانه رسیدن به یک ابر قدرت قرار داده. نکته بعدی تلاش ایران برای استقرار و گسترش نفوذ در منطقه است. ایران در مسیر طولانی برای بهره برداری از ثروت های مناطق دارای حکومت ضعیف گام برمی دارد تا قدمگاهی آنجا برای خود درست کند. مساله دیگر سوریه و ایران است».

او افزود «اسرائیل با چالش بی سابقه ای روبرو است. از یک طرف باید معیارهایی برای بازدارندگی گذاشت و از طرف دیگر باید رویکرد قاطعانه با یک کشور ۸۰ میلیون نفری در فاصله هزار کیلومتری تنظیم کرد.  ما در حال رقابت راهبردی دراز مدت هستیم و باید گفتمان و اندیشه متفاوتی درباره تحولات آینده در کشورهای هم مرز (سوریه و لبنان) در نظر بگیریم».

او معتقد است «رویکرد نظامی بخشی از عناصر راهبردی است. این پیام اسرائیل در گفتگو با آمریکایی ها و اروپایی ها است. رهبران ایران اندیشه استراتژیک و رفتار حساب شده و محتاطانه دارند. اگر آنها بفهمند که برنامه هسته ای آنها را در معرض تهدید قرار می دهد بازنگری می کنند».

کالمن گفت «رژیم ایران برنامه هسته ای را متوقف نمی کند چون ثبات نظام با همین برنامه تضمین می شود. اما از نظر اسرائیل مساله برنامه هسته ای ایران یک تهدید وجودی است که خاورمیانه را تغییر می دهد و کشورها را وارد مسابقه تسلیحات هسته ای می کند. کشورهای دیگری هم که خواستار برخورداری از توانمندی هسته ای هستند رویکرد ایران را در پیش می گیرند. کشورهای زیادی در اطراف اسرائیل هستند که دنبال توانمندی هسته ای خواهند رفت. این کشورها اقتصاد قوی دارند».

کالمن تاکید کرد «راهکار فقط رویکرد نظامی نیست. حملات اسرائیل در سوریه یکی از همین برنامه های راهبردی است. ما اینک به تلاش دیپلماتیک نیاز داریم. اسد از نظر اقتصادی به شدت به ایران وابسته است. ما در حال بررسی طرح های احتمالی درباره این مساله هستیم که بدون استقرار ایران در سوریه به جنگ داخلی در این کشور خاتمه بدهیم. این پیچیده است و باید توسط قدرت های بزرگ مورد بررسی قرار بگیرد».

این مقام اسرائیلی درباره لبنان و گزارش های اسرائیلی درباره پروژه موشک های نقطه زن حزب الله گفت «اینکه بگوییم حزب الله تمایل به ساخت موشک های دقیق و نقطه زن دارد اشتباه است. موضوع خیلی بزرگ تر و نگران کننده تر است. تمایل به کسب این فناوری درست نیست چون دسترسی به این فناوری تا حدودی آسان شده و همه کشورها و گروه های اطراف اسرائیل می توانند به این فناوری دسترسی پیدا کنند. اسرائیل کشور کوچکی بوده و دقت هدف گیری یک کشور کوچک بالا است. ما از این تهدید به عنوان یک تهدید راهبردی جدی یاد می کنیم و این یک مرحله قبل از هسته ای شدن است. تحولات فراوانی در کنار برنامه هسته ای ایران جریان دارد. مساله فقط حزب الله نیست. تحولات در سوریه و کارهایی که در سوریه انجام می دهند و این رویکرد شاید در آینده در فلسطین و عراق و یمن و در خود ایران انجام شود. اینها همه دردسر ساز است».

کالمن گفت «احتمال جنگ نه تنها در مرزهای شمالی بلکه در شمال شرق نیز وجود دارد. طرح اقدام نظامی بازدارنده در لبنان برای نابودی تاسیسات موشک های نقطه زن حزب الله پیچیده است چون ممکن است به یک رویارویی تمام عیار منطقه ای منجر شود. ما همواره این گزینه ها را بررسی می کنیم و در حال بررسی تمام جوانب این مساله از جمله در منشأ مشکلات یعنی ایران هستیم».