آقازاده ها محصولات جدید فساد سیستماتیک در ایران

پسر سبزی فروش در منطقه نعمت آباد ۱۵ اکتبر ۲۰۲۰ برای جلوگیری از ابتلا به کرونا ماسک زده و در حال کسب روزی است (گتی)

حسن روحانی، رئیس جمهور ایران در واکنش بە انتقادات رقبای محافظە کار حکومتی بە بهانە گرانی و وضعیت بسیار بد معیشتی مردم، در سخنان روز سه‌شنبه ۱۲ شهریورماه ۹۸ خود در مجلس شورای اسلامی  مدعی بهتر شدن وضعیت اقتصادی ایران نسبت به سال پیش تر شد، همزمان با این سخنان گزارش مرکز آمار ایران، ضریب جینی سالانه خانوارهای کل کشور (شاخص شکاف اقتصادی و نابرابری درآمدی) در سال ۱۳۹۷ را ۴۰۹۳/ ۰ واحد اعلام کرد. این رقم رکورد جدیدی در نابرابری درآمدی و شکاف ثروت در ایران را نشان می‌دهد.

 

بر این اساس، ضریب جینی کل کشور در این سال به ۴۰۹۳/ ۰ واحد رسیده که نسبت به سال قبل؛ ۱۳۹۶، معادل ۰/۰۱۱۲ واحد رشد داشته است و در مجموع به بالاترین حد خود از سال ۱۳۸۹ تاکنون رسیده است. این رقم در مقایسه با سال پیش از آن (۹۶)، معادل ۰، ۰۱۱۲ واحد رشد نشان می‌دهد که بالاترین حد خود از سال ۸۹ است.

 

این در حالی است که پیش از وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۴ ضریب جینی در ایران به رقم بی‌سابقه ۰، ۵ واحد رسیده بود.

 

نکته قابل توجه دیگر اینکه در سال ۱۳۹۷ اختلاف ضریب جینی خانوارهای شهری و روستایی نیز افزایش یافته. اختلاف ضریب جینی خانوارهای شهری و روستایی در سال ۹۶ تقریبا ۲۳۴/ ۰ بوده که این شکاف در سال گذشته به مقدار ۰/۳۴۵ واحد رسیده است.

 

کودکان در نعمت آباد در حالی با فقر و کرونا دست و پنجه می کنند که از حداقل نیازمندی های معیشت مثل آب و برق و سرپناه محروم هستند (گتی)

 

آقازاده‌ها و ثروتمندان وابسته به ساختار سیاسی قدرت

 

اتاق بازرگانی تهران نیز با انتشار پژوهشی از افزایش نابرابری و شکاف طبقاتی در تهران گزارش داد و اعلام کرد که افزایش ضریب جینی مناطق شهری استان تهران در سال۹۸ نشان می‌دهد نابرابری توزیع درآمد در استان تهران افزایش یافته و میزان این نابرابری نسبت به متوسط کل کشور بالاتر است.

 

البته فهمیدن اینکه فاصله بین ثروتمندان و فقرای تهران هرروز بیشتر می‌شود، چندان سخت نیست، نگاهی به زندگی لاکچری قشری از ثروتمندان در شمال تهران، لواسان و جزیره کیش همه چیز را روشن می‌ کند. این واژه برای گروه خاصی استفاده می‌شود که سبک زندگی آن‌ها تجملاتی و پرهزینه است.

 

 نمایش عروسی‌های پرهزینه، پنت هاوس‌ها و ویلاهای چندین میلیاردی، مدارس گران قیمت، ساعت‌های چند میلیونی، میوه‌ها و غذاهای گران قیمت تا خودروهای میلیاردی این نوع زندگی اشرافی در فضاهای مجازی نشان می‌دهد که شهر تهران به‌شدت درگیر توزیع ناعادلانه ثروت است؛ یعنی اختلاف طبقاتی بین طبقه نوکیسه موسوم به «آقازاده‌ها» نسبت به سایر شهروندان بسیار فاحش است. 

 

اصطلاح «ژن خوب» به سوء استفاده فرزندان مقامات فعلی و سابق جمهوری اسلامی اشاره می‌کند که از موقعیت شغلی پدرشان به قراردادهای کلان اقتصادی و پست‌های مهم دولتی دسترسی دارند از مصادیق برجسته «ژن خوب» می‌توان به پسر طهماسب مظاهری؛ رئیس کل سابق بانک مرکزی در دوران احمدی نژاد، پسر علی آبادی؛ رئیس سازمان تربیت بدنی دولت احمدی نژاد و فرزند محمد باقر قالیباف، شهردار سابق تهران اشاره کرد.

 

در شرایطی که «آقازاده‌ها» و «ژن خوب‌ها» و یک طبقه اقلیت با ریخت و پاش و ثروت اندوزی باد آورده‌‌ای که در دوران تحریم از لابی گری، پولشویی، بهره گیری از رانت‌های اقتصادی و انحصار و روابط خاص بدست آورده‌‌اند قادرند چنین زندگی‌های اشرافی داشته باشند می‌توان برآورد کرد که حداقل درآمد‌های این طبقه نوکیسه ثروتمند به اندازه درآمد هزاران نفر است.

 

البته گاه، افشاگری‌هایی در مورد اشرافیت حاکم بر زندگی «آقازاده‌ها» از سوی رسانه‌ها و باندهای حکومتی بیشتر به دلیل رسوا کردن جناح رقیب درون حکومتی صورت می‌گیرد.

 

البته اختلاف طبقاتی در جامعه امروز ایران موضوع جدیدی نیست و سال‌هاست طبقه متوسط ایران به خودشان قبولانده‌‌اند که زندگی کردن مانند «ژن خوب‌ها» و «آقازاده‌ها» امری محال است، با چنین شرایطی می‌بینیم که سهم این طبقه اقلیت از درآمدها به‌طور مستمر در حال افزایش و سهم کارگران، معلمان و بازنشستگان مدارس دولتی و اقشار زحمتکش در حال کاهش است. این مصیبت‌ها  تبعیض، سرخوردگی اجتماعی و خشمی پنهانی زیر پوست طبقه متوسط و محروم ایجاد می‌کند.

 

فارغ از فساد سیستماتیک و اختلاس‌های چند هزار میلیارد دلاری، بالا رفتن شاخص ضریب جینی نه تنها به‌معنای توزیع نابرابر درآمدها و افزایش نابرابری در ایران است بلکه نشان می‌دهد که سیاست یارانه ارزی که هدف ذاتی‌اش کاهش آثار رشد نرخ ارز بر دهک‌های فرودست جامعه بود، موفق عمل نکرد و فاصله فقرا از ثروتمندان بیشتر از قبل شده و درآمد از افراد فقیر جامعه به افراد غنی منتقل شده است.

 

ضریب جینی یک شاخص آماری بین صفر تا یک است، هر چه به صفر نزدیک‌تر شود، نمایانگر برابری بیشتر، کاهش درآمدی در یک جامعه و توزیع عادلانه درآمد و هر چه به عدد یک نزدیک شود، نشان‌دهنده شکاف درآمدی، تشدید نابرابری و شکاف طبقاتی میان لایه‌های مختلف جامعه است. بیان آماری ضریب جینی معمولا به صورت درصد است.

 

مجید یارمند؛ مدیرکل دفتر رفاه اجتماعی سازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق در گفت وگو با خبرگزاری مهر اعلام می‌کند: «در حال حاضر اختلاف درآمد دهک بالا با دهک پایین حدود ۵/۱۷ تا ۱۸ برابر است که این رقم در کشورهای همسایه مانند ترکیه و پاکستان در حدود ۸ تا ۹ برابر است و منطقی‌ترین حالت نیز این است که کمتر از ۱۰ برابر باشد.»

 

از ابتدای دولت یازدهم که با شعار عدالت اقتصادی و اجتماعی بر سرکار آمد هر سال ضریب جینی بالاتر رفته است. 

 

بالارفتن شکاف طبقاتی حتی مورد تایید مقامات ریز و درشت نظام هم قرار گرفته است؛ غلامحسین محسنی اژه‌ای معاون اول قوه قضائیه در مرداد ۱۳۹۸ گفته است: «احساسم بر این است اختلاف طبقاتی در حال افزایش است و عده‌ای در حال تلاش هستند تا ثروت بادآورده‌ای را برای خود فراهم کنند.»

 

به اعتراف وحید شقاقی شهری مشاور کمیسیون نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام در گفتگو با روزنامه قدس: «بانک جهانی اعلام کرده، رتبه فساد ایران در پنج سال گذشته از ۱۲۰ به ۱۳۱ نزول کرده که این هم شکاف و نابرابری اجتماعی را نشان می‌دهد.»

 

نظام مقدم، یکی از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نیز در مهرماه ۱۳۹۹ به روزنامه آرمان گفته است: «امروز برخی ثروت زیادی به دست آورده‌اند در حالی که بخش مهمی از جامعه به زیر خط فقر رفته‌اند. این اتفاق باعث شده که امید مردم نسبت به دولت کاهش پیدا کند و حکایت از ناکارآمدی دارد ادامه این رویکرد سبب ضربه به نظام می‌شود».

 

این روزنامه در ادامه این گزارش نوشته است: «اتفاق خوشحال‌کننده این‌جا است که دیگر طبقات اجتماعی و تفکیک کردن قشرهای جامعه، معنای سابق خود را از دست داده و به لطف مسئولان، اکثریت کشور، همگی به دور هم در زیر همکف جمع شده‌ایم نتیجه این « لطف» است که حقوق و درآمد نزدیک به ۲میلیون تومانی کسانی که حقوق و درآمدی دارند حداکثر کفاف کمتر از ۱۰روز مخارج آنها را می‌دهد، و آنهایی هم که بیکار، کارتن‌خواب، زباله گرد، گورخواب… هستند وضعیت‌شان مشخص است! »

 

 

خط فقر در ایران

سیاست‌های ناشی از فساد نهادینه شده در ساختار حکومتی، باعث افزایش ۱۸برابری خط فقر از سال۱۳۹۰ تاکنون شده است. به گواهی حسین راغفر؛ اقتصاددان ساکن ایران؛ «فقر مطلق برای یک خانواده پنج نفره ۷۰۰ هزار تومان است خط فقری که به‌نوشته روزنامه اعتماد: «در ایران، هیچ‌یک از نهادهای مسئول اعداد دقیق و قابل اتکایی از خط فقر ارایه نمی‌دهند.»

 

مطالعات راغفر نشان می‌دهد که درآمد ۶ درصد از جمعیت ایران هزینه غذایشان را تامین نمی‌کند. «اسم این مرحله خط گرسنگی است و به آن معناست که درآمد یک خانوار حتی نمی‌تواند هزینه حتی غذایش را تامین کند» بنابراین با افزایش خط فقر، اختلاف طبقاتی هم بیش‌ازپیش تشدید شده است.

 

خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) به نقل از این پژوهشگر نوشته است: «۳۳ درصد جمعیت کشور دچار فقر مطلق هستند و ۶ درصد نیز دچار گرسنگی هستند که این تعداد نزدیک به ۵ میلیون نفر است.»

 

منابع رسمی از جمله پرویز فتاح؛ رئیس کمیته امداد امام خمینی، شمار شهروندان زیر خط فقر مطلق را بین ۱۰ تا ۱۲ میلیون نفر برآورد کرده و اضافه کرده است: «اگر شاخص‌ها به دقت مشخص شوند و بخواهیم سطح رفاهی افراد جامعه را بالاتر ببریم، می‌توان ۱۶تا ۲۰میلیون نفر را در کشور در دایره فقر مطلق قرار داد».

 

مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی نیز با انتشار گزارشی پیش بینی کرده بود تا پایان سال ۱۳۹۷ بین ۲۳ تا ۴۰ درصد جمعیت ایران زیر خط فقر مطلق بروند.

 

در توصیف شرایط اقتصادی و اجتماعی کنونی روزنامه مردم‌سالاری ۲۶ شهریوز۱۳۹۹نوشت:«در این شرایط بد اقتصادی که می‌توان گفت اقتصاد کشور تا حدود زیادی در حالت نیمه جان به سر می‌برد. بایستی فکری به‌حال آنهایی کنیم که در این بحران کرونا ویروس، هیچ منبع درآمدی ندارند و مجبورند از طریق روزمزدی و شغل‌های کاذب به سختی تمام اموراتشان را بگذرانند، فکری به وضعیت ناگوار معیشتی اقشار ضعیف جامعه و به‌قول معروف آنهایی که کم آورده‌اند و زیر بار سنگین اقتصادی، دیگر توانی برایشان نمانده و در حال نابود شدن هستند. در صورتی که چرخه اقتصاد ما با همت همین طبقه فرودست جامعه فعالیت می‌کند».

 

در سال‌های گذشته، رژیم اقتدارگرا و ایدئولوژیک جمهوری اسلامی نه تنها سیاست بهبود معیشت قشر آسیب پذیر جامعه را دنبال نکرده است بلکه خدمات خود را به جای قشر ضعیف معطوف ثروت اندوزان و بخش‌های وابسته به حاکمیت کرده است.

 

برمبنای داده‌های سازمان ملل، شکاف و نابرابری درآمدی در ایران طی سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ بیشتر شده است و براساس گزارش توسعه انسانی سازمان ملل در بررسی ضریب جینی در ۱۵۳ کشور جهان، ایران در جایگاه ۸۸ جهانی قرار گرفته است.

 

هم‌زمان با کاهش۷۰ درصد ارزش پول ملی و افزایش ناتوانی اقتصادی لایه‌های نابرخوردار و حقوق‌بگیر و مزدبگیر، بسیاری از کارشناسان، نسبت به وقوع خیزش‌های اعتراضی خشونت‌بار یا شورش‌های اجتماعی متکی بر نارضایتی‌های اقتصادی هشدار می‌دهند، خشمی که شعله‌های آن در اعتراضات سراسری دی ۹۶و آبان ۹۸ از میان اقشار فرودست و حاشیه‌نشین خشمگین تهران، اهواز، ماهشهر، و سایر کلان‌شهرها و شهرهای بزرگ ایران برافروخته شد و ارکان نظامی که با شعار پابرهنگان روی کار آمد را به لرزه درآورد.