اهمیت استراتژیک و امنیتی توافق اسرائیل و سودان

۳ نه تاریخی خارطوم پس از ۳۵ سال کنار گذاشته شد
اهمیت استراتژیک و امنیتی توافق اسرائیل و سودان

توافق صلح میان اسرائیل و سودان دستاورد بزرگی برای بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل به شمار می رود. سودان با این توافق ۳ نه تاریخی در مورد مناسبات با اسرائیل را کنار گذاشت. سودان با توجه به بیانیه نشست اتحادیه عرب در ۱۹۶۷ که اتفاقا در خود سودان برگزار شد سیاست «نه به صلح و نه به رسمیت شناختن و نه به گفتگو با اسرائیل» را در پیش گرفت. اما شاید دستاورد مهم تر توافق صلح بین دو کشور بستن مسیر اصلی انتقال تسلیحات ایران به حماس در نوار غزه باشد. این مساله با توجه به اینکه سودان کشور ساحلی دریای سرخ است از اهمیت ویژه برخوردار است.

اسرائیل به دنبال توافق با سودان به یک دستاورد راهبردی برای تامین امنیت کشتیرانی در دریای سرخ به سمت شهر ایلات دست پیدا کرد. این شهر در چندین دهه گذشته با توجه به رابطه دوستی و همکاری بین سودان و ایران و حماس در معرض تهدید قرار داشت.

۶ تیپ نظامی سودان در جریان جنگ بین مصر و اسرائیل در ۱۹۴۸ در کنار نیروهای مصری پیکار کردند. سودان مورد چندین حمله از سوی نیروهای هوایی اسرائیل قرار گرفت و کامیون های باربری بمباران شدند.

اسرائیل مدعی شد این کامیون ها حامل تسلیحات پیشرفته و خطرناک برای حمله به برخی مواضع در اسرائیل بودند. وزارت اطلاعات اسرائیل همچنین گفت سودان در نظر داشت با نصب برخی موشک هایی که در جریان حمله هوایی از بین رفتند برای حمله به اسرائیل استفاده کند. اما حالا ورق برگشت و این کشور آفریقایی و دشمن اسرائیل و دوست ایران خط مشی صلح و عادی سازی روابط با اسرائیل را در نظر گرفت.

توافق بین اسرائیل و سودان تحول نوعی در سیاست های خاورمیانه و نقش آفرینی اسرائیل در منطقه به شمار می رود اما با این حال پیش بینی ها در اسرائیل حاکی از این است که عادی سازی روابط با سودان بر خلاف امارات و بحرین کند پیش خواهد رفت.

سیاسات هایم به بار نشست

نتانیاهو در مراسم امضای توافق صلح با سودان تلاش کرد که قدرتش را برای حفظ امنیت اسرائیل به رخ بکشد و این توافق را دستاورد سیاست فردی خود قلمداد کند. او در بخش عمده سخنرانی اش در مراسم به اهمیت این توافق برای مقابله با ایران اشاره کرد که به گفته نتانیاهو بزرگ ترین تهدید برای امنیت اسرائیل و اسرائیلی ها است. نتانیاهو افزود «دولت سودان با رژیم ایران در زمینه انتقال تسلیحات خطرناک به حماس که بعدا علیه اسرائیل مورد استفاده قرار می گیرد همکاری می کرد. توافق صلح بین اسرائیل و سودان یک تحول عمیق و نتیجه به بار نشستن سیاست های چند سال گذشته اینجانب است. ما قاطعانه در برابر رژیم ایران ایستادیم و جلوی اقدامات ایران و تلاش های رژیم برای انتقال سلاح از طریق سودان را گرفتیم. البته تحولات داخلی سودان نیز در رسیدن به این توافق سهیم بود».

نتانیاهو همچنین به مردم اسرائیل امیدواری داد که این کشور با چند کشور عربی دیگر نیز توافق صلح امضا خواهد کرد. او گفت «توافق صلح با کشورهای عربی باعث می شود به یک توافق صلح واقعی با فلسطینی ها برسیم و نه صلحی که تهدید وجودی برای اسرائیل است».

تغییر نقشه خاورمیانه پس از توافق صلح با اسرائیل؟ 

نتانیاهو گفت «هواپیماهای اسرائیلی پس از توافق با سودان می توانند به سمت شرق یعنی امارات و بحرین و هند و غیره سفر کنند و زمان سفرها کوتاه تر و هزینه کمتر می شود. هواپیماهای ما به سمت غرب بر فراز سودان و چاد و برزیل و آمریکای لاتین پرواز خواهد کرد که این تحول بزرگ اوضاع را به کلی متحول می کند. اسرائیل پیش از این کاملا منزوی بود اما حالا با تمام کشورهای دنیا ارتباط دارد. این سیاست ادامه خواهد داشت».
 

پرزیدنت ترامپ و مسئولان دولت آمریکا در کاخ سفید در مراسم اعلام توافق عادی سازی سودان و اسرائیل (آسوشیتد پرس) 


ایران و حماس پس از توافق سودان و اسرائیل

اسرائیل با این توافق به قابلیت رویارویی با ایران و حماس دست پیدا می کند. یک گزارش امنیتی پس از امضای توافق گفت «سودان درست پس از اعلام توافق برای جلوگیری از انتقال تسلیحات از مسیر سودان به مصر و غزه تلاش می کند و از استقرار گروه هایی که از خاک سودان در صدد حمله به اسرائیل هستند خودداری خواهد کرد و به کشورهای متخاصم مثل ایران و ترکیه اجازه تاسیس پایگاه های دریایی در سواحل دریای سرخ نمی دهد». 

رسانه های اسرائیلی پس از توافق صلح سرگرم پخش برنامه درباره عملیات هوایی اسرائیل در خاک سودان و جلوگیری از انتقال اسلحه به گروه های متخاصم برای حمله به اسرائیل شدند و بدین ترتیب دستاورد بزرگ نتانیاهو در توافق صلح با سودان به ویژه برای مقابله با ایران را جشن گرفتند.

عملیات هوایی اسرائیل در سودان 

-در سال ۲۰۰۹ ده ها هواپیما و پهپاد اسرائیلی در عملیات «سرب گداخته» یک کاروان تسلیحات نظامی را نابود کردند. این کاروان حامل ۲۳ خودروی باربری تسلیحات نظامی غیر قانونی به نوار غزه می برد. اسرائیل گفت «با این عملیات می خواستیم جلوی انتقال تسلیحات ایران به نوار غزه را بگیریم و توانمندی های اطلاعاتی و عملیات دقیق اسرائیل را به رژیم ایران نشان دهیم».

اسرائیل اعلام کرد «کاروان یاد شده حامل حدود ۱۲۰ تن تجهیزات نظامی ایرانی از جمله موشک ضد تانک و موشک های فجر ۳ با برد ۴۰ کیلومتر و کلاهک جنگی ۴۵ کیلویی بود».

یوال دیسکین رییس اسبق سرویس امنیت عمومی اسرائیل (شاباک) در ۲۰۰۹ گفت «پس از عملیات سرب گداخته ۲۲ تن مواد منفجره و ۴۵ تن مواد ساخت تجهیزات نظامی و ده ها موشک نقطه زن و صدها خمپاره و ده ها موشک ضد تانک به نواره غزه منتقل شده است».

حمله موشکی اسرائیل به کارخانه ایرانی مهمات و اسلحه سازی یرموک در سودان در اکتبر ۲۰۲۱ اتفاق افتاد. اسرائیل مدعی شد که ایران این تجهیزات را برای جنبش حماس در نواره غزه می فرستاده و در ۲۰۰۸ کارخانه را تاسیس کرده است.

کارشناسان مسائل امنیتی برآورد کردند که در این حمله یک انبار بزرگ موشک فجر ۵ نابود شده و ایران قصد داشته تمام موشک های انبار را به دست حماس در نوار غزه برساند. همچنین احتمالا موشک های شهاب ۳ که ایران در صدد نصب آنها در سودان برای حمله به اسرائیل بوده در این انبار بوده که آنها هم از بین رفتند.

یگان کماندویی شایتت ۱۳ ارتش اسرائیل در مارس ۲۰۱۴ کشتی ایرانی حامل سلاح (KLOS C) را دریای سرخ توقیف کرد. این کشتی در راه سودان بود. موشک های دور برد تا برد ۲۰۰ کیلومتر در این کشتی وجود داشت که به گفته اسرائیل مقصد اصلی آن نوار غزه بود.

سودان با توجه به توافق صلح ملزم به مبارزه با تمام گروه ها و کشورهای سنی و شیعی است که از نظر اسرائیل و آمریکایی «تروریست» هستند و در راس آنها ایران و حماس هستند. اسرائیل می گوید این توافق حماس را تحت فشار بی سابقه قرار می دهد.

سودان و کسب حمایت سیاسی بین المللی برای اسرائیل
 
آیریت پک رییس گروه مطالعات آفریقا در دانشگاه تل آویو درباره توافق صلح یاد شده گفت «این توافق حائز اهمیت است چون خارطوم از موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه ای برای اسرائیل برخوردار است. ما در حال حاضر روابط سیاسی با اغلب کشورهای آفریقایی داریم و کشور مهمی همچون سودان یکی از بزرگ ترین کشورهای آفریقا و پل ارتباطی بین آفریقای جنوبی و بخش شمالی صحرای آفریقا است. سودان پل ارتباطی بین عرب ها و آفریقایی ها در قاره آفریقا نیز هست و این برای ما منافع بسیاری از جمله افزایش حمایت دیپلماتیک از اسرائیل در مجامع بین المللی را به همراه دارد».

عاموس یدلین رییس سابق سرویس اطلاعات نظامی گفت «عادی سازی روابط اسرائیل و سودان حائز اهمیت است چون حمایت دیپلماتیک جهان عرب و اسلام را از اسرائیل افزایش می دهد و سودان را از ایران دور می کند. این توافق منافع بلند مدتی نیز دارد. سودان پل ارتباطی بین کشورهای عربی در شمال آفریقا و کشورهای واقع در جنوب صحرای آفریقا به شمار می رود. عادی سازی روابط منجر به دستاوردهای سیاسی و امنیتی و اقتصادی بزرگ می شود. اگر ما از عادی سازی روابط به سمت روابط دوستانه و گرم حرکت کنیم آتش رویارویی با فلسطینی ها خاموش می شود».

زالمان شووال دیپلمات سابق اسرائیلی بر این باور است «اسرائیل با عادی سازی روابط با سودان گام دیگری در مسیر گسترش روابط سیاسی با جهان به طور عام و کشورهای خاورمیانه و آفریقایی به طور خاص برداشت».
 


 
سودانی های مقیم اسرائیل

مساله سودانی های مقیم اسرائیل یکی از موارد بحث برانگیز بین دولتمردان و گروه های حقوق بشری در اسرائیل است و اختلافات قابل ملاحظه درباره بازگرداندن آنها به سودان وجود دارد.

گزارش سرویس اطلاعاتی اسرائیل گفت توافق یاد شده زمینه همکاری بین سودان و اسرائیل در زمینه مهاجرت را فراهم می کند.

این گزارش افزود «بحران مهاجران غیر قانونی سودانی قابل حل است. اغلب پناهجویان و مهاجران اهل سودان که جویای کار هستند به دنبال سفر به کشورهای دیگر هستند اما با این حال بهبودی روابط بین دو کشور مجالی برای بازگرداندن بخشی از مهاجران جویای کار به سودان فراهم می کند».

با توجه به کنوانسیون مربوط به وضع پناهجویان اسرائیل باید فرم های تقاضای پناهندگی را بدون توجه به داشتن روابط دیپلماتیک با کشور مبدا بررسی کند و به افرادی که شرایط دریافت پناهندگی دارد تابعیت این کشور را بدهد.
و با توجه به کنوانسیون یاد شده نمی توان فردی را به جایی برگرداند که زندگی یا آزادی او در معرض خطر قرار بگیرد.

بنیامین نتانیاهو نخست وزیر و آریه درعی وزیر کشور اسرائیل در چند سال گذشته از مسئولیت پذیری در قبال سودانی هایی که درخواست پناهندگی کرده اند شانه خالی کرده اند. دولت اسرائیل حتی از پذیرفتن درخواست پناهندگی از سوی اتباع سودان خودداری کرد. و بعد از آن با ارائه فرم پناهندگی از سوی این افراد موافقت کرد اما به آنها نه جواب آری می دهد و نه خیر.

دولت اسرائیل برای طفره رفتن از مسئولیت های خود این افراد را در بازداشتگاه ویژه نگهداری و برای اخراج و انتقال آنها به رواندا و اوگاندا تلاش می کند و قوانین ظالمانه ای در مورد آنها اعمال می نماید.

در بحبوحه توافق صلح بین اسرائیل و سودان و منافع اسرائیل بر اثر این توافق بحث لزوم بررسی درخواست پناهندگی اتباع سودان در اسرائیل داغ شد. گروهی می گویند بررسی فرم های پناهندگی شهروندان سودانی باید بدون درنظر گرفتن روابط دیپلماتیک با سودان انجام شود و تا زمانی که سودان امنیت ندارد این افراد اخراج نشوند.