• شماره جدید
weekly-issue, گزارش ویژه

پناهجویان سوریه در لبنان؛ نگرانی درباره پیدایش یک نسل سوری بی شناسنامه

 

بیروت – سهی جفال

واقعیت تلخ و نگرانی و دغدغه رو به رشدی به دنبال بحران پناهجویان سوریه در لبنان ایجاد شده است. آمارها بیانگر وجود یک میلیون و نیم پناهجوی سوری در لبنان است که همچون باری بر دوش دولت لبنان سنگینی می کند. علاوه بر این، بحران پناهجویان سوریه در لبنان موجب سستی پایه های ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور از سال 2011 به این سو شده است. البته این گرفتاری شامل حال پناهجویان سوری هم می شود؛ چه اینکه آنها بعد از تحمل بدبختی در جنگ سوریه حالا در لبنان هم با شرایط دشواری دست و پنجه نرم می کنند. پناهجویان سوریه در شرایط کنونی بر اثر جنگ و درگیری در کشورشان با بدترین اقدامات جنایتکارانه در دوره معاصر روبرو هستند. آنها به دلیل رهایی از ویرانی و بدبختی جنگ مجبور به فرار و سفر با قایق های مرگ شدند. اما این پناهجویان تنها با فقر و نداری و نبود خدمات پزشکی و اجتماعی روبرو نیستند بلکه به سیستم حمایت بین المللی و اسناد قانونی مثل مدارک سفر و ثبت ازدواج و ثبت نام نوزادانشان هم دسترسی ندارند. دغدغه های جمعیتی و نگرانی های بین المللی دیگری در برخورد با بحران پناهجویان نقش عمده ایفا کرده اند. بحران پناهجویان سوریه به نگرانی درباره «اسکان» و اعطای تابعیت به این گروه در لبنان دامن زده است. میشل عون رییس جمهور لبنان تا حالا چندین بار تاکید کرده که کشورش همواره بار سنگین پیامدهای ناشی از جنگ در کشورهای همسایه و استقبال از موج های گسترده مهاجرت شهروندان سوریه به لبنان را به دوش کشیده است. اما حالا نشانه های بحران دیگری به نام «کودکان بی هویت و بی شناسنامه» در لبنان پدیدار شده است که مربوط به هم لبنانی ها و هم سوری ها است.

بحران کودکان بی شناسنامه

بحران سوریه منجر به بروز مشکلات پیچیده ای برای کودکان و اعطای شهروندی در کشورهای مهاجرپذیر شده است؛ آنهم در شرایطی که هیچ نشانه ای از پایان جنگ در سوریه دیده نمی شود. بنابراین، همزمان با بدتر شدن اوضاع سوریه شمار کودکان بی هویت و بدون شناسنامه در جهان افزایش می یابد.

70 درصد کودکان سوریه متولد لبنان شناسنامه ندارند. حدود 130 مورد زاد و ولد در میان پناهجویان سوری از سال 2011 تا 2018 اتفاق افتاده که در کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل به ثبت رسیده است. بنا به آمار دولت لبنان،  260 هزار مورد کودک سوری بی شناسنامه در لبنان به دنیا آمده اند که حتی از تابعیت کشورشان هم محروم هستند. این کودکان با خطر بی هویتی روبرو هستند و نمی توانند در آینده مکان ولادت و هویت خانوادگی و حتی تابعیت سوری خود را ثابت کنند؛ مگر اینکه اقدامات جدی توسط حکومت لبنان و سوریه در این باره اتخاذ گردد. منابع لبنانی که این پرونده را پیگیری می کنند به «المجله» گفتند «آمار رسمی و غیر رسمی دقیقی درباره کودکان سوری که در لبنان متولد شده اند وجود ندارد. تعیین آمار کودکانی که نامشان در جایی ثبت نشده دشوار به نظر می رسد اما به گفته برخی منابع، آمارها از تولد سالانه پنجاه هزار نوزاد سوری در لبنان از سال 2015 و 25 هزار مورد تولد پیش از این دوره خبر می دهند.»

به گفته این منابع «این آمارها نشان می دهد که لبنان گزینه ای جز اسکان حتمی این کودکان بی شناسامه ندارد.»

با این اوصاف، آیا لبنان در آینده درگیر بحران جدید و اسکان ده ها هزار کودک بی شناسنامه و بی هویت خواهد شد؟ دولت لبنان برای جلوگیری از این بحران چه اقداماتی در نظر می گیرد؟ آیا این راهکارها کارساز خواهند بود؟

بر مبنای قانون بین الملل، فرد بی تابعیت شهروند هیچ کشوری به شمار نمی رود. عدم تابعیت به دلایل تبعیض اتنیکی یا مذهبی یا تشکیل کشورهای جدید و انتقال مالکیت زمین ها بین کشورهای جدید و عدم رعایت قوانین جنسیتی و نیز بحران پناهجویان و عدم به رسمیت شناخته شدن پناهجویان توسط کشورهایشان و کشورهای مهاجرپذیر اتفاق می افتد.

ده ها هزار کودک سوری بی شناسنامه در حال حاضر در لبنان به سر می برند. این کودکان در چندین سال آینده وارد جامعه لبنان می شوند و روند اسکان آنان با انگیزه های گوناگون صورت می گیرد.

یاسین جابر نماینده مجلس لبنان پیشتر گفته بود «دولت لبنان دلایل ضروری برای هماهنگی با دمشق دراختیار دارد. 260 هزار مورد زاد و ولد پناهجویان سوری در لبنان به ثبت نرسیده است. اینها تابعیت سوری ندارند و نمی توانند به سوریه برگردند. »

 

اقدامات قانونی برای ثبت رسمی تولد نوزدان غیر لبنانی

گفتنی است قوانین لبنان برای ثبت رسمی تولد نوزادان غیر لبنانی چندین شرط در نظر گرفته اند. ثبت ولادت و صدور شناسنامه در لبنان منوط به احراز هویت والدین است. این مساله مانع مهمی برای شمار فراوانی از پناهجویان سوریه به شمار می رود.  ولادت 40 درصد نوزادان پناهجویان سوریه در لبنان به دلیل عدم برخورداری والدین از کارت شناسایی و شناسنامه در ارگان های مربوطه ثبت نمی شود.

علاوه بر این، شرط اقامت خانواده در لبنان برای مدت طولانی به خاطر ثبت ولادت کودکان لازم و ضروری به نظر می رسد. چنانچه والدین از اقامت قانونی برخوردار نباشند نام نوزاد در سازمان ثبت احوال قید نمی شود. البته شرط های دیگری هم برای ثبت نام نوزاد در سازمان ثبت احوال وجود دارند.

اقدامات حکومت برای تشویق پناهجویان سوری در راستای اخذ شناسنامه برای نوزادان

دولت لبنان برای جلوگیری از بروز بحران ورود بیش از حد پناهجویان سوریه در لبنان که شناسنامه سوری ندارند دست به اصلاح قوانین یا تصویب مقرراتی درباره پناهجویان زده است. این در حالیست که شمار فراوانی از شهروندان سوریه به طور غیر قانونی وارد خاک لبنان شده و یا اینکه گروهی از پناهجویان شناسنامه و کارت شناسایی خود را در جریان جنگ گم کرده اند. این افراد به دلیل مخالفت بخش گسترده ای از آنها با حکومت سوریه نمی توانند برای صدور مجدد شناسنامه یا کارت شناسایی اقدام کنند. آنها همچنین به دلیل بی اعتمادی به رژیم سوریه تمایلی برای مراجعه به سفارت سوریه در لبنان ندارند. گروهی دیگر هم امکانات مالی برای حل مشکل خود ندارند و یا اینکه از عواقب عدم برخورداری از شناسنامه یا کارت شناسایی خبر ندارند.

طرح ثبت نام نوزادان سوری متولد لبنان –حتی کودکان بالای یک سال- در اداره مربوط به اتباع خارجی پایتخت و استان ها در 8 فوریه 2018 توسط پارلمان لبنان به تصویب رسید. لیست موارد ثبت نام نوزادان به وزارت امور خارجه ارسال می گردد و سپس توسط این وزارتخانه به مقامات سوریه ابلاغ می شود.

معین المرعبی وزیر مشاور در امور پناهجویان در دولت موقت لبنان به «المجله» گفت «این قانون در مورد ثبت نام نوزادان سوری که از سال 2011 در خاک لبنان متولد شده اند صدق می کند.»

المرعبی افزود «این قانون از بروز مشکلات ناشی از تداوم وضعیت کودکان بی شناسنامه جلوگیری می کند.»

از سوی دیگر، نوال مدللی عضو دفتر سیاسی جریان المستقبل و مدافع حقوق پناهجویان سوری در لبنان می گوید «وزارت کشور برای اجرای این قانون و تشویق خانواده های سوری برای ثبت نام کودکانشان در سازمان ثبت احوال کشور تلاش می کند. صدور کارت شناسایی از سوی کمیساریای سازمان ملل در امور پناهجویان از جمله اقدامات این وزارتخانه برای ایجاد تسهیلات در این خصوص و اعطای شناسنامه به نوزادان است. ضمنا، پناهجویان سوریه به دلیل نداشتن کارت شناسایی نمی توانند به سوریه سفر کنند.»

مدللی افزود «مساله بازگشت پناهجویان سوریه به کشورشان شامل حال کودکان و بزرگسالان می شود. پناهجویان در صورت ایجاد راهکار سیاسی در سوریه به کشورشان بازمی گردند. بخش اعظم پناهجویان نمی توانند به کشورشان بازگردند. اداره کل امنیت عمومی لبنان برنامه ای برای بازگشت داوطلبانه پناهجویان سوریه به کشورشان آغاز کرده و مدعی است که اغلب پناهجویان به ویژه ساکنان حمص و درعا و دیر الزور تروریست هستند. شماری از جوانان هم بعد از بازگشت به سوری به خدمت سربازی اجباری اعزام شدند و به همین دلیل، پناهجویان فراوانی از بازگشت به کشورشان صرفنظر کردند.»

مدللی خاطر نشان کرد «دولت لبنان به تنهایی نمی تواند راهکاری در این زمینه در پیش بگیرد بلکه همه قدرت های بزرگ باید در این زمینه سهیم باشند.»

 

آیا این قانون سازکار است؟

لقمان سلیم تحلیلگر سیاسی و رییس پژوهشکده امم در گفتگو با «المجله» گفت «آمار دقیقی درباره نوزادان سوری ثبت شده و ثبت نشده در لبنان وجود ندارد.»

سلیم درباره قانون دولت لبنان در خصوص ثبت نام کودکان سوری در سازمان ثبت احوال لبنان گفت «این یک اقدام اداری و ثمره توافق سیاسی است. با توجه به اینکه این توافق سیاسی بوده و با حمایت و تشویق کشورهای کمک کننده و سازمان ملل حاصل شده پس دور زدن و یا به تعویق انداختن آن امکانپذیر نیست.»

سلیم افزود «البته ثبت نام نوزاد در اداره اتباع خارجی انجام می شود اما بعد از آن باید این مورد در سفارت کشورش هم به ثبت برسد.»

او خاطر نشان کرد «گروهی از پناهجویان ترجیح می دهند نام نوزاد در سازمان ثبت احوال و اداره اتباع خارجی ثبت نشود تا دولت لبنان آنها را به اجبار به سوریه برنگرداند؛ به ویژه اینکه تبلیغات گسترده ای در لبنان انجام می شود که پناهجویان باید به هر قیمتی که شده به کشورشان بازگردند. پناهجویان سوریه در سایه این همه تبلیغات منفی نمی توانند به آینده خود در لبنان امیدوار باشند و نام کودکانشان را در سازمان ثبت احوال ثبت کنند. تا حالا که به نظر نمی رسد حکومت سوریه از بازگشت پناهجویان به سوریه حمایت می کند.»

سلیم افزود «حالا که حکومت سوریه تمایلی برای بازگشت پناهجویان نشان نمی دهد پس می توان انتظار هر گزینه ای را داشت. یکی از گزینه ها، اقدام کشورهای مهاجرپذیر برای اعطای اقامت قانونی به آنان است.»

او در ادامه گفت «هیچ نشانه ای درباره حمایت حکومت سوریه از بازگشت پناهجویان وجود ندارد بلکه اظهاراتی علیه آنان توسط مسئولان حکومتی عنوان شده که بافت جمعیتی سوریه بعد از مهاجرت این افراد یکدست تر شده است.»

سلیم گفت «با گذشت هفت سال از جنگ سوریه، دو بحران پدیدار شده است. بحران (اسکان): باید بپذیریم که بخش اعظم پناهجویان سوریه به کشورشان برنمی گردند. بحران دوم اینکه نسل های جدید کودکان بی شناسنامه در حال ظهور هستند.»

 

 

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید