• شماره جدید
weekly-issue, گزارش ویژه

تبعیض ها و مشکلات مضاعف برای زنان کارگر در ایران

تهران – المجله

آمارهای رسمی بیانگر وضعیت دردناکی از شرایط زنان کارگر در ایران است. در این شرایط نامساعد بازار کسب و کار در ایران، وضعیت زنان شاغل به مراتب بدتر از مردان کارگر است. درطول سال های گذشته تاکنون کمترین تغییری در شرایط قانونی زنان کارگر ایجاد نشده است و وضعیت اشتغال زنان ناپایدارتر از مردان است به‌ گونه‌ای که حدود ۷۸ درصد زنان ایرانی، هیچ فعالیت اقتصادی ندارند؛ از ۲۷ میلیون زن ایرانی در سن کار،‌ فقط ۳ میلیون نفر و 500 هزار تن کار می‌کنند.

به گفته مرکز ملی آمار ایران؛ در حالی که نرخ اشتغال مردان در سال ۹۵ نزدیک به ۶۵ درصد بوده، تنها ۱۵ درصد از زنان بالای ۱۵ سال، یعنی نزدیک به سه میلیون و ۵۰۰ هزار زن در ایران شاغل هستند.
با وجود این که زنان بیش از۵۰ درصد فارغ التحصیلان دانشگاه‌ها را تشکیل می ‏دهند، نرخ مشارکت آنها در نیروی کار فقط 17 درصد است. علاوه براین به گفته سهیلا جلودارزاده؛ رئیس اتحادیه سراسری زنان کارگر، بیش از دو میلیون و ۵۰۰ هزار زن به دنبال ایجاد شرایط کار هستند و چون نمی‌توانند کاری انجام دهند از فقر و بدبختی رنج می‌برند.
علیرضا محجوب؛ دبیرکل خانه کارگر ایران هم گفته است که بیکاری در زنان کارگر دو برابر شده است.
نبود ساز و کار حمایتی قانونی، تناقض و خلاء در قوانین ایران در مورد عدم ممنوعیت کار شبانه برای زنان یا اخراج زنان پس از مرخصی زایمان یا در هنگام آن از مسائلی هستند که در قانون کار ایران یا مسکوت گذاشته شده یا به وضوح بیان نشده است.
برای مثال در ماده 76 قانون کار ایران آمده است: مرخصی بارداری و زایمان کارگران زن جمعاً ۹۰ روز است. حتی‌الامکان ۴۵ روز از این مرخصی باید پس از زایمان مورد استفاده قرار‌گیرد. برای زایمان توأمان ۱۴ روز به مدت مرخصی اضافه می‌شود. در این ماده قانونی، قانونگذار نه تنها به ممنوع بودن اخراج زنان پس از دوران مرخصی زایمان و بازگشت به کاراشاره نکرده است بلکه کارفرما را برای بازگرداندن زنان به کار پس از دوران مرخصی زایمان، وادار نمی کند، این امر سبب شده کارفرمایان در ایران برای ترس از قوانین مرخصی زایمان، حق شیردهی، ایجاد شیرخوارگاه و مهد کودک برای نگهداری از کودکان زنان کارگر در محیط‌های کاری زنان را استخدام نمی کنند یا در هنگام عقد قرارداد کار، از کارگر زن تعهد می‌گیرند تا پایان زمان قرارداد حق باردار شدن ندارد. در بسیاری از موارد هم کارفرماها، کارگران زن را پس از بارداری، یا زایمان و یا پس از بازگشت به کار پس از مرخصی به دلایل واهی اخراج می کنند.
معاون فنی و درآمد سازمان تأمین اجتماعی هم این شرایط را تایید می کند:« ٤٧‌هزار زن از ١٤٥‌هزار زنی که در ایران در یک بازه زمانی ١٨ ماهه از مرخصی شش ماهه زایمان استفاده کردند، از کار اخراج شده‌اند.»
پایین بودن درآمد، نداشتن امنیت شغلی، تعطیلی دائمی محل کار، فصلی بودن کار، موقتی بودن کار، کاهش اجباری ساعت کار، جابه‌جایی محل کار، بازنشستگی پیش از موعد، دورکاری، اخراج یا تعدیل نیرو، فرهنگ سنتی و مردسالارانه، کهولت سن، بیماری، اخراج، حقوق اندک و موقتی بودن کار را می‌توان به عنوان اصلی‌ترین دلایل بیکاری و سهم پایین زنان از بازار کار در این کشور به شمار آورد.
به همه اینها شرایط نابرابر حقوق و دستمزد پایین‌تر ازدستمزد مردان در شرایط مشابه شغلی را هم باید افزود؛ باوجود این که بر اساس قانون کار ایران، کارفرما باید به کارگران زن و مرد در کارگاه، دستمزد مساوی معادل دستمزد اعلام شده از سوی شورای عالی کار، بپردازد.
در ایران نه تنها دستمزد زنان، کمتر از میزان دستمزد مردان در شرایط مشابه شغلی است بلکه در بسیاری از موارد از داشتن حق بیمه و افزایش حقوق هم محروم هستند.

سال‌هاست که آمارهای رسمی اعلام می کند که تنها پنج درصد از کارگران ایران، زن هستند. اما همین پنج درصد هم دغدغه های بسیاری برای اشتغال دارند و برخلاف قانون کار، کارفرماها آنها را در شرایطی نابرابر و غیرمطمئن، بدون داشتن حق بیمه درمانی، بیمه بازنشستگی، مرخصی سالانه، یا مرخصی زایمان، به انجام کارهای طاقت فرسا و ساعات کار طولانی و دستمزد اندک در محیط های کار اغلب خشن و غیراستاندارد وا می دارند.
آمارهای غیر رسمی نشان می دهند که تعداد کارگران زن بسیار بیشتر از این است اما در آمارهای رسمی جایی ندارند چون بخش عمده ای از آنها سرپرست خانوار هستند که بیشتر در کارگاه‌های کوچک غیررسمی یا مشاغل خانگی با کارگران کمتر از ۱۰ نفر کار می‌کنند، کارگاه‌هایی کوچک بدون نظارت نهادهای ناظر، زنان کارگر دراین کارگاه‌ها یا در خانه‌های خود بدون داشتن بیمه، مرخصی یا مزایا و حداقل دستمزد اعلام‌شده دولتی با تولید و تهیه مواد غذایی، قالی بافی یا امور بسته‌بندی امرار معاش می کنند یا در خانه‌های دیگران به کارگری، خدمات نظافتی و خدمتکاری مشغول هستند.
ابراهیم علی پور، فعال کارگری در مورد رابطه زنان کارگر با تشکل های کارگری به المجله می گوید:« با توجه به این که بسیاری از مشاغل مردانه است زنی در این مشاغل وجود ندارد اگر هست بسیار انگشت شمار است که بخواهد نقشی داشته باشند، برای مثال اعتصاب کامیون داران در ماه های اخیر را در نظر بگیرید، بین آن همه مرد، یک زن راننده وجود داشت که از همه دعوت می کرد که دراعتصاب شرکت کنند، ازسوی دیگر حکومت ایران به صورت سیستماتیک زنان را به حاشیه رانده است، وقتی دانشگاه ها پر از رشته هایی است که زنان حق انتخاب آنها را ندارند همین مساله باعث می شود که حق انتخاب شغل هم نداشته باشند باتوجه به این شرایط، سهم زنان در تشکل های کارگری بسیار ناچیز است البته شرایط برای معلمان فرق می کند چون در شغل معلمی زنان زیادی داریم که به تنهایی اعتصاب کرده بودند و سعی کرده بودند متشکل باشند.»
به گفته وی در حال حاضر تنها تشکل غیرمستقل فعال برای کارگران زن، اتحادیه سراسری زنان کارگر به ریاست سهیلا جلودارزاده است که شاخه‌ای از خانه کارگر است. البته در تشکل‌های مستقل کارگری ما شاهد فعالیت زنان فعال کارگری نظیرپروین محمدی، نایب رییس اتحادیه آزاد کارگران ایران هستیم، همچنین یکی از اعضای سندیکای شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه یک راننده زن است. چندی پیش هم یکی از فعالان زن عضو سندیکای شرکت نیشکر هفت تپه به همراه تعداد دیگری از فعالان عضو این سندیکا به دادگاه احضار شد.
ابراهیم علی پور با اشاره به اجرای قوانین و مقررات تبعیض‌آمیز متعدد محدود کننده حضور زنان در بازار کار ایران معتقد است:«رواج شیوه‏ های تبعیض‌آمیز استخدامی در بخش دولتی و خصوصی از سوی حاکمیت به یک ایدئولوژی سیاسی تبدیل شده است تا با هدف به حاشیه راندن زنان از زندگی اجتماعی، آنها ”نقش ایده‌آل “زن را به عنوان خانه دار بودن، مادر و همسربودن بپذیرند. »
به گفته این فعال کارگری، کارفرمایان دولتی و خصوصی براساس معیارهای تبعیض آمیز در آگهی‏ های استخدامی خود، همواره جنسیت را مطرح می ‏کنند، در برخی از مشاغل حتی یک زن هم استخدام نکرده اند به طور مثال در آگهی های استخدامی چند ماه پیش سازمان دامپزشکی حتی یک کادر زن هم نمی خواستند، یعنی این مشاغل را کاملا مردانه می دانند.
ابراهیم علی پور با اشاره به نظام مردسالار در بدنه جمهوری اسلامی توضیح می دهد:« کل بدنه جمهوری اسلامی بسیاری از مشاغل را حق زنان نمی داند، زنان به اندازه حقوق مردان، حقوق نمی گیرند، همواره از مهد کودک تا مدارس به دختران گفته شده که باید مادر و خانه دارخوبی باشند حتی در کتاب های درسی هم اشاره شده که مردها کار می کنند و زنان بیشتر خانه دار هستند.»
به گفته این فعال کارگری؛ اختلاف فاحشی بین آمارهای رسمی وجود دارد آمار سازمان برنامه و بودجه را که در نظر بگیریم می بینیم حدود ۱۵ تا ۱۶ درصد مشاغل دست بانوان است اگر بخواهیم تاریخی نگاه کنیم در ۱۲ سال گذشته از سال ۸۴ شغل زنان همیشه رو به کاهش بوده است. در سال ۸۴ به ازای هر ۴۰۰ شغل مردانه ۱۰۰ شغل زنانه وجود داشت ولی در سال ۹۴- ۹۵ می بینیم این عدد برای مردان ۵۳۴ تاست ولی برای زنان ۱۰۰ شغل است یعنی ۵- ۶ درصد از زنان یا شغل خود را از دست داده اند یا مردها شغل های بیشتری را تصاحب کرده اند، در سال ۹۴ مشاور بانوان وزارت کار اعلام کرده بود که ۸۷ درصد زنان هیچ نقشی در اقتصاد زنان نداشته اند.
مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید