• شماره جدید
weekly-issue, فرهنگ

نگاهی به مردمان کولی و سهم آنها در غنای موسیقی

المجله- فیروزه رمضان زاده

کولی‌ها ( roma) در اواخر قرن ۱۳ از موطن خود یعنی شمال هند به  سمت غرب آسیا و اروپا به ویژه اروپای مرکزی، شرقی و جنوبی مهاجرت کردند. آنها از طریق ایران به طرف آسیای صغیر، جنوب روسیه و کشورهای بالکان پیش رفتند و در قرن پانزدهم به اروپای غربی و در قرن شانزدهم به بریتانیا رسیدند. در قرن ۱۵ بسیاری از آنها  پس از گماشته شدن به بردگی و تبعبض خانه بدوش شدند.

در زمان جنگ جهانی دوم  بیشتر کولی ها به سرنوشت یهودیان گرفتار شدند. هزاران تن از “سینتی” ها و “روما”هایی که در رایش سوم زندگی می کردند پس از آغاز جنگ به اردوگاه های موقت و مرگ فرستاده شدند.

امروزه نیز کولی ها از شرایط اجتماعی مناسبی برخوردار نیستند. سازمان حقوق بنیادی اتحادیه اروپا در سال گذشته با بررسی زندگی ۳۴ هزار کولی در کشورهای بلغارستان، جمهوری چک، یونان، اسپانیا، مجارستان، پرتغال، رومانی و اسلواکی اعلام کرد که یک سوم از کودکان خانواده های کولی در اروپا، دست کم یک بار در ماه شب را با گرسنگی سر به بالین می گذارند.این مطالعه نشان می دهد که ۵۰ درصد از فرزندان شش تا ۲۴ ساله در خانواده های کولی، به مدرسه نمی روند.

مردمان کولی نگاهی متفاوت به زندگی دارند، این گروه  های متمایز، زندگی را متفاوت از دیگران می‌بینند و سعی می کنند از زمان حال لذت ببرند با این وجود روابط محدودی با غیرکولی‌ها دارند.

مردمان کولی در طول تاريخ خانه بدوش و دوره گرد بودند و به دستفروشى و اجراى نمايش برای مردم اشتغال داشته اند ولی موسیقی جزئی از زندگی روزمره آنها به شمار می رود. موسیقی  که برگرفته از موسیقی و رقص هند باستان است.

سبك موزيك کولی  به دليل کوچ ها و سفرهای آنها به مناطق مختلف و آميختگى ملودي ها و ريتم هاى مختلف بر گرفته از ساير ملل و اقوام ازجمله یونانی، عربی، ایرانی، ترکی، رومانی، آلمانی، فرانسوی، هلندی، اسلاوی اسپانیایی و حتی یهودی بسیار متنوع است.

موسیقی کولی امروزه نه یک موزیک بومی بلکه موزیکی جهانی با شاخه های مختلف است که بیشتر در قهوه خانه ها، رستوران ها، جشن ها و گاه در نمايش ها و كنسرت های شهرهای مختلف اروپا اجرا  و با سازهای مختلف از جمله زهی و بادی برنجی نواخته مى شود.

دراین جا به معرفی پرآوازه ترین موسیقی دان ها و هنرمندان کولی تبار در عرصه موسیقی می پردازیم.

ژان باتیست راینهارت (۱۹۱۰–۱۹۵۳) معروف به جنگو راینهارت (Django Reinhardt) نوازنده  پرآواز گیتار کولی‌تبار بلژیکی یکی از تاثیرگذارترین موزسیقیدان های نامی دهه ۳۰ میلادی در فرانسه و  پایه گذار موسیقی ” جاز جیپسی” است.

لیدا گلسکو، خواننده روسی کولی تبار متولد سال ۱۹۱۷ در پتروگراد روسیه است. او دختر ژان گولسکو، نوازنده مشهور ویولون بود.لیدا گولسکو در سن ۱۷ سالگی، اولین اجرای خود را در یک کافه های پاریس شروع کرد،شهرت او به سرعت از پاریس هم فراتر رفت. او در نیویورک، لندن و رم  هم اجرا داشته است.

Matelo Ferret  ماتلو فره (۱۹۱۸–۱۹۸۹) خواننده و گیتاریست فرانسوی یکی از پیشوایان جاز کولی  و از پیروان جانگو راینهارت بود.پسران این آهنگساز فرانسوی، بوولو و الیوس فر در پاریس همچنان از موسیقی گیتار مبتنی بر جاز کولی پیروی می کنند.

اسما ردزپوا تئودو زیوسكا ( ۱۹۴۳- ۲۰۱۶) خواننده و آهنگساز معروف به “ملکه کولی ها” اولین زن کولی بود که در رادیو و تلوزیون یوگسلاوی آواز خواند، در سال ۲۰۱۰ صدای قدرتمند او جزو ۵۰ صدای برتر جهان توسط NPR انتخاب شد.

كوليها در روماني به “تیگان “شناخته می شوند. یکی از هنرمندان پرآوازه کولی شناخته شده رومانیایی رومیکا پوچینو  (۱۹۲۶ – ۱۹۹۶ ) خواننده کولی اهل رومانی است که در اجراهای خود موسیقی کولی سنتی جنوب رومانی به نام Lăutari (موسیقی نوازندگان کولی رومانیایی در قرن ۱۹) را با به جهان معرفی کرد.

رابی لاکاتوس، یکی دیگر از هنرمندان کولی تبار است که در سال ۱۹۶۵ بین یک خانواده رومانیایی در مجارستان به دنیا آمد. او به خاطر تلفیق سبک کلاسیک با موسیقی کولی در نوازندگی ویولن  شناخته شده است.

احسان قریشی، متولد مردادماه ۱۳۵۹در مشهد واقع در شمال شرقی ایران نوازنده و آهنگساز جوان ایرانی است که چهارسال و نیم پیش به” کلیژان” یکی از روستاهای رومانی رفت  و از آن زمان با کولی‌های این روستا در حوزه موسیقی همکاری می‌کند.

او به المجله می گوید:« خونگرمی کولی ها برایش احساس امنیت ایجاد می‌کند.»

به گفته این جوان هنرمند ایرانی؛ کولی‌ها در رومانی زندگی سختی دارند و تبعیض نژادی بر علیه آن‌ها در یونان و مجارستان بالا‌تر است. بعضی وقت ها به خاطر نگاه دیگران که کولی بودنشان را مسخره می کنند کولی در اروپا دور هم نمی نشینند و برقصند کولی بودن یعنی تحمل زشت ترین تبعیض ها

به گفته احسان قریشی؛ موسیقی در خون کولی ها جاری است، بچه های کولی ها وقتی بزرگ شدند پابه پای بزرگترهایشان در جشن تولد ها، عزاها و عروسی ها بین ۴ تا ۸ ساعت ساز می زنند، مثل یک کارگر کار می کنند اما احترام و غرور دارند و می توانند آینده بهتری داشته باشند ولی به خاطر کولی بودن با هزاران مانع و چالش روبرو هستند.

او مدتی است که ترجمه ترانه های کولی را به زبان فارسی شروع کرده است می گوید:« خواندن این ترانه ها به زبان مادری حس دیگری دارد.»

به گفته وی؛ با وجود مذهبی بودن هیچ اصل و فرع و حقیقت و خرافه مذهبی نمی تواند آنها را از موسیقی جدا کند چه کولی های مسلمان و چه کولی های کاتولیک

این هنرمند ایرانی در مورد آداب کولی ها در هنگام خاکسپاری می گوید آنها مرده های خود را با موسیقی همراهی می کنند.

او چندی پیش مدتی به” شوتکا” بزرگترین محله کولی های دنیا منطه ای در حاشیه اسکوپیه، پایتخت مقدونیه رفت او در مورد کولی های این منطقه می گوید:« در “شوتکا “حق و حقوق کولی ها کمتر از رومانی رعایت می شود ولی وضعیت اجتماعی آنها از کولی های ایران بهتر است که هیچ کس از وضعیت کولی های ایران  اطلاعی ندارد.»

براساس تحقیقات انجام شده گروه های عمده کولی در ایران بیشتردر استان های کرمان و مازندران تمرکز دارند ولی تاکنون گزارشی از وضعیت زندگی و میزان جمعیت کولی ها در ایران از سوی مقامات این کشور ارائه نشده است.

روزنامه شهروند در تهران در گزارشی به نقل از تحقیق ثمره صفی‌خانی، دانشجوی دکترای دانشگاه الزهرا که  از ‌سال ۱۳۹۰ بر روی گروهی از کولی‌ها در شمال ایران مطالعه کرده نوشته است:«منابع زمینه‌ای و اقدامات دولت- ملت برای یکپارچه‌سازی جامعه ایران باعث از جاکندگی اقلیت کولی‌ها از ساخت معیشتی و خانوادگی‌شان شد و آنها را در حاشیه مناسبات حقوقی- اجتماعی جدید قرار داد. نمونه آن محروم بودن کولی‌ها از داشتن هویت حقوقی و نداشتن آموزش همگانی است.»

تعدادی از کولی ها در بخش هایی از آسیای مرکزی افغانستان و ایران و ترکیه، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان زندگی می کنند اما بیشترین  تعداد کولی های دنیا در کشورهای اسپانیا بین ۶۵۰ هزار تا ۷۵۰ هزارنفر، رومانی ۶۲۰ تا دو میلیون نفرو فرانسه ۳۵۰ تا ۵۰۰ هزار نفر زندگی می کنند. آنها سال هاست که یکجانشین شده اند و بیشتر در محله هایی مشخص در شهرهای مختلف اروپا زندگی می کنند.

شماری از کولیان ساکن اروپا به دلیل تبعیض، آزار و محرومیت های گسترده اجتماعی، از قرن ۱۹ به امریکای جنوبی ازجمله برزیل و کانادا پناه آورده اند و به کار و زندگی مشغول هستند.

 

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید