• شماره جدید
شناسنامه

ام کلثوم؛ صدای جاودانه همه نسل ها

نوشته:‌ منصف المزغنی
کاریکاتوریست:‌ علی المندلاوی

1-
او فاطمه، دختر ابراهیم السید البلتاجی اذان گوی مسجد روستای طمای الزهایره در استان دقهلیه است. ام کلثوم در سال ۱۸۹۸ چشم به جهان گشود و تاریخ ثبت شده در شناسنامه اش ۱۹۰۸ است. او در سال ۱۹۷۵ از دنیا رفت اما صدای او که در قرن بیستم تا قرن بیست و یکم طنین انداز شد و به دل همه نشست.

2 –
فاطمه که بعدها به ام کلثوم معروف شد القاب متعدد دیگری از جمله «بانو» هم داشت. «اتحادیه عرب» یکی از مضحک ترین نام هایی است که بر ام کلثوم گذاشتند. معروف ترین لقب او «کوکب الشرق» (ستاره خاور) است. مردم از او به عنوان ستاره یاد می کنند.

3 –
شخصیت فاطمه در کودکی متفاوت از بقیه هم سن و سالانش بود. او علاقه به تحصیل و درس خواندن داشت. البته تحصیل دختران در آن زمان کار ساده ای نبود.
-مادر فاطمه اصرار داشت تا دخترش درس بخواند تا شاید بتواند از بی سوادی و نادانی انتقام بگیرد. فاطمه ذهن فعالی برای دانش آموزی داشت و در همان کودکی قرآن را حفظ کرد. او ترانه ها را به سرعت حفظ می کرد و معنی آنها را متوجه می شد و اصول و مبانی موسیقی را یاد گرفت.

4 –
پدر فاطمه که به استعداد ویژه و برتری دخترش پی برده بود نمی خواست او را با خود به گروه موسیقی ببرد. فاطمه دوازده ساله با پوشش پسرانه به گروه رفت. فاطمه مثل همه بزرگان موسیقی برای اینکه در مسیر موفقیت قرار بگیرد باید از افراد سرشناسی مثل ابو العلا محمد و زکریا احمد کمک می گرفت. آنها به پدر ام کلثوم گفتند که صدای بی نهایت زیبای دخترش در روستا نمی گنجد و باید راهی پایتخت یعنی قاهره شود.

5 –
-ام کلثوم مثل سنگریزه ای بود که وقتی آن را به سطح آب پرتاب می کنید حرکات دایره ای ایجاد می کند. تعداد مخاطبان او روز به روز افزایش پیدا می کرد تا جایی که سر زبان ها افتاد. شهرت او حالا از قاهره هم فراتر رفته و در کانون توجه همه قرار گرفت.
-اما آسمان شهر قاهره به عنوان منبع این ستاره خوش صدا باقی ماند. شهروندان عرب مصر و مردم عرب در اقصی نقاط جهان و حاکمان مصر و برخی از حاکمان عرب با اعطای مدال و لوح تقدیر سعی در نزدیک شدن به ستاره شرق داشتند. آنها به دنبال قدردانی از هنر ارزنده او و کسب شهرت بیشتر از طریق «ستاره شرق» بودند.

6 –
به طور خلاصه می توان گفت ام کلثوم روحیه بلندپروازانه برای اوج گیری داشت. شاید هم الگوی او بیت متنبی (شاعر بزرگ عرب) بود: اگر به دنبال هدفتان هستند به چیزی به جز رسیدن به اوج و گرفتن ستاره در دستانتان بسنده نکنید.
ام کلثوم با شهرت فراوان و کنسرت های گران قیمتش خیلی زود با عبور از فقر به تمکن مالی رسید.
او خواننده کم نظیری است. ام کلثوم هرگز از جایگاه والای خود در دنیای آواز تنزل نکرد و همواره به دنبال واژه های ناب و ملودهای زیبا بود.
او با بیش از یک آهنگساز و ترانه سرا همکاری کرد. او اهداف بزرگی مد نظر داشت و از همه ترانه سرایان و آهنگسازان با استعداد کمک گرفت.

7 –
او مثل موج خروشان، هیچ چیز جلودارش نبود. چند نسل از آهنگسازان صاحب نام مثل ابو العلا محمد و محمد القصبچی و ریاض السنباطی و محمد عبد الوهاب برای او آهنگ ساختند. اما همكاري ام كلثوم با آهنگساز معروف بلیغ حمدی طعم دیگری داشت.
اشتهای بانوی آواز به واژه های شاعران و ملودی های آهنگسازان سیری ناپذیر بود. صدای ام کلثوم باعث شد تا آهنگ هایش تا ابد در حافظه ها ثبت شود.

8 –
هر چند آهنگسازانی که برای ام کلثوم آهنگ ساختند هم دوره ای او بودند اما او از شعرای برهه های زمانی گوناگون و به لهجه های گوناگون از عربی فصیح تا لهجه مصری ترانه اجرا کرد. او آهنگ هایی از شاعران صاحب نام غیر مصری مثل ابو فراس حمدانی و عمر خیام و احمد شوقی و محمود بیرم تونسی و احمد رامی و غیره اجرا کرد. نزار قبانی کم سن و سال ترین شاعری بود که برخی از اشعارش توسط حجره طلایی ام کلثوم اجرا شد.

9 –
خاطره ای در قاهره را اینجا بازگو می کنم. وقتی با تعجب از راننده تاکسی پرسیدم: چطور ام کلثوم را صبح به این زودی گوش می کنی گفت «کی به شما گفته که نمی شه صبحها به آهنگ هایش گوش داد؟ این بانو برای همه فصل ها و اوقات است.»

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید