• شماره جدید
weekly-issue, هنر

گفتگوی المجله با سعید شنبه زاده؛ موسیقیدان ایرانی

واشنگتن – فیروزه رمضان زاده

سعید شنبه زاده، یکی از هنرمندان صاحب نام موسیقی اهل بوشهر، استانی در جنوب ایران است. او موسیقی مرز و بوم خود را با  موسیقی جاز ترکیب کرده است. این هنرمند ۵۰ ساله همچنین موفق به تلفیق موسیقی و رقص جنوب ایران با رقص معاصر و رقص فرامدرن شده است. رهبر گروه شنبه‌زاده، سال هاست که با اجرای کنسرت های بسیار در کشورهای غربی این نوع متفاوت از رقص و موسیقی ایرانی را برای مخاطبانش ارائه می کند.

سازه های تخصصی وی نی انبان، نی جفتی و دمام هستند. او در مورد آشنایی خود با موسیقی به المجله می گوید “موسیقی را از سن ۱۲ سالگی شروع کردم و موضوعات اصلی و تئوریک و عملی موسیقی را از طریق موسیقی غربی شروع کردم. برای مثال تئوری سلفژ را با ساز ساکسیفون شروع کردم. در منطقه ای که زندگی می کردم بوشهر؛ جایی که به دنیا آمدم، از بچگی همیشه در مراسم مختلف مثل عروسی ها و عزاها حضور داشتم و با آن نوع آواها و ملودی ها به صورت طبیعی آشنا شدم. چرا تاکید نمی کنم بر روی واژه موسیقی بوشهر؟ دلیل دارد چون گستره این نوع موسیقی خیلی وسیع تر و خاص است و سبک موسیقی بوشهر هم نیست.”

از او در مورد چگونگی پیدایش موسیقی بوشهری می پرسم.

این موسیقیدان ایرانی در پاسخ به این پرسش  توضیح می دهد:  “از آن جا که تمام مقوله صداها و ملودی ها را از نگاه موسیقی نگاه می کنم برای من این مرزبندی وجود ندارد در عین حال، مرزبندی زمانی می تواند وجود داشته باشد که ما بتوانیم یک سری خصوصیت های منحصر بفردی را در یک منطقه پیدا کنیم و آن خصوصیات موسیقی که ما به آن دسترسی پیدا می کنیم فقط خاص آن منطقه باشد و ما می توانیم بگوییم این موسیقی دارای یک سبک متفاوتی است و اساساً یک سبک می شود.مثل موسیقی جاز یا موسیقی هندی.”

او در ادامه توضیح می دهد: “در موسیقی هندی، شما موسیقی شمال و جنوب هند را می بینید. این موسیقی مجموعه وسیعی است با یک سری اختلافات و موضوعات ولی وقتی از نگاه بیرونی به این موسیقی نگاه می کنیم به شکل تخصصی و به  صورت جزئی نمی توانیم تمام اختلافات این نوع از موسیقی را بفهمیم. موسیقی هند برای همه ما موسیقی هندی است، چه شمال و چه جنوب، ولی از نگاه یک متخصص موسیقی این موسیقی دارای  یک سری تفاوت هایی است  اما این تفاوت ها از نگاه یک مخاطب عام، محسوس نیست.”

شنبه زاده به بحث اصلی خود یعنی موسیقی بوشهر اشاره می کند:

اگر موسیقی در بندرعباس، موسیقی در آبادان (شهری در استان خوزستان)، موسیقی در خرمشهر (شهری در استان خوزستان) در کویت، بحرین، قطر در تمام کشورها و شهرهای حوزه خلیج فارس و دریای عمان را مورد بررسی قرار دهیم می بینیم که بعضی از ریتم ها در تمام این مناطق تکرار می شوند، رقص ها و ریتم های مشابه در عزاداری ها و عروسی ها،  پس نمی توانیم به صورت مشخص بگوییم چیزی به نام موسیقی بوشهر وجود دارد و البته نمی توانیم بگوییم که وجود ندارد. اگر بخواهیم بگوییم چیزی به نام موسیقی خوزستان یا بوشهر وجود دارد یا موسیقی هرمزگان وجود دارد که تا به امروز در حقیقت هیچ کس وارد این موضوع نشده و من تنها کسی هستم که پایم را فراتر می گذارم و می گویم اگر ما در مورد یک سبک موسیقی مدعی می شویم که موسیقی دارای یک سبک موسیقی متفاوت و مستقل از دیگر سبک ها در دنیا است باید این را تعریف کنیم و توضیح بدهیم چرا؟ بنابراین چنین چیزی واقعیت ندارد ما چیزی با عنوان “موسیقی بوشهری” نداریم.

 

رهبر گروه شنبه زاده درادامه تاکید می کند: “به این دلیل می گویم چیزی با عنوان ” موسیقی بوشهری” وجود ندارد که بسیاری از ملودی هایی که اکنون در بوشهر اجرا می شوند ملودی هایی بوده اند که در تلوزیون کویت اجرا می شدند یا در خوزستان اجرا می شدند یا ملودی هایی بودند که در هرمزگان ( استانی واقع در جنوب شرقی ایران) اجرا می شوند، بنابراین می بینیم بسیاری از این ملودی ها در بلوجستان هم اجرا می شوند یا  بسیاری از ملودی هایی که در آبادان اجرا می شوند می بینیم که در بوشهر هم اجرا می شوند به همین صورت یا در کویت”

 

این نوازنده ایرانی ادامه می دهد: “بنابراین می توان گفت که این موسیقی خلیج فارس است موسیقی منطقه خلیج فارس و دریای عمان که چندین منطقه را در بر می گیرد تا به جایی می رسد که کلا از نظر فرم ساختار، سازها و قومیت متفاوت می شود کجا؟ وقتی به بلوچستان می رسد.ما وقتی که از جنوب غربی ایران حرکت می کنیم می رویم به سمت شرق تا منطقه هرمزگان و از آن طرف از منطقه کویت و قطر و بحرین، می بینیم که موسیقی های این  مناطق، بسیار مشترک و مشابه هستند، سازها مشابه هستند، ساز نی انبان در تمام این مناطق از خوزستان گرفته تا کویت بحرین و قطر و عمان البته کمتر در بوشهر، هرمزگان و خوزستان مشترک است. فرم های اجرا و ترانه هایی که اجرا می کنند در بخش موسیقی مذهبی چیزی که برای مراسم مذهبی مثل سینه زنی استفاده می کنند مراسم دمام زنی اجرا و فرم مشترک است.ما یک بخشی از موسیقی داریم مربوط به سیاه پوستان مهاجر،  این سیاه پوستان در تمام مناطقی که ذکر کردم پخش شدند  و موسیقی مشترکی دارند و الی اخر”.

 

سیاهان ایران، ایرانیان آقریقایی تباری هستند که در طول قرن های مختلف از افریقا به ایران وارد شده اند. امروز بازماندگان آنها در استان های خورستان و هرمزگان، جزایر ایرانی، بوشهر، کرمان و سیستان و بلوچستان زندگی می کنند. برخی از آنها  مراسم و آیین های شمنی و آفریقایی خود را هنوز حفظ کرده اند و بر موسیقی و رقص نواحی سواحل جنوب ایران تاثیر گذاشته اند.

شنبه زاده معتقد است بوشهر دارای یک سبک موسیقی مستقل نیست: “پس ما نمی توانیم بگوییم که بوشهر دارای یک سبک موسیقی است ما یک سبک موسیقی  که مستقل و جدا از خوزستان باشد نداریم. ما در خوزستان یک سبک موسیقی مستقل نداریم که جدا از بوشهر باشد هر چند نقاط مشترک زیادی دارند.”

به گفته این موسیقیدان اهل جنوب ایران، در منطقه خوزستان چندین قوم زندگی می کنند همان طور که در استان بوشهر چندین قوم زندگی می کنند یعنی در استان بوشهر، تنگسیر دارید، دشتستان دارید، منطقه حیات داوودی، شبانکاره ای دارید، لر دارید که از سمت کهگلویه و بویراحمد می آیند، همین طور بهبهانی تبارها، دهدهشتی تبارها و عرب ها، اقوام مختلفی هستند که در یک جا زندگی می کنند در خود شهر بوشهر قوم برتر نداریم که نسبت به بقیه تعدادشان بیشتر است. ما زندگی قومیتی و قبیله ای نداریم ولی از بوشهر که بیرون بروید بروید به برازجان یک شهری است که چندین خانواده مشخص در آن جا زندگی می کردند، مثل پاپری ها، قاسمی ها به صورت قوم و قبیله هستند، در منطقه شبون کاره، حیات داوودی، البته تمام این مناطق خان داشتند و نظام ارباب رعیتی بود ولی در بوشهر ارباب رعیتی نداشتیم در هیج دوره ای، یک شهری که ۳۰۰ سال عمر دارد، این شهر به علت اقتصادی و نظامی ساخته شد در دوره نادرشاه بنابراین نمی تواند یک باره صاحب سبک موسیقی باشد، یک قوم واحد و مشخص و قبیله مشخص نبود چند فرهنگی بوده ، یهودی،  ارمنی،  بهایی، شیعه، سنی، شهری که جمعیتش ۴۰ – ۵۰ هزار نفر بوده دارای تنوع نژادی بوده است ولی وقتی به سمت منطقه کهلگلویه و بویراحمد یا لرستان و بلوچستان می رویم چنین چیزی نیست، چون یک قوم هستند قوم با چند طایفه مختلف انگار یک پدر و مادر چند برادر و خواهر دارند، آنها تکثیر شدند، یک لباس واحد،  یک رسم و رسوم واحد. در بلوچستان موسیقی چرا متفاوت می شود؟ چون کل سیستم زندگی متفاوت می شود، کل روابط قومی و ارتباطی و سنت ها متفاوت است، خاص فرهنگ بلوچی است، اصلا لباس مشخص دارند، ما در بوشهر لباس محلی نداریم، هیج وقت هم نداشتیم، لباس خاصی که نشان بدهد این ها بوشهری هستند ما این را ساختیم، نداشتیم و ابتکار کردیم . بنابراین این موضوع که بگوییم که یک سبک موسیقی مشخص در بوشهر است و چه فرقی دارد با خوزستان، به هیچ جا نمی رسیم ما چیزی به نام سبک موسیقی بوشهر نداریم ما چیزی می توانیم داشته  باشیم به نام موسیقی جنوب ایران یا خلیج فارس.

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید