• شماره جدید
دیدگاه

آیا کسی جلودار ایران در 2018 خواهد بود؟

همزمان با آغاز سال 2018 شرایط خاورمیانه پیچیده تر از سال گذشته به نظر می رسد. گروه های شبه نظامی شیعه مورد حمایت ایران بخش های گسترده ای از سوریه را تصرف کردند و ایران خود را برای انتخابات عراق و افزایش نفوذ در لبنان و تنش آفرینی در یمن آماده می کند. این در حالیست که گویا کفه موازنه قوا در منطقه به نفع ایران سنگین شده است. اما شاید در سال 2018 شاهد تحولات دیگری باشیم که جلوی ایران و مزدورانش را بگیرد. در این شرایط، گزینه های گوناگونی در خاورمیانه مطرح می شود. اما همه چیز به استراتژی وابزارهای اجرایی دولت آمریکا درباره ایران بستگی دارد.

دغدغه های سعودی درباره تسلط ایران بر منطقه کاملا به جاست. این نگرانی زمانی افزایش یافت که باراک اوباما رییس جمهور سابق آمریکا با قرار دادن برجام در اولویت سیاست های این کشور امضای توافق هسته ای را بر ایجاد راهکارهایی برای بی ثباتی در منطقه ترجیح داد و همین فرصتی در اختیار ایران برای ایجاد بی ثباتی در عراق و سوریه و یمن قرار داد. نگاه دولت اوباما و سعودی به مساله برنامه های ایران در منطقه با یکدیگر همسویی نداشتند. اما تحولات و گزارش های اخیر- گزارش نشریه «پولیتیکو» درباره پروژه کاساندرا- نشان می دهند که دولت اوباما بر سر راه تحقیقات سازمان مبارزه با مواد مخدر مانع تراشی کرده است. این اداره پروژه ای برای تضعیف حزب الله آغاز کرده بود.

دولت جدید آمریکا دیدگاه کاملا متفاوتی نسبت به ایران دارد. هر چند فعالیت های ایران در منطقه همچنان ادامه دارد و کسی هم جلودارش نیست اما حکومت ایران به خوبی می داند امتیازاتی که در دوره اوباما به دست آورده دیگر تکرار نمی شوند و هم آمریکا و هم کشورهای خاورمیانه به شدت خواهان متوقف کردن ایران در منطقه هستند. حالا ایران دشمنانی بیش از گذشته دارد.

ایران به سرعت در راستای دست یابی به اهداف خود دست به کار شده و می خواهد در سال 2018 به قدرت اول در منطقه خلیج تبدیل و بعد هم بر کل جهان عرب از خلیج تا دریای مدیترانه مسلط شود. ایران با افزایش نفوذ در پی این است تا جامعه بین الملل و از همه مهم تر غربی ها به قدرت ایران اذعان کنند اما دست یابی به این هدف با موانع و چالش هایی روبروست.

هرچند سعودی به قدرت های بین المللی اجازه داد تا سعد حریری سمت نخست وزیری لبنان را دوباره به دست بگیرد و او استعفای خود را پس گرفت اما دغدغه سعودی ها هنوز رفع نشده است. آنها نگران این هستند که ایران بر لبنان مسلط شود. حریری هم در اقدامی همسو با خواسته سعودی در لبنان دوباره به عرصه سیاست بازگشت. پای فرانسوی ها هم به این مساله کشیده شد تا جلوی اقدامات تلافی جویانه سعودی در شرایط کنونی را بگیرند. البته این بدین معنا نیست که آب از آب تکان نخورده است چه اینکه چنانچه گروه های مورد حمایت «حزب الله» در انتخابات پارلمانی لبنان اکثریت کرسی ها را به دست آورند حمایت سیاسی و مالی سعودی به لبنان متوقف می شود.

شاید همزمان با این تحول شاهد استراتژی خاصی از سوی آمریکا درباره ایران باشیم. رویکردی که منجر به مهار مزدوران ایران در منطقه شود. و چه بسا پروژه کاساندرا دوباره احیا و اقدامات تنبیهی بیشتری علیه «حزب الله» در نظر گرفته شود.

البته شرایط در سوریه پیچیده تر است. سوریه به تصرف ایران در آمده و ایران موفق به نجات بشار اسد و ایجاد پل زمینی از طریق البوکمال در دیرالزور شده است. ایران در آستانه پایان عملیات پاکسازی قومی و نژادی گروه های اپوزیسیون در حومه دمشق و مناطق اطراف آن است. حالا که نشانه های پایان جنگ در سوریه جدی شده ایران در معرض فشار برای خروج گروه های شبه نظامی اش از سوریه است. ایران که هزینه و امکانات مالی و منابع انسانی عظیمی در سوریه گذاشته حاضر به خروج از سوریه نخواهد شد. روسیه خود را گرفتار شرایط بدی خواهد دید چرا که ائتلاف با ایران دیگر مثل زمان گفت و گوهای صلح نخواهد بود. به دنبال شکست نشست ژنو حالا ولادیمیر پوتین رهبری گفت و گوهای صلح را به دست گرفته است. او تمایلی به ادامه جنگ در سوریه ندارد.

پوتین با توجه به فشارهای گسترده بین المللی به دنبال خروج ایران از سوریه به ویژه در مناطق کم تنش است. حالا که اسرائیل تقریبا هر روز با ایران در سوریه درگیر می شود شاید روسیه به این نتیجه برسد که باید فشار بیشتری بر ایران اعمال کند تا از احتمال آغاز جنگ میان ایران و اسرائیل در سوریه جلوگیری نماید.

سعودی هنوز تمام توان خود را در سوریه به نمایش نگذاشته است و می تواند از نفوذ خود برای فشار بیشتر به سوریه استفاده کند. البته احتمال اینکه آمریکا نیروهای خود را از سوریه خارج کند بعید به نظر می رسد. بنابراین می توان از نفوذ آمریکا در سوریه برای فشار به ایران و روسیه استفاده کرد. اهمیت ویژه و عظیم نیروها و پایگاه های نظامی آمریکا زمانی آشکار می شود که استراتژی ایران به مرحله عمل و اجرایی شدن برسد.

در عراق اما این بازی به دو دلیل بیشتر از کشورهای دیگر جنبه سیاسی دارد. نخست: سعودی دیپلماسی ملایم در عرصه سیاسی عراق در پیش گرفته است. دوم: موج بیزاری از ایران در منطقه به ویژه در میان شیعیان عراق تشدید شده است.

گروهی از چهره های سیاسی شیعی منتقد ایران مثل حیدر عبادی نخست وزیر و مقتدا صدر رهبر یکی از جریان های سیاسی به دعوت مقامات سعودی راهی این کشور شدند. سران نجف حمایت خود را از موضوع خلع سلاح گروه های شبه نظامی شیعی مورد حمایت ایران و عدم مشارکت این گروه ها در انتخابات مجلس عراق در آوریل 2018 اعلام کردند. ایران می خواهد نامزدهای احزاب شیعه عراق با فهرست واحد و شعار ائتلاف ملی در انتخابات شرکت کنند.

به دنبال سفرهای متعدد مقامات عراق به سعودی آیت الله محمود هاشمی شاهرودی در سپتامبر راهی بغداد شد. شاهرودی در جریان این سفر ضمن دیدار با سران گروه های شیعه خواستار ائتلاف همه این احزاب قبل از انتخابات شد. شاهرودی با چهره های متعددی از جمله حیدر عبادی نخست وزیر و نوری مالکی رهبر حزب اسلامی الدعوه و عمار الحکیم که از مجلس اعلای اسلامی عراق جدا شد دیدار و گفت و گو کرد. مجلس اعلای اسلامی مورد حمایت ایران است. عمار الحکیم رئیس جریان تازه تاسیس الحکمه شد. شاهرودی اما در نجف چندان مورد استقبال قرار نگرفت و موفق به دیدار و گفت و گو با چهار مرجع بلندپایه نجف نشد. مقتدا صدر چهره شاخص شیعیان هم از دیدار با شاهرودی سرباز زد. هرچند ایران می تواند بر انتخابات پارلمانی لبنان در ماه مه 2018 تاثیر گذار باشد اما در میزان تاثیر گذاری ایران بر انتخابات آوریل عراق جای تردید وجود دارد. گفتمان سیاسی در دوره اخیر هم دستخوش تحول شده است. عبادی و صدر و حکیم از لزوم فاصله گیری عراق از ایران سخن گفته و در کمپین های انتخاباتی بر هویت ملی عراق به جای هویت شیعی تاکید کردند. علمای نجف دیدگاه مشترکی درباره این مساله دارند و آنها هم از هر گونه ائتلاف همسو با خط مشی ملی گرایانه در عراق حمایت می کنند. در حالیکه عبادی و کمپین انتخاباتی وی مورد حمایت دولت ترامپ هستند سعودی می تواند ضمن توانمند سازی عبادی و نهادهای حکومتی و حمایت از مراجع نجف و تشویق همکاری سازنده بین گروه های شیعی و سنی در تشکیل ائتلاف سیاسی در عراق برای رقابت با نامزدهای مورد حمایت ایران نقش ایفا کند.

در یمن اما وضعیت خشونت بارتر است. خشونت و جنگ دستکم در نیمه اول 2018 به اوج خود رسید. اما حوثی ها به دنبال کشته شدن علی عبدالله صالح رئیس جمهور سابق یمن در حال از دست دادن پایگاه های خود هستند. جنگ یمن از ارتباط بین حوثی ها و سپاه قدس وابسته به سپاه پاسداران پرده برداشت. موشک هایی که در خاک سعودی اصابت کردند گویای ارتباط بین این دو گروه هستند. گویا جامعه بین الملل نسبت به این موضوع آگاه تر شده است. چنانچه استراتژی مهار فعالیت های سپاه قدس در منطقه در پیش گرفته شود به احتمال زیاد حوثی ها هم بخشی از این پروژه خواهند بود.

گویا دولت ترامپ و سعودی درباره عوامل تنش زا و فرصت آفرین در خاورمیانه دیدگاه واحدی دارند. اما مساله اینجاست که چگونه می توان این دیدگاه را اجرایی و ایران را مهار کرد. چنانچه دولت آمریکا در سال 2018 استراتژی قاطعانه ای درباره ایران درنظر بگیرد گزینه های تازه ای مطرح خواهد شد وگرنه ایران یک سال دیگر هم زمان می خرد.

 

مقاله قبلیمقاله بعدی
حنین غدار
حنین غدار، مدیر مسوول رسانه «نو»و عضو غیر دایم شورای آتلانتیک است

پاسخی بگذارید