• شماره جدید
داستان پوشش, گزارش ویژه

گزینه های جانشینی و بازیگران تعیین رهبر آینده ایران


سخنرانی حسن روحانی رئیس جمهور ایران در مراسم بزرگداشت بیست و پنجمین سالگرد وفات آیت الله روح الله خمینی

نیویورک: فیروزه رمضان زاده

در حال حاضر علی خامنه ای، رهبر ۷۸ ساله جمهوری اسلامی بیمار است. اما پس از درگذشت قریب الوقوع  وی چه کسی به سمت سومین رهبر جمهوری اسلامی خواهد رسید؟

به نظر می رسد توزیع قدرت سیاسی و منافع سرشار امپراطوری اقتصادی بیت رهبری با پشتیبانی نیروهای سرکوب و مشروعیت مذهبی  به فردی از نزدیکان یا به یکی از حلقه های متصل به خامنه ای منتقل می شود.

به گفته هاشم هاشم زاده هریسی عضو سه دوره از مجلس خبرگان رهبری؛ کمیسیون اصل ۱۰۹ مجلس خبرگان موظف است در سراسر ايران و حتی خارج از ايران، هر کسی را که از شرایط و استعداد رهبری برخوردار باشد و می‌تواند نظام اسلامی را با قدرت و صحت رهبری کند، شناسايی نمايد.

مجتبی واحدی، فعال سیاسی و  سردبیر سابق روزنامه آفتاب یزد در تهران در این زمینه به المجله می گوید: «این مسائل یک بازی است که می گویند جانشینی رهبری در حال  بررسی است، به نظر من شبی که آقای خامنه ای فوت کند سپاه یک نفر را تایید می کند بعد به خبرگان می گویند این فرد را انتخاب کنید چه کسی می تواند بگوید نه؟ چه کسی در خبرگان است که فرد موجهی باشد مردم هم او را قبول داشته باشد و بخواهد افشاگری کند.»

احمد خاتمی، یکی دیگر از اعضای مجلس خبرگان نیز چندی پیش از فعالیت کمیته ای محرمانه برای بررسی جانشین رهبر جمهوری اسلامی خبرداد.

سردبیر سابق روزنامه آفتاب یزد در این زمینه معتقد است:« این که می گویند کمیته محرمانه ای در حال بررسی جانشینی است نمی تواند صحت داشته باشد اتفاقا اگر گزینه هایی دارند باید در افکار عمومی مطرح کنند نه این که محرمانه بررسی شود.»

با درگذشت اکبر هاشمی رفسنجانی، یکی از چهارستون اصلی نظام حاکم بر ایران و در عین حال یکی از چهره های اصلی منتقد چند سال اخیر، احتمال تاثیرگذاری وی برای انتخاب جایگزین خامنه ای از بین رفت.

در این راستا هاشمی رفسنجانی در اسفند ۱۳۹۳ به روزنامه شرق گفته بود:«فقط یک وقت کار هیات رییسه خبرگان حساس می شود و آن موقعی است که بخواهد رهبری جدید انتخاب شود. اساس این است و ممکن است در ٢٠ یا ٣٠ سال و کمتر و بیشتر یک بار اتفاق بیفتد. بقیه اش عمدتا سخنرانی است.»

هاشمی رفسنجانی ابراز امیدواری کرده بود که «آن لحظه حساس، مهم است. برای آن لحظه حساس حتما لازم نیست رییس باشم، کافی است عضو خبرگان باشم. انسان در خبرگان می تواند صحبت کند و نظرش را بدهد و اگر بخواهم، تاثیرگذار هم خواهم بود.»

مجتبی واحدی با بیان این که هاشمی رفسنجانی به مرگ طبیعی از دنیا نرفته بلکه کشته شده است می افزاید:« علت کشتنش هم این بود که او  تنها کسی بود که ممکن بود بگوید مجلس خبرگان تشکیل جلسه نداد و نفر جدید را انتخاب نکرد یا مثلا افشاگری کند. کسی که پایگاه اجتماعی مهمی در بین نیروهای حکومتی، روحانیون  و مردم داشت. بعد از مرگ آقای خامنه ای حتی در همین حد بحث هم مطرح نخواهد شد یک نفر را تعیین می کنند صبح هم در تلویزیون اعلام می کنند و کسی هم جرات اعتراض نخواهد داشت.»

این فعال سیاسی ساکن آمریکا معتقد است که خامنه‌ای با شناخت دقیق از شرایط موجود، پیش از مرگ، در جریان فرایند تعیین جانشین خود است و این فرایند را مدیریت و هدایت می کند.

با توجه به شرط ها و ویژگی های تعیین شده در قانون اساسی ایران برای رهبری،  هاشمی شاهرودی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس پیشین قوه قضايیه، صادق لاریجانی رییس قوه قضاییه و ابراهیم رئیسی، نماینده ولی فقیه در مشهد و متولی آستان قدس رضوی، یکی از ثروتمندترین نهادهای جمهوری اسلامی بیشتر از دیگر کاندیدها مطرح هستند.

واحدی با تاکید براین که کاندیداهای مطرح شده از لحاظ اجتماعی به شدت نامقبول هستند معتقد است:« در حال حاضر به جز مجتبی خامنه ای شخصیت سیاسی مورد وثوقی در میان نیروهای نزدیک به آقای خامنه ای و منصوبانش برای جایگزینی وی وجود ندارد که مجلس خبرگان هم بر سرش اجماع داشته باشد.»

او در ادامه توضیح می دهد:«شاهرودی، روحانی و لاریجانی هر کدام به اندازه کافی در کارنامه خود بدنامی دارند، فساد اقتصادی لاریجانی و برادرانش که شهره خاص و عام است، آقای شاهرودی که بیمار است و در ایرانی بودنش هم تردید وجود دارد، ابراهیم رئیسی هم به دلیل داشتن کارنامه سیاهش در دهه شصت و دست داشتن در اعدام زندانیان سیاسی مقبولیتی در بین افکار عمومی ندارد، همه این موارد را کنار هم بگذاریم مردم خیلی راحت تر مجتبی خامنه ای را می پذیرند تا افرادی که به لحاظ سیاسی یا اقتصادی به فساد و بدنامی شهرت دارند.»

ابراهیم رئیسی، یکی از روحانیون نزدیک به علی خامنه ای است که از ابتدای دهه شصت در سمت‌های قضائی-امنیتی مشغول به کار بود و در جریان اعدام‎ زندانیان سیاسی در سال  (۱۹۸۸)۱۳۶۷ از اعضای « کمیته مرگ» بود. به دستور اعضای این کمیته، دهها هزار تن از فعالان سیاسی، قومی، فرهنگی و مخالفان اعدام شدند.

صادق لاریجانی و چهار برادر دیگرش از حلقه های نزدیک و مورد اعتماد آیت الله خامنه ای هستند، این خانواده هم متهم به فساد اقتصادی هستند. هم‌اکنون علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، صادق لاریجانی رئیس قوه قضاییه، محمدجواد لاریجانی دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضاییه، باقر لاریجانی معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و فاضل لاریجانی رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد آمل است.

به گفته واحدی؛ این که مثلاً  آقای رییسی را به عنوان کاندیدای رهبری معرفی کرده اند خواستند سطح رهبری را تنزل بدهند. به نظر من آقای رییسی کاندیدای مناسبی برای رهبری نیست این فرد نه سواد فقهی کافی دارد و نه فرد خوشنامی است اما متاسفانه برخی از اصلاح طلبان با نپختگی مانور دادند و در جامعه جا انداختند که فردی در حد رییسی هم می تواند به رهبری برسد.

نقش مهم سپاه در انتخاب رهبر جمهوری اسلامی

با توجه به شرایط موجود این احتمال وجود دارد که سپاه پاسداران و نظامیانی که با پشتوانه اقتصادی خود در کنار تشکیلات بیت رهبری، هسته سخت حاکمیت را تشکیل داده اند برای تعیین جانشین علی خامنه‌ای دخالت کنند و فردی همسو با جریان خود را به سکوی جانشینی سوق دهند.

مجتبی واحدی به مجتبی، فرزند دوم خامنه ای به عنوان محتمل ترین کاندیدای رهبری ایران اشاره می کند و معتقد است:« مجتبی خامنه‌ای به علت فقدان پایگاه اجتماعی، توده ای و  ناتوانی در جلب رضایت اعضای مجلس خبرگان برای تحکیم موقعیت خود، بیش از سایرین به پشتوانه و پشتیبانی سپاه و نیروهای امنیتی نیازمند است. سپاه هم نیازمند چنین شخصیتی است. در واقع هر دو به هم نیاز دارند.»

او شخصیت مجتبی خامنه ای را به مراتب  تندروتر و رادیکال تر از پدرش ارزیابی می کند و معتقد است:«پدرش به خاطر برخی از سوابقی که در عالم فرهنگ و هنر داشته در برخی موارد مدارا کرده است  اما مدارا کردن مجتبی خامنه ای در این زمینه ها از پدرش  کمتر است.»

به گفته واحدی؛ مجتبی خامنه ای در جایگاهی کمتر از رییسی نیست، به لحاظ سن و سال، چند سال از رییسی کوچکتر است، از نظر فقهی هم اگر مجتبی خامنه ای پایین تر باشد رییسی هم بالاتر از او نیست از طرفی مجتبی خامنه ای به دستگاه رهبری نزدیک تر است.

مجتبی خامنه ای، فرزند دوم آیت الله خامنه ای متولد ۱۳۴۸ (۱۹۶۹) و داماد غلامعلی حداد عادل، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و  رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی  است. مجتبی خامنه ای نیز پیش از این به اختلاس های مالی و اقتصادی متهم شده است.

تکذیب و تلاش چهره های نزدیک به مجتبی خامنه ای برای تطهیر و معرفی وی به عنوان رهبر سوم حمهوری اسلامی در حالی صورت می گیرد که مجتبی خامنه ای از مدت ها پیش برای تکمیل تحصیلات حوزوی تلاش کرده است. پیش از این تصاویر برخی از جلسات تدریس درس خارج فقه وی ( مرحله استادی فقه) در شبکه‌های مجازی منتشر شده است.

بر اساس مواد ۱۰۷ و ۱۰۹ اصلاحیه قانون اساسی، رهبر جمهوری اسلامی، باید ضمن داشتن مدرک “اجتهاد”، “اعلم‏ به‏ احکام‏ و موضوعات‏ فقهی‏ یا مسایل‏ سیاسی‏ و اجتماعی‏ یا دارای‏ مقبولیت‏ عامه‏ یا واجد برجستگی‏ خاص‏” باشد.

اما با تمامی این اوصاف، مجتبی خامنه ای در کارنامه خود هیچ سابقه مدیریتی و اجرایی ندارد.

سردبیر سابق روزنامه آفتاب یزد با بیان این که آقای خامنه‌ای هم در طول هشت سال دوران ریاست جمهوری خود فاقد کاریزما و قدرت سیاسی بود توضیح می دهد: «آقای خامنه ای در زمان ریاست جمهوری خود، رییس جمهوری هیچ کاره بود، حتی در حد یک استاندار هم از خود اختیار نداشت، تنها وزارتخانه ای که تا حدودی با او هماهنگ بود وزارت امور خارجه بود که به دستگاه آقای خمینی و علی اکبر ولایتی، مهره متصل به بیت رهبری وصل بود. خامنه ای در بین سایر وزارتخانه های دولتی از جمله وزارت کشور هیچ نفوذ و قدرت سیاسی نداشت حالا مگر خود آقای خمینی وقتی رهبر شد چقدر تجربه داشت؟»

اما  با توجه به انتخاب مجدد حسن روحانی به عنوان رییس جمهور ایران، آیا او دوباره می تواند گزینه ای برای رهبری آینده جمهوری اسلامی باشد؟

واحدی چشم دوختن حسن روحانی به جانشینی آیت الله خامنه ای را خبری بسیار بد ارزیابی می کند و می افزاید:« حسن روحانی، فردی متکبر و مغرور و در عین حال ۷۰ ساله است که هیچ یک از گروه های اصول گرا و فرماندهان سپاه و بسیج خواهان او  نیستند. نه سپاهیان، رابطه خوبی با او داشته اند و  نه اصلاح طلبان میانه خوبی با او دارند و نه اصولگرایان، چون خواسته وسط لحاف  بخوابد که رای هر دو طرف را داشته باشد اما رای هر دو طرف را از دست داده است.»

به گفته این تحلیگر سیاسی،  اگر روزی روحانی به رهبری برسد من و شما برای خامنه ای فاتحه خواهیم خواند. امیدوارم که این اتفاق نیفتد چون یکی از فاجعه های کشور رخ می دهد اگر روحانی به رهبری برسد نه در قوه مجریه پایگاه دارد نه در بین روحانیون و نه سپاه با او همراهی خواهد کرد.

او امکان حذف رهبری را غیرممکن می داند و معتقد است:« جمهوری اسلامی با توجه به شرایط بد اقتصادی، مشکلات سیاست خارجی و نزاع های داخلی بین جناح ها نظیر رفتارهای احمدی نژاد در مسیر سراشیبی و سقوط پیش می رود و حکومت مستقر و پابرجایی نخواهد بود.»

به اعتقاد این تحلیلگر سیاسی، هنگامی که سایه اقتدار علی خامنه ای از سر جمهوری اسلامی حذف شود بسیاری از مسوولان نظامی و روحانی که امروز مطیع  و پیرو او هستند رفتاری ناسازگار در پیش خواهند گرفت.

از این رو  مجتبی واحدی شب مرگ علی خامنه ای را شبی بسیار خطرناک در ایران توصیف می کند و می گوید:« نیروهای تندرو سپاه در همان شب، یک عده را خواهند کشت. یک سری حذفیات انجام می دهند که در شب بعد از فوت خامنه ای مشکلی نداشته باشند.»

 

 

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید