• شماره جدید
weekly-issue, اجتماع, گزارش ویژه

مین؛ قاتل خاموش در مناطق مرزی ایران

مین باقی مانده از جنگ ایران و عراق-گتی ایمج
مین باقی مانده از جنگ ایران و عراق-گتی ایمج
مین باقی مانده از جنگ ایران و عراق-گتی ایمج

چهارم آوريل، روز جهانی «شناخت مين و همياری برای از بين بردن آن» نامگذاری شده است. گفته می شود هر روز ۱۰ نفر در سراسر دنیا قربانی مین‌های زمینی می‌شوند و ایران نیز با شش میلیون هکتار خاک آلوده به مین یکی از آلوده‌ترین کشورهای جهان به شمار می رود.

با وجود گذشت ۲۸ سال از پایان جنگ هشت ساله بین ایران و عراق هنوز برای پاکسازی بیش از ٢٠ میلیون مین پنهان در خاک پنج استان غربی ایران اقدام مؤثری صورت نگرفته است.

براساس آمار مرکز مین‌زدایی ایران ۴میلیون و ۲۰۰هزار هکتار از وسعت این پنج استان مرزی آلوده به مین و مواد منفجره است که تاکنون منجر به مرگ بسیاری از شهروندان ایرانی شده‌اند هرچند آمار دقيقی از این تلفات در دست نيست.

به گزارش روزنامه شهروند چاپ تهران، از ابتدای سال ۱۳۹۵ تا ۱۸ اسفند ماه دستکم ٥٥ نفر در پهنه‌های آلوده به مین بر اثر انفجار ناگهانی آن کشته و مجروح شده‌اند که در میان ۱۸ کشته انفجار مین ١٦٦تن شهروند و ٢ تن نظامی بوده اند.

این درحالی است که در ‌سال ۱۳۹۴ نیز ٣٠ تن مجروح و ١٥تن کشته شدند. از این تعداد ١٤تن مین‌روب ٨نفر نظامی و ٢٣نفر غیرنظامی بوده اند.

این مین های پنهان  نه تنها در مناطق مرزى ایران بلکه در برخی از مناطق داخلی ایران نیز جاگذاری شده اند.

در فروردین ماه ۱۳۹۳ رسانه‌های خبری داخل ایران از مرگ امیر طالبی گل، پژوهشگر و حمید هاشمی از مربیان ورزش های سنگ نوردی و دوچرخه سواری در دل کویر لوت بر اثر انفجار مین خبر دادند.

این رویداد در همان زمان انتقادات بسیاری به دنبال داشت، خرداد ماه همان سال، جمعی از فعالان محیط زیست و گردشگری در نامه ای به حسن روحانى، رییس جمهور این کشور از او خواستند تا ضمن پیگرد عاملان این مین گذاری ها در عمق خاک ایران، به سرعت “دستور مین زدایی بیابان لوت” را صادر کند.

اما دولت تدبیر و امید نیزهمانند دولت‌های گذشته نتوانسته است برای جابجایی مين ها و سرعت بخشیدن به  روند پاکسازی مناطق مین گذاری شده اقدام موثری انجام دهد.

در آذرماه سال ۱۲۹۵ نیز همزمان با «روز جهانی معلولان» ۱۳۰ نفر از هنرمندان، فعالان مدنی و وکلای قربانیان مین در نامه‌ای سرگشاده به حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران، خواستار رسیدگی به وضعیت قربانیان مین شدند.

جمهوری اسلامی ايران جزو معدود کشورهایی‌ است که تاکنون از پذيرش عضويت در «پيمان اتاوا»  ميثاق جهانی ممنوعيت استفاده از مين های زمينی خودداری کرده است، پیمانی که ۱۵۸ کشور عضو آن بر منع بکارگیری مین‌های ضدنفر، انهدام ذخایر مین‌های ضدنفر، جلوگیری از گسترش، تولید، فروش یا انتقال بصورت مستقیم و غیر مستقیم تاکید کرده اند.

اما چرا تاکنون ایران از امضای پیمان‌نامه اتاوا خودداری کرده است؟

عیسی بازیار، متخصص پاکسازی میادین مین و گلوله‌های عمل نکرده” که چندین سال در حوزه پاکسازی میادین مین در استان‌های مرزی ایران فعالیت کرده است به مجله می گوید:« ماده چهار تا هفت کنوانسیون منع بکارگیری مین های زمینی یا آتاوا می گوید دولت های عضو  تمام ذخایرمین های خود در انبارها را باید طی چهار سال بعد از امضای توافق نامه از بین ببرند.»

این کارشناس با اشاره به ماده پنج و شش کنوانسیون اتاوا یعنی تلاش برای شناسایی و پاکسازی میدان های مین  بازبینی خطرات مین برای شهروندان در اسرع وقت و نیز کمک به قربانیان مین و آگاهی رسانی و آموزش خطرات مین تاکید می کند:« اگر جمهوری اسلامی بخواهد این کنوانسیون را اجرا و امضا کند باید ذخایر مین خود را در انبارها از بین ببرد و اطلاعات دقیقی از میزان دقیق قربانیان مین طی این سال ها به کمیسیون های زیر مجموعه کنوانسیون ارائه کند درحالی که نه تنها از اجرای این اقدامات سرباز می زند بلکه اقدام به ساخت و کاشت مین هم می کند.»

دولت ایران باوجود پایان جنگ و پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت و اعلام آتش بس، همچنان به تولید، استفاده و صادرات مین‌های ضدنفر ادامه می‌دهد. در بهمن ماه ۱۳۸۳ بود که سخنگوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا اعلام کرد: «قرار است به عنوان  یکی از راه‌های مقابله با قاچاق کالا در کشور اقدام به کاشت مین شود»

وزارت امور خارجه ايران در ماه فوريه سال ۲۰۰۷ در نامه ای خطاب به يک سازمان جهانی نظارت بر مين روبی نوشته بود: «مرزهای ايران گسترده هستند و می توانند گذرگاهی برای عبور و مرور قاچاقچيان و تروريست ها باشند، بنابراين نهادهای دفاعی ايران استفاده از مين های زمينی را به عنوان يک ساز و کار دفاعی پذيرفته اند.»

بررسی سیاست های کلان دولت ایران در این زمینه نشان می دهد که نه تنها اساساً هیچ آمار قابل اعتماد یا گزارش دقیق دولتی در این زمینه وجود ندارد بلکه مین‌گذاری‌های جدیدی هم صورت گرفته است.

عیسی بازیار در این زمینه معتقد است:« کشوری که کنوانسیون اتاوا را امضا کرده ملزم می شود به رعایت مواد کلی این کنوانسیون بالاخص مواد ۴ تا  ۷ ، ایران هم به همین دلیل حاضر به امضای این کنوانسیون نیست چون هم مین می کارد و هم مین می سازد؛ هم خبرهایی در دست است در مورد کاشت مین در مرزهای این کشور؛ همچنین خبرهای  زیادی هست در ارتباط به انتقال مین به  حوثی های یمن،  گروه های فعال در سوریه و هم سو با جمهوری اسلامی، سال گذشته هم خبری منتشر شد  مبنی بر فروش یا انتقال مین به طالبان در افغانستان.»

او به ماده شش این کنوانسیون اشاره می کند و می گوید کشورهای عضو و غیر عضو  ضمن آگاهی رسانی موظف هستند از  مصدومین حوادث ناشی از انفجار مین پشتیبانی کنند.

به گفته این متخصص پاکسازی میادین مین، اگر اطلاع رسانی از خطرات مین صورت بگیرد آمار قربانیان مین در ایران به شدت کاهش پیدا می کند حداقل می توانند در سطح مناطق آلوده به شکل اصولی براساس استاندارهای جهانی اطلاع رسانی کنند.

او معتقد است:«از سه سال پیش مرکز مین زدایی در ایران عملا ًبه یک مرکز منفعل تبدیل شده است، در مناطقی از قصر شیرین اقداماتی برای پاکسازی دوباره انجام شده است با این وجود، از ابتدای سال ۱۳۹۴ نزدیک به ۲۶ شهروند در قصر شیرین بر روی مین رفته اند و قربانی شده اند بنابراین در قصر شیرین پاکسازی به شکل غیراصولی انجام شده است.»

بازیار توضیح می دهد:«متاسفانه عدم علامت گذاری مناطق الوده به مین آمار قربانیان را افزایش داده است ، در چند هفته اخیر شاهد کشته شدن سه نفر و معلول شدن ۵ نفر بودیم این افراد در مناطقی قربانی شده بودند که هیچ تابلو یا علامتی از وجود مین در این مناطق وجود نداشته است.»

براساس آمارهایی که این کارشناس پاکسازی مین جمع آوری کرده است تا پایان سال ۱۳۹۱  براثر انفجار مین در ۵ استان آذربایجان غربی، ‌ کردستان، ‌ ایلام، کرمانشاه و خوزستان ۲۴۳۳ نفر کشته و ۵۶۰۱ نفر مجروح شده اند، در همین مدت، نزدیک به ۲۳۹ تن از شاغلان پاکسازی مین مجروح و  ۲۸ تن کشته شده اند.

درحالی تعداد قابل توجهی از شهروندان عادی در مناطق مرزی ایران روزانه با خطر انفجار مین‌‌ روبرو می‌شوند که محمدحسین امیراحمدی، رئیس مرکز مین‌زدایی در آذر سال ۱۳۹۰ به خبرگزاری فارس گفته بود: «ایران دومین کشور جهان از نظر حجم مناطق آلوده به مین است و از ٤‌میلیون و ٢٠٠هکتار مناطق آلوده به مین تنها ٧٠‌هزار هکتار دیگر برای پاکسازی باقی مانده و ٩٥درصد مناطق آلوده پاکسازی شده است.»

با وجود اعلام مسوولان دست اندرکار در ایران مبنی بر پایان پاکسازی میادین مین، همچنان انفجار مین و مواد منفجره در مناطقی اتفاق می افتد که جشن پاکسازی آن‌ها برگزار شده است.

عیسی بازیار در این زمینه معتقد است:«مساله اصلی این است که جمهوری اسلامی از سال ۶۷ تا الان روی این ۴ میلیون هکتار کار کرده ولی بعد از اعلام پاکسازی مردم به جاهایی به روی مین رفته اند مثلا کرمانشاه و آذربایجان غربی که به قطعیت اعلام پاکسازی شده بود یا جاهایی دراستان خوزستان جایی بوده که در اختیار قرارگاه سپاه بوده و تحویل داده ولی بعدا مردم در آن منطقه به روی مین رفته اند.«

فارغ از مشکلات اقتصادی، روانی و جسمانی مادام العمر، قربانیان انفجار مین و مواد منفجره، که عضوی از بدن‌خود را از دست داده‌اند از حمایت های ناچیزی برای پرداخت هزینه‌های درمان برخوردار هستند در شرایطی که بسیاری از خانواده های آنها هر روز با کابوس رویارویی با این قاتلان خاموش زندگی می کنند.

مقاله قبلیمقاله بعدی
فیروزه رمضان‌زاده
فیروزه رمضان زاده، روزنامه نگار فعالیت مطبوعاتی خود را از سال 1381 از روزنامه توسعه در تهران شروع کرد.وی از سال 1389فعالیت مطبوعاتی خود را به صورت آنلاین با رسانه های فارسی زبان خارج ایران ادامه داده است.

پاسخی بگذارید