• شماره جدید
weekly-issue, فرهنگ, هنر

گسترش “موسیقی بدیل” در جهان عرب

ca-majalla2-14mar-photo1

قاهره: امنیه عادل

در مرکز قاهره، تئاتری به نام ” تئاتر ضمه” وجود دارد. دسترسی به این تئاتر برای شنیدن نوعی موسیقی غیر سنتی به نام “موسیقی بدیل” آسان است. در گذشته، نخبگان به دنبال انواع موسیقی ملهم از گذشته یا برگرفته از شلوغی زندگی مدرن بودند. اما در این روزها، آن گونه که ممدوح قاضی مدیر کانون موسیقی محلی مصطبه می گوید، موسیقی بدیل، توده های گسترده ای را به خود جذب کرده است.

موضوع به مصر محدود نمی شود بلکه گروه های موسیقی بسیاری در جهان عرب وجود دارند که یادآور انواع موسیقی نوینی هستند که در گذشته در اروپا پدیدار شدند و بعدها موازنه سنتی را بر هم زدند. اخیرا امیرنشین دبی، میزبان جشنواره موسیقی بدیل عربی “وصله” بود که شمار بسیاری از مردم آن را نوعی بزرگداشت هنرهای موسیقی نوین دانستند که یکی از ابعاد موسیقی معاصر شده است. اهتمام آشکار به این موسیقی، پنهان نمانده است، همانند “جشنواره بین المللی موسیقی بدیل در کارتاژ (تونس)” و نیز جشنواره موسیقی بدیل عربی “دم- تک” که در امان پایتخت اردن برگزار می شود.

این نوع از موسیقی که به موسیقی Underground معروف است نمایانگر دنیای ویژه و تجربه بی نظیری است که توده ها آن را جایگزین نوع سنتی  نموده اند. اینان به دنبال موسیقی نوینی هستند و شیفته قالب های موسیقی و آواز نیستند، به ویژه که موضوع های آوازهای رایج کلاسیک کسل کننده و اغلب محدود به عشق و هجران هستند.

از زمان انقلاب 2011 مصر، شماری از گروه های موسیقی پدیدار شدند که سعی کردند موسیقی و آوازهای متفاوتی را عرضه کنند. این موسیقی و آواز با مسایل روزانه زندگی جدید و از جمله با پیچیدگی ها و نگرانی ها و واژه های الهام آمیز در هم آمیخته و به موسیقی کوچه و خیابان نزدیک است اما دارای ویژگی های سنتی هم هست. این حالت باعث می شود تا در عصیان خویش با مزاج عمومی بسیاری از کشورهای عربی و بیگانگان کشورهای دیگر ارتباط برقرار کنند.

برخی گروه هایی که اخیرا به سبب عرضه موسیقی بدیل معروف شده اند عبارتند از گروه “هوس” و “مسیر اجباری” در قاهره، “جدل” و “اتوبان” در امان پایتخت اردن، ” طرح شبانه” در بیروت و دیگر گروه هایی که در دنیای گوش فرادادن به موسیقی در جهان عرب، جهش ایجاد کرده اند.

با این همه، موسیقی بدیل با استفاده از سازهای موسیقی عربی و بهره برداری از آن در پخش آواز، با میراث فرهنگی عرب و بیان آن پیوند می یابد. نیز گروه هایی هستند که از میراث فرهنگی، به عنوان سپهری برای ابراز وجود استفاده می کنند، همانند گروه موسیقی ” طنبور”. گاهی نیز موسیقی سنتی را با سازهای دیگری می آمیزند، نظیر گروه Egyptian project که یک گروه مصری فرانسوی است و میراث فرهنگی مصر و شعر عربی را با آهنگ های عربی همراه با سازهای غربی عرضه می کند. این امر، گستره توده های شنونده این گروه را وسعت بخشیده است.

ممدوح قاضی در یک تجربه ویژه به تجربه موسیقی بدیلی اشاره می کند که در میان شنوندگان مصری، عرب و خارجی به موفقیت چشمگیری دست یافته است، زیرا بر مبنای موسیقی سنتی و همگونی با غرب نبوده بلکه بیانگر چهره جهان عرب بوده و ویژگی های موسیقی محلی را رونمایی کرده است.

دنیای موسیقی بدیل به همگان فرصت می دهد تا ستاره مجلس باشند. همه افراد این گروه ها می توانند بر روی صحنه حاضر و ظاهرشوند و این، ماهیت تک ستاره ای رایج در موسیقی کنونی و غلبه شهرت خواننده یا آوازه خوان بر دیگر عناصر اثر هنری را نفی می کند.

موسیقی بدیل، توده های طرفدار و جهان جدیدی را ایجاد کرده است و صدا و روح خودرا به شیوه های مختلف منتقل می کند؛ از جمله در میدان های محله های فقیر نشین شهرها؛ همانند کاری که گروه “هنر میدان” انجام می دهد. وهمان گونه که از نامش پیداست برنامه های خودرا در خیابان عابدین قاهره عرضه می کند.

 

دیگر گروه های این نوع موسیقی، شیوه های دیگری را برای عرضه هنر نوین خود در مکان های سنتی پایتخت مصر پیدا کرده اند؛ همانند “کاخ شاهزاده طاز”، “قلعه صلاح الدین”، ” خانه سناری” و نظایر آنها. نیز کانون های فرهنگی مستقلی ایجاد شده اند که در گسترش این نوع موسیقی مشارکت می کنند، مثل کانون های “ربع”، “پیاده رو”، ” اضافه کن” و” دروازه 1718″.

ممدوح قاضی در باره کانون خود که “تئاتر ضمه” نام دارد می گوید: ” این مرکز پس از آشنایی با شماری از گروه های موسیقی محلی مثل گروه طنبور از شهر پورت سعید وگروه رانگو از سودان و دیگر گروه های موسیقی، افتتاح شد. این گروه ها و دیگر گروه های مشابه، بنیاد تئاتر ضمه – وابسته به کانون – را تشکیل می دهند. کنسرت های موسیقی در اینجا برگزار می شود و حدود 12 گروه دراین کانون، موسیقی خود را عرضه می کنند.”

ممدوح قارضی می افزاید: این گروه ها، نوع شنوندگان را به میزان فراوانی تغییر داده است، به گونه ای که مورد پسند آنان قرار گرفته و به جای جای جهان سفر کرده اند؛ از استرالیا و نیوزلند تا بسیاری از کشورهای اروپایی. وی اشاره کرد که ” این گروه ها و موسیقی بدیل بر کمک های مالی خارجی متکی نیست بلکه بر در آمد ناشی از این سفرها و کنسرت های داخلی اتکا دارد و نیروی خود را از توده های طرفدار خود می گیرد. لذا می بینیم که از قدرت و صدای ویژه ای برخوردار هستند و امیدواریم موفقیت های بیشتری به دست آورند”.

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید