• شماره جدید
تحقیق, گزارش تحقیقی

یاهو با ارائه اطلاعاتی به چین درباره فعالان دموکراتیک منجر به بازداشت آنان شد

مدیر فیس بوک در چین
مدیر فیس بوک در چین

 نیویورک: امیلی پارکر

در پرتو تمایل حکومت چین بر سیطره بر شبکه های اجتماعی و آنچه مردم در آنجا انجام می دهند “فیس بوک” راهی چین شد.

چین برای شرکت های اینترنتی آمریکایی سرزمین شکست اخلاقی است. بسیاری امیدوار بودند شرکت های فناوری غربی بتوانند میزان نظارت و کنترل چین بر اطلاعات را کاهش دهند. اما، این شرکت ها، درست برعکس، با اراده خود در روند نظارت بر گفتمان شهروندان سهیم شدند.

اطلاعاتی که شرکت “یاهو” در مورد برخی فعالان دموکراتیک در اختیار مقامات چین قرار داده منجر به بازداشت آنان شده است. “مایکروسافت” هم در اقدامی وبلاگ یکی از فعالان برجسته به نام مایکل آنتی که به حمایت از آزادی رسانه ها شهرت دارد را تعطیل کرد. “گوگل” همچنین اقدام به سانسور نتایج جستجوی موضوعات سیاسی حساس برای دولت چین نمود. در سال 2006، “یاهو” و “مایکروسافت” و “گوگل” در کنگره آمریکا حاضر شدند تا به اتهامات رئیس یکی از کمیته های فرعی مبنی بر “همکاری مذموم” این شرکت ها با چین پاسخ دهند. در سال 2010، “گوگل” بزرگ ترین موتور جستجوی خود در چین را در اعتراض به سانسور و هک کردن تعطیل کرد.

از سوی دیگر، در سال 2009 “فیس بوک” و در سال 2014 سرویس اشتراک گذاری عکس اینستاگرام در چین فیلتر شدند. من همیشه فکر می کردم که دیگر امکان ندارد شبکه های اجتماعی به فکر ماجراجویی در چین بیفتند. اما، فارغ از اینکه عده ای از کارشناسان چینی هنوز چنین عقیده ای دارند به احتمال زیاد “فیس بوک” به زودی وارد بازار چین می شود.

مارک زاکربرگ بنیانگذار و مدیر عامل “فیس بوک” به این موضوع اشاره کرده و گفت حاضر است برای ورود به چین هر آنچه ضروری است انجام دهد. کسانی که شناخت خوبی از این شرکت دارند می دانند که این موضوع اتفاق خواهد افتاد. تیم اسپاراپانی نخستین مدیر اجرایی سیاست های “فیس بوک” و مشاور ارشد کنونی شرکت مشاوره “ای سی کیو آر” می گوید “این دیگر قابل تحمل نیست. پرسش اصلی اکنون درباره زمان شروع است.” شرکت “فیس بوک” از اظهار نظر درباره چنین برنامه ای خودداری کرده اما زاکربرگ پارسال تصریح کرد “اگر هدف برقراری ارتباط برای همه باشد نباید بزرگ ترین کشور جهان را از قلم انداخت.”

یک دهه بعد از ورود بلند پروازانه “گوگل” به چین که عاقبت خوشی هم نداشت حالا شاید شرکت های اینترنتی آمریکایی به بازار چین چشم دوخته اند، گرچه نفوذ در این بازار چندان کار ساده ای نیست. شمار کاربران اینترنت در چین از آن زمان روند رو به رشدی داشته و به حدود 700 میلیون نفر رسیده است. این قشر منبع درآمد عظیم و مهمی برای شرکت های آمریکایی هستند که از بازارهای داخلی متداخل و پررقابت برخوردارند. در عین حال، اقدامات حزب کمونیست چین برای کنترل اطلاعات افزایش یافته است. در کنار “دیوار ستبر” دولت برای جلوگیری از دسترسی کاربران به سایت های خارجی، لشکری از سانسورچی ها که توسط شرکت های اینترنتی گماشته می شوند به نظارت بر وبلاگ های داخلی و شبکه های اجتماعی مشغولند. شرکت های آمریکایی در چنین شرایطی باید به رقابت با شرکت های اینترنتی غول پیکر در چین بپردازند. شایان ذکر است که سرویس پیام رسانی “وی چت” که به دست شرکت غول پیکر “تنسنت” ساخته شده صدها میلیون کاربر را مجذوب خود کرده است.

آشکار است که زاکربرگ به چین به عنوان بازاری که ارزش تجربه کردن دارد نگاه می کند، حتی اگر این به معنای صرفنظر کردن از برخی “ارزش های غربی” در دروازه های چین باشد.

“فیس بوک” چینی زیر سایه سانسور

زاکربرگ در سال جاری راهی پکن شد. او در این سفر با لیو یونشان مدیر رسانه ای چین دیدار کرد. به گزارش مطبوعات چین، بنیانگذار “فیس بوک” با تمجید از وضعیت اینترنت در چین وعده داد تا برای ایجاد فضای مجازی بهتر با دولت همکاری کند. لیو یونشان بر مفهوم حاکمیت اینترنت “با ویژگی های چینی” تاکید کرد. البته، اظهارات این مقام چینی فورا عملی شد: “فیس بوک” چینی که البته زیر سایه سانسور قرار دارد. سفر سال پیش زاکربرگ به چین را می توان در این چارچوب ارزیابی کرد. در سال 2014، دفاتر “فیس بوک” پذیرای رئیس سازمان فضای مجازی چین بودند و خیلی اتفاقی، کتاب “حاکمیت چین” نوشته شی جین پینگ رئیس جمهور چین هم روی میز زاکربرگ بود.

البته، این رابطه دوستی شاهد لحظه های عجیبی هم بود. هنگامی که زاکربرگ تصویری از خود در حال دویدن در خیابان های میدان تیان آن من منشر کرد که در آنها خوشحال به نظر می رسید شبکه های اجتماعی چین او را مسخره کردند، این در حالیست که این میدان در سال جاری در معرض آلودگی شدید هوا قرار داشت. اما به گفته لی چنگ مدیر مرکز تورنتون چین از موسسه بروکینگز، زاکربرگ، عموما، اقداماتی درستی در پیش گرفت. او افزود “سران چین توجه زیادی به روابط شخصی دارند. آنها بر این باورند که مارک زاکربرگ دوست چین است. مارک فرد موفقی است که روابط دوستانه ای با چینی ها دارد. کما اینکه، همسر وی چینی است و او به زبان چینی صحبت می کند. چه کاری بیش از این از دست او ساخته است؟”

آماده خدمت

“فیس بوک” هنوز باید شک و تردیدهای پکن در مورد احتمال به خطر افتادن حاکمیت حزب کمونیست توسط شرکت های آمریکایی اینترنتی را رفع کند. گفته های رسانه ای مبنی بر اینکه بهار عرب در واقع “انقلاب فیس بوک” بود توسط شرکت فیس بوک تکذیب نشد. افزون بر اینها، اسناد افشا شده توسط ادوارد اسنودن به تردیدهای چین در مورد وجود “درب های پشتی” شرکت های آمریکایی اینترنتی دامن زد.

این احتمال وجود دارد که “فیس بوک” درصدد کمک به شرکت های چینی برای تبدیل شدن به شرکت های جهانی است و بدین وسیله، پکین به دید مثبتی به شرکت نگاه می کند. “فیس بوک” برای تبلیغ محصولات چینی در خارج عملا آگهی های بازرگانی شرکت های چینی را منتشر می کند. چه بسا، ایجاد نسخه چینی “فیسبوک” منجر به تقویت روابط بین شرکت های چینی و مشتریان در خارج از کشور شود.

کما اینکه واقعیت این است که شبکه های اجتماعی مرموقی در وقت حاضر در چین فعالیت می کنند که همین عامل باعث شده تا بیم و هراس دولت از “فیس بوک” کمتر باشد. بنا براین، اینکه “فیس بوک” قادر به پر کردن جای شرکت های رقیب دیگری مثل “وی چت” باشد دور از ذهن است؛ بازار چین تا حدود زیادی در تصرف “وی چت” قرار دارد. نرم افزار “وی چت” تنها برای برقراری ارتباط مورد استفاده قرار نمی گیرد بلکه از آن در خرید و اجاره خودرو و رزرو نوبت پزشک استفاده می کنند. در آمریکا، مثلا، می توانیم بگوییم که صفحه ای در “فیس بوک” نداریم اما در عین حال، فرد فعالی در جامعه باشیم. این در حالیست که در چین، خودداری از ورود به “وی چت” کار بسیار دشواری است.

 

بازار اینترنت در چین

با این اوصاف، آیا “فیس بوک” بدون برداشتن “وی چت” از سر راه خود می تواند به موفقیت دست یابد؟ باید این نکته را درنظر گرفت که دست یابی به سهم نسبتا ناچیزی در بازار عظیم اینترنت در چین می تواند درآمدهای فراوانی برای این شرکت به همراه داشته باشد و این فرصت را در اختیار “فیس بوک” بگذارد که با عملکردی متفاوت به عنوان پلی بین چین و دنیای خارج عمل کند. لی چنگ از موسسه بروکینگز می گوید “(وی چت) توان رقابت با فیس بوک در این زمینه را ندارد؛ چرا که (فیس بوک) یک شرکت جهانی و (وی چت) یک شرکت چینی است.”

“گوگل” هم می تواند در این مسیر گام بردارد. با وجودی که موتور جستجوگر “گوگل” در چین در سال 2010 تعطیل شده اما هنوز “گوگل” آگهی بازرگانی به چین می فروشد. “لوکمن چوی” رئیس سابق واحد آزادی بیان آسیا و اقیانوس آرام در شرکت “گوگل” و استادیار دانشگاه چینی هنگ کنگ می گوید “اگر یک شرکت چینی بخواهد به کاربران در جهان برسد (گوگل) گزینه مناسبی خواهد بود”.

در ماه جون، سوندار پیچای مدیر اجرایی “گوگل” از تمایل برای بازگشت این شرکت به چین خبر داد و گفت “می خواهیم وارد چین شویم و خدمات خود را به کاربران چینی ارائه کنیم.” در این راستا، چوی گفت “”شایعاتی” مبنی بر ورود “پلی استور” به چین وجود دارد. (پلی استور از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.) کما اینکه سیستم عامل اندروید توسط “گوگل” ارائه شد و از محبوبیت گسترده ای در چین برخوردار است. اما با توجه به عدم دسترسی به این سیستم در چین “گوگل” نمی تواند آن طور که باید و شاید از این طریق کسب درآمد کند.

از سوی دیگر، رابطه پر فراز و نشیب بین “گوگل” و چین معضل بزرگی است. کیسر کوا مدیر سابق روابط بین الملل موتور جستجوی چینی (بایدو) و مجری کنونی شرکت رسانه ای چینی “ساب چاینا” می گوید “نمی توان به آنها اعتماد کرد”. به باور کوا که یکی از چهره های مرموق در حوزه اینترنتی چین است چشم انداز ورود “فیس بوک” به چین بسیار نوید بخش است. او افزود “این شرکت، به احتمال زیاد در سال آینده بخش بزرگی از خدمات خود را ارائه می کند. تماس هایی بین مقامات عالیرتبه چین و مسوولان ارشد شرکت “فیس بوک” برقرار است و نمی توان این اشاره ها را نادیده گرفت.”

فارن افرز

 

=

سخنرانی مارک زاکربرگ مدیر و بنیان گذار شبکه اجتماعی فیس بوک در کنفرانس توسعه چین در تالار پذیرایی حکومت (دیاویوتای) در 19 مارس 2016 در پکن (گتی)

 

 

 

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید