• شماره جدید
بررسی, پیشنهادات

بن بست جهان و اروپا:از مبارزه با تروریسم تا مقابله با تجزیه و ناکامی

612366282

حنان عزیزی

با نیم نگاهی به چهار کتاب تازه منتشر شده به نظر می رسد که سیر جریان این کتاب ها طبق خواسته نویسنده نگاشته و بخشی از دیدگاه ها و همچنین دغدغه ها و طرح های پیشنهادی علمی و سیاسی صاحبان چهار اثر را در خود جای داده اند. این گفته تا حد زیادی درست به نظر می رسد، اما این چهار کتاب چهار نقطه تلاقی هم دارند که به دغدغه های مشترک بشری مد نظر نویسنده یا به عبارت دیگر همه ساکنان کره خاکی اشاره دارند…

چنانکه لورنس رایت در کتاب خود می گوید شاید تروریسم فکر انسان امروزی را به خود مشغول کرده است. او در این کتاب توجه را بر آنچه از آن به “سال های وحشت” یاد کرده معطوف می کند. مقصود نویسنده، فضای وحشت حاکم بر جهان در پرتو وجود “القاعده” است؛ به طوری که هنوز از دست هراس از “القاعده” خلاص نشده که نوبت به وحشت از “داعش” می رسد… در حالی که جهان بین این دو وحشت گیر افتاده، با مشکلات اقتصادی فراوانی هم روبروست. این نکته، عامل  پرسش حیرت آور جاناتان تپرمن است. “چگونه ملت ها در جهانی که در حال پسروی است زندگی و پیشرفت می کنند”. او این سوال را در اثر خود به نام “بن بست …” مطرح کند.

به راستی، این همان بن بستی است که هواداران نئولیبرالیسم به آن رسیده اند. آنها سرهای خود را در زندان های دلخواه و گمراه کننده شان فروبرده اند. این توصیفی است که آمادی در کتاب خود به عنوان ” زندانیان اندیشه: نظریه بازی ها و نئولیبرالیسم در اقتصاد سیاسی” از هواداران نئولیبرالیسم ارائه داده است… بشریت با یک بن بست که با چندین بن بست در نیمه های دهه دوم قرن بیست و یک روبروست. اما، این بن بست به باور عده ای، برای اتحادیه اروپا پرحجم تر از جاهای دیگر است. شاید همین امر باعث شد تا پیتر ویلسون به تاریخ امپراتوری “مقدس” روم یا آنچه او از آن در کتاب خود به عنوان “قلب اروپا” یاد می کند نگاهی دوباره بیندازد. وی در این کتاب درباره دلایل ناکامی امپراتوری قدیم اروپا سخن می گوید تا شاید بتوان جلوی ناکامی مورد انتظار امپراتوری اروپایی معاصر یا آنچه در ادبیات سیاسی “اتحادیه اروپا” نام دارد را گرفت.

(1)

زندانیان اندیشه: نظریه بازی ها و نئولیبرالیسم در اقتصاد سیاسی

نویسنده: سین.میم. آماد

1

نویسنده این اثر بر این باور است که بخش وسیعی از اندیشه نئولیبرالیسم بر فاکتورهای “نظریه بازی ها” (Game Theory) تکیه دارد؛ به ویژه مساله ای که از آن به عنوان “دو راهی زندانی” یاد می شود. مساله “دو راهی زندانی” نشان می دهد که چطور دو نفر در همکاری برای اینکه خود به سود بیشتری برسند به خودشان ضرر وارد می کنند.

کارشناسان امور راهبردی در آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سابق “نظریه بازی ها” را برای تکامل بازدارندگی هسته ای دو کشور در دوران جنگ سرد طراحی کردند. از آن زمان، رشد روز افزون حمایت از بازار و جهانی شدن و نئولیبرالیسم – که مبتنی بر تصمیم گیری عقلانی و خردمندانه و فایده گرایی شخصی تنگ نظرانه است- منجر به گسترش “نظریه بازی ها” در حوزه های مختلف زندگی و جامعه به ویژه در بخش مالی و بازرگانی شد.

نویسنده کتاب به مقایسه منفی نئولیبرالیسم و اندیشه لیبرالیسم کلاسیک می پردازد. لیبرالیسم کلاسیک از آزادی های فردی و حاکمیت قانون و مداخلات سیاسی دفاع می کند تا اینکه همه انسان ها برابر باشد.

این کتاب همچون دیگر طرح های فلسفی، گاه دشوار به نظر می رسد اما تحلیل جالبی در خصوص فرضیه های مطرح در جامعه معاصر ارائه می دهد.

 ====================

(2)

بن بست: چگونه ملت ها در جهانی که در حال پسروی است زندگی و پیشرفت می کنند

the-fix

نویسنده: جاناتان تپرمن

چه آسان است که آدمی در جهان امروز چیزی به جز گردباد هرج و مرج و تشویش و پسروی نبیند.. تپرمن – سردبیر “فارن افرز” در این کتاب نظریه متفاوتی در این باره ارائه می دهد. نویسنده در جستجوی داستان های سیاستمداران موفق به کشورهای مختلف سفر می کند؛ داستان هایی که بر خلاف این نگرش تیره و تار است.

نویسنده به ده مساله عام که به معضل پیچیده ای تبدیل شده اند اشاره می کند از جمله نابرابری، مهاجرت، جنگ های داخلی، فساد و جمود سیاسی. او معتقد است چنانچه رهبران اقدامات جسورانه ای در پیش بگیرند این مشکلات قابل حل هستند.

تپرمن برای هر معضلی به یکی از رهبران زن یا مرد ماجراجوی آزاد اندیش که سختی ها را پشت سر گذاشته و به موفقیت رسیدند اشاره می کند.

به عنوان مثال، لولا داسیلوا رئیس جمهور برزیل در آغاز قرن جاری برنامه بی سابقه “بولسا فامیلیا” برای فقر زدایی را در سال 2005 میلادی به اجرا گذاشت. پرداخت یارانه نقدی ماهانه به مادران به منظور تغذیه و آموزش فرزندان صورت می گیرد. در دو دهه گذشته، رهبران دموکرات اندونزی که پس از سوهارتو به قدرت رسیدند کشور را در راستای سیاست های میانه رو و به دور از اسلام رادیکال هدایت کردند.

تپرمن با انجام این سفر جالب و هیجان انگیز به چندین نتیجه رسیده است. او این نتایج را با رهبران گرفتار بحران های گوناگون در میان می گذارد: سران جهان باید فراتر از محدوده بسته فکر کنند و راهکارهای معقولی که در بحبوحه بحران ها به نظر می رسد را در پیش بگیرند و به موسسات نظارتی و ایجاد تعادل احترام بگذارند..

نویسنده بر اتخاذ روش عملگرا برای انجام اصلاحات تاکید دارد که –گویا- هنوز برای در پیش گرفتن چنین شیوه ای دیر نشده است.

 =====================

(3)

قلب اروپا: تاریخ امپراتوری مقدس روم

heart

نویسنده: پیتر ویلسون

بیشتر خوانندگان فرهیخته چیزی بیشتر از ریشخندهای والتر درباره امپراتوری مقدس نمی دانند. او می گفت “امپراتوری روم نه مقدس است و نه رومی و نه امپراتوری”. تاریخ نگاران سالیان سال بود که نهادهای آن امپراتوری را به دلیل قدیمی بودن و غیر موثر بودن به سخره می گرفتند.

ویلسون در این کتاب آرمان گرا و چالش برانگیز از این نکته پرده برداشته که امپراتوری روم در واقع الگوی خیلی موفقی به شمار می رود.

ویلسون توجه ما را به این نکته جلب می کند که امپراتوری روم بیش از هزار سال (800 تا 1806) حکمرانی کرد. یک نظام غیر متمرکز منحصر به فرد و یک نظام مبتنی بر توافق در حوزه تصمیم گیری بین المللی در آن زمان شکل گرفته بود. چنین سیستمی به اتباع ساکن در امپراتوری اجازه می داد تا به هویت های گوناگونی دست پیدا کنند: افراد به طور همزمان شهروندان شهر و اقلیم و امپراتوری بودند.

رویکردهای امپریالیسم بر سازش های گوناگون میان کلیه این گروه ها تاکید کرد. این سازش ها و راهکارها چه بسا کند و غیر موثر هستند. امپریالیسم با حمایت از حاکمیت محلی و شبکه های خویشاوندسالاری یک سلسله مراتب کلیسایی ایجاد کرد و نظارت بر دادگاه های مذهبی و تشکیلات وصول منظم مالیات را در اختیار گرفت. امپریالیسم حتی عامل مهمی در ایجاد نهادهایی همچون خدمات عمومی پست بود.

نویسنده در پایان ابراز امیدواری می کند که چنین نظام حکومتی چند لایه ای با تابعیت های چند لایه ای شاید الگوی مناسبی برای اتحادیه اروپای معاصر باشد که گرفتار مشکلات گوناگونی است.

=====================

(4)

سال های وحشت: از “القاعده” تا “داعش”

the-terror

نویسنده: لورنس رایت

لورنس رایت، خوانندگان کتاب را به سفری نگران کننده، به دنیای خشونت بار گروه های تروریستی می برد تا وقت خود را با جنایتکاران این جهان و تنوری پردازان گروه های تروریستی و افراد منشق از این گروه ها و قربانیان و دشمنان آنان سپری کنند. در این کتاب، به ده حوزه در رابطه با این گروه ها اشاره شده و راهکارهای هر یک از این دغدغه های ده گانه توسط نویسنده مورد بررسی قرار گرفته است. این کتاب اغلب با اقتباس از مقاله های منتشر شده در “نیویورکر” نگاشته شده است.

رایت در این کتاب دیدگاه قابل ملاحظه ای مطرح کرده اما اندیشه مشخصی را به خوانندگان تحمیل نمی کند. نظرات رایت در خصوص سازمان های تروریستی معاصر حتی برای آگاهان به مسائل جاری در خاورمیانه هراس انگیز و به همان اندازه مستند است.

بحث مطرح شده درباره دست اندر کاران سینما در سوریه استبدادزده ارتباط چندانی با ایده اصلی کتاب ندارد اما با این حال، جالب توجه است.

رایت در تک تک صفحات کتاب از نحوه ناکامی اقدامات دولت آمریکا برای مقابله با تهدیدات تروریستی پرده برمی دارد.

بحث های مطرح شده توسط رایت چیز جدیدی به ایده کلی اضافه نمی کند و دلیل قاطعی ارائه نمی دهد؛ گرچه اضافه مطلب جدید دیگری به کتاب اغراق آمیز به نظر می رسد.

رایت در پایان، شش راهکار در این خصوص ارائه می دهد و می گوید به احتمال زیاد تروریسم  با دستان خود نابود خواهد شد. متاسفانه، همه این راهکارها در آینده دور قابلیت تحقق دارند.

مقاله قبلیمقاله بعدی
مجله فارسی
مجله با ارائه مجموعه‌ای از مقاله‌های منسجم به مهم‌ترین مسائل پیش روی خاورمیانه و جهان امروز می‌پردازد. مجله ما تلاش دارد تحلیل‌های دقیقی از تازه‌ترین رویدادهای جهان در اختیار خواننده قرار دهد. از تحلیل سیاسی اخبار پیشرفت و توسعه گرفته تا مشاجرات مابین روشنفکران درجه یک جهان و مصاحبه‌ها با چهره‌های سیاسی سرشناس برای پوشش تمام زاویه‌های امور در نظر گرفته می‌شوند.

پاسخی بگذارید