• شماره جدید
پاورقی, فرهنگ, گزیده ها, وبلاگ

چرا توده ای های کانون نویسندگان اخراج شدند؟

بررسی فراز و فرود های کانون نویسندگان ایران
بررسی فراز و فرود های کانون نویسندگان ایران
بررسی فراز و فرود های کانون نویسندگان ایران

همان طور که در بخش یک خواندیم، کانون نویسندگان ایران، در این ۴۵ سال، سه دوره مشخص را در کارنامه خود ثبت کرده است. در بخش یک شروع به کار این انجمن را به تصویر کشید. در این بخش فعالیت انجمن در بحبوه سیاسی و حضور و خروج توده‌ای‌ها از آن بررسی می شود.

دوره دوم فعالیت کانون؛ صف کشی های سیاسی در بحبوحه انقلاب

دوره دوم فعالیت کانون نویسندگان ایران از سال 1356 رقم خورد. اواخر سال 1355 تعدادی از اعضا قدیمی کانون و تنی چند از نویسندگان شامل «علی اصغر حاج سید جوادی»، «باقر پرهام»، «اسلام کاظمیه»، «منوچهر هزارخانی» و «شمس آل احمد» در دیدارهایشان توافق کردند که کانون نویسندگان را بار دیگر فعال کنند.

نخستین گام برای از سرگیری فعالیت مجدد کانون‏ نویسندگان، تهیه و ارسال نامه‏ای سرگشاده برای‏ امیر عباس هویدا-نخست وزیر وقت-بود. این نامه به امضای 40 نفر از اهل قلم رسید و آنها خواستار رعایت مواد قانون اساسی در رابطه با آزادی اندیشه و بیان و قلم و لزوم توجه به رشد و شکوفایی فرهنگی و خلاقیت های فکری در جامعه شدند.
سوم تیر 1356 نخستین جلسه عمومی کانون برپا شد و هیات دبیران موقت شامل «اسلام کاظمیه»، «منوچهر هزار خانی»، «رحمت الله‏ مقدم مراغه‏ای»، «باقر پرهام» و «محمود اعتمادزاده» به‏ عنوان اعضای اصلی و «سیاوش کسرایی» و «فریدون‏ تنکابنی» به عنوان اعضای علی البدل انتخاب شدند.

از بین اعضای اصلی و علی البدل «محمود اعتماد زاده-به آذین»، «سیاوش کسرایی» و «فریدون تنکابنی» توده ای بودند. افرادی که بعدها در همین دوره از کانون نویسندگان اخراج شدند.

در این دوره بار دیگر تلاش اعضای کانون برای ثبت رسمی آن با مخالفت حکومت روبرو شد. «انتشار بیش از 20 بیانیه پیرامون رخداد های فرهنگی , سیاسی تا انقلاب بهمن 1357»، «برگزاری ” ده شب” شعر و سخن در محل انستیتو گوته»، «جلب حمایت اهل قلم و محافل فرهنگی و هنری در جهان»، «دیدار با آیت الله خمینی»، «نوشتن نامه سرگشاده به بنی صدر»، «انتشار بیانیه و اطلاعیه های مختلف بعد از انقلاب» و البته «اخراج 5 عضو حزب توده از کانون» مهمترین فعالیت های کانون در دوره دوم تا سال 1360 بود.

در اواخر این دوره یعنی در سال 1360، «سعید سلطان پور» از آخرین اعضای هیات دبیران و از « هوادار سازمان چریک های فدایی خلق ایران» در زندان اوین تیرباران می شود. او در یکی از شب شعرهای معروف به «ده شب» که در آن زمان سروصدای بسیاری کرده بود در حالیکه کمتر از 24 ساعت از آزاد شدنش از زندان حکومت شاهنشاهی می گذشت به جمع اعضای کانون پیوست و گفت: «من دیشب از زندان آزاد شده‌ام و امروز آمده‌ام تا در دفاع از آزادی بیان، اندیشه و اجتماعات، به کانون نویسندگان بپیوندم».

چرا توده ای های کانون اخراج شدند؟

اما رویداد مهم دیگر در این دوره فعالیت کانون نویسندگان اخراج توده ای ها بود. این رویداد در سال 1358 با حضور «احمد شاملو»، «محسن یلفانی»، «غلامحسین ساعدی»، «اسماعیل خوئی» و «باقر پرهام» در هیات دبیران کانون رخ داد.

کانون نویسندگان در این سال در تکاپو برای برگزاری شب شعر بود اما پنج نفر از نویسندگان توده‏ای در شمار مخالفین‏ برگزاری شب‏های شعر بودند. این پنج نفر «محمود اعتمادزاده(به‏آذین)»، «سیاوش کسرایی»، «هوشنگ ابتهاج»، «فریدون‏ تنکابنی»، «محمد تقی برومند(ب.کیوان)» بودند.

در گرماگرم بحث و جدل‏های طرفداران و مخالفان برگزاری شب‏های شعر و سخنرانی و سه روز پس از درج نامهء سرگشاده پنج عضو توده‏ای در روزنامه کیهان، هیات دبیران کانون‏ نویسندگان تشکیل جلسه داد و عضویت این پنج نفر را به حالت تعلیق درآورد و با انتشار اطلاعیه‏ای این خبر را به اطلاع عموم رساند و تصمیم گیری نهایی در این مورد را به مجمع‏ عمومی کانون واگذار کرد.

به دنبال اقدام هیات دبیران در تعلیق عضویت‏ این پنج نفر،عده‏ای از اعضای کانون-که وجه‏ غالب آن با توده‏ای‏ها بود-رودرروی هیات دبیران‏ ایستادند و برای اینکه حمایت خود را از آنها نشان‏ بدهند، نامه‏ای را که در تاریخ شانزدهم آبان به‏ آیت الله خمینی ارسال شده بود،عینا امضاء کرده و آن را بدون مشورت و کسب نظر هیات‏ دبیران انتشار دادند.

«محسن یلفانی» از اعضای هیات دبیران در آن دوران به المجله در این باره می گوید: « مهم ترين رويداد اين دوره از حيات کانون نويسندگان اخراج پنج تن از اعضای قديمی و سرشناس آن بود که اصرار داشتند که کانون نيز از خط مشی آن حزب پيروی کند.»

او دعواهای درون کانون را دعوا ميان دو گرايش آزادی خواهی و عدالت طلبی عنوان می کند: «آن پنج عضو کانون نويسندگان، شعارهای عدالت خواهانه حزب توده را باور داشتند و از سر راستی و صميميت به آن پيوسته بودند. هيات دبيران و اکثريت اعضا در برابر تحريک ها و شانتاژ اعضای طرفدار حزب توده در درون کانون، و نيز در برابر تبليغات و تهديدهای همکاران آن ها در بيرون از کانون، مقاومت کردند و سرانجام تصميم به اخراج آن پنج تن گرفتند. اين تصميم، که به نوعی انشعاب در کانون منجر شد.»

او می گوید: «توده ای ها هدف های سیاسی در طرفداری از رهبری و نظام را دنبال می کردند اما برای کانون مهم حمایت از منشور این نهاد بود. کانون دنبال آزادی بی حصر و بدون استثنا برای همه بود نه آزادی بی حد و حصر.»
بعد از این اخراج گروهی دیگر از اعضای کانون نویسندگان که هوادار حزب توده بودند استعفای دسته جمعی دادند و برای خود تشکل دیگری راه انداختند.

در نهایت در سال 1360 با حمله نیروهای حکومتی به دفتر کانون در خیابان مشتاق، تخریب و مصادره اموال آن در تیر ماه آن سال، خط قرمز بر فعالیت های این کانون کشیده شد.

دوره سوم فعالیت کانون؛ از ترس و هراس تا ماشین صدور بیانیه

دوره سوم فعالیت کانون از سال 1367 آغاز شد و تا کنون کجدار مریض ادامه دارد. در سال 1367 خواسته هایی مانند برگزاری سالگرد نیما، اعتراض به کمبود کاغذ و … مطرح شد. در اواخر سال 1369 در یک گردهمایی غیر رسمی نویسندگان کشور «پیش نویس منشور کانون نویسندگان ایران» تدوین شد. در این پیش نویس به وجود سانسور اعتراض شده و امضا کنندگان خود رامکلف به دفاغ از آزادی اندیشه و بیان و قلم کرده بودند و به صراجت نیز خواستارتجدید فعالیت کانون نویسندگان شدند.

این پیش نویس به خاطر پاره ای اختلاف نظر ها مسکوت ماند.با این حال اما بحث پیرامون تجدید فعالیت کانون نویسندگان در مطبوعات ادامه یافت. اعتراض به دستگیری سعیدی سیرجانی در سال 1372 و انتشار متن معروف «ما نویسنده ایم»، که به امضای 134 اهل قلم در مهرماه 1373 رسیده بود حرکاتی موثر در فعالیت مجدد کانون بود.

دستگیری، بازجویی و آزار برخی از نویسندگان و روزنامه نگاران، نقشه کشتار دسته جمعی نویسندگان، دستگیری اعضای کانون، «قتل سعیدی سیرجانی» و «احمد میر علایی» اتفاق هایی بود که بر سر اهالی قلم در این دوره آمد.

در شهریور 1375 اعضای کانون در متن پیش نویس منشور خود اعلام کردند: «آزادی اندیشه و بیان و نشر در همه ی عرصه های حیات فردی و اجتماعی، بی هیچ حصر و استثنا حق همگان است.»

بعد از این ماجرا برخی از اعضای کانون مانند «فرج سرکوهی» بازداشت شدند و برخی نیز به قتل رسیدند که شاخص ترین آنها در ماجرایی که به قتل های زنجیره ای معروف شد، «محمد مختاری» و «محمد جعفر پوینده» بودند.

اما بعد از این اتفاق ها در 13 اسفند ماه سال 1377 نخستین نشست عمومی کانون نویسندگان ایران، پس از 17 سال با حضور 70 نفر برگزار شد.

اما در دولت «سید محمد خاتمی» که فضای فرهنگی کشور بازتر شده بود در تاریخ 4 آذر ماه 1378 کانون نویسندگان ایران نخستین مجمع عمومی دوره سوم فعالیت اش را با حضور 120 نفر از اهالی قلم و با پیام احمد شاملو و سیمین دانشور آغاز کرد.

اما در این دوره باز هم تلاش برای ثبت کانون وکسب مجوز رسمی از دولت و مسئولان حکومتی بی نتیجه ماند.
در ابتدای فعالیت دور سوم کانون نویسندگان مراسمی در گرامی داشت جان باختگان اهل قلم برگزار شد، جلسات سخنرانی و شعرخوانی برپا شد و از سوی دیگر بیانیه های مختلف به مناسبت های متفاوت از سوی این نهاد صادر می شد.

همچنین تلاش هایی در برقراری رابطه با تشکل های صنفی مستقل در داخل و خارج از کشور نیز در این نهاد صورت گرفت. در دوره خاتمی یک دوره انتخابات دیگر برای انتخاب هیات دبیران کانون انجام شد تا اینکه شش سال بعد از آن در تیر ماه 1387 و در سال آخر دوره نخست ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد با وجود مخالفت های بسیار انتخابات هیات دبیران به صورت کتبی انجام شد و بنا به نتیجه آرا به ترتیب «ناصر زرافشان»، «علی اشرف درویشیان»، «فریبرز رئیس دانا»، «جاهد جهانشاهی» و «اکبر معصوم بیگی» به عنوان اعضای اصلی هیات دبیران و محسن حکیمی، حسینعلی نوذری، رضا خندان، فرخنده حاجی زاده و یوسف عزیزی بنی طرف به عنوان اعضای علی البدل هیات دبیران انتخاب شدند.

در سال های اخیر هم بسیاری از اعضای این کانون بازداشت و حبس های طولانی مدت را گذرانده اند اما با وجود اینکه در سال های اخیر فعالیت کانون تنها به صدور بیانیه های مختلف خلاصه می شود اما بسیاری از اهالی قلم امیدوارند تا روزی دوباره چراغ کانون پرفروغ شود.

برخی منابع که در این گزارش مورد استفاده قرار گرفته است:

-قطعنامه کنگره ملی نویسندگان، مجله پیام نور، ارگان انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی، مرداد 1325
-ماهنامه آرش، شماره 17، اردیبهشت و خرداد 1347
-مجله الفبا، شماره 7 چاپ خارج از کشور، گفت و گو با غلامحسین ساعدی و رضا براهنی، 1354
-کتاب جمعه، شماره 25 الی 30، اسفند و بهمن 1358
-ماهنامه کلک، شماره 4، گفت و گو با رضا براهنی، تاریخ کانون نویسندگان ایران(روایتی دیگر)، تیرماه 1369
-الفبا، شماره 7، گفت و گو با غلامحسین ساعدی، پاییز 65
-بیانیه هیات دبیران کانون نویسندگان، روزنامه کیهان، 1358
-روزنامه کیهان مورخ 16 آذر 1358
-کلک، شماره 4، محمد علی سپانلو، خاطراتی از فصل اول کانون نویسندگان ایران، تیرماه 1369

مقاله قبلیمقاله بعدی
محبوبه خوانساری
محبوبه خوانساری، فارغ التحصیل رشته مترجمی خبر از دانشکده خبر است. او از سال 1380 فعالیت رسانه ای خود را آغاز کرد و عمده فعالیت رسانه ای او در حوزه اجتماعی و شهری صورت گرفته است. از جمله رسانه هایی که او در داخل ایران با آنها ، هم به عنوان مترجم و هم خبرنگار همکاری داشته است شامل روزنامه های سرمایه، کارگزاران، شرق و کلمه سبز و سایت های خبری کلمه و میراث خبر و مجله های شهروند، گردشگری و ... بوده است. وی همچنین سابقه کارهای پژوهشی در زمینه رسانه و تحلیل محتوا را نیز در کارنامه خود دارد. وی هم اکنون در فرانسه مشغول تحصیل است.

پاسخی بگذارید