• شماره جدید
سیاست, منطقه, وبلاگ

چالش هاى بين المللى محمد مرسى

محمد مرسی رئئیس جمهور مصر با وزیر دفاع آمریکا چاک هیگل دیدار کرد. 24 آوریل، عکس از گتی ایمجز
محمد مرسی رئئیس جمهور مصر با وزیر دفاع آمریکا چاک هیگل دیدار کرد. 24 آوریل، عکس از گتی ایمجز
محمد مرسی رئئیس جمهور مصر با وزیر دفاع آمریکا چاک هیگل دیدار کرد. 24 آوریل، عکس از گتی ایمجز

«محمد مرسى» رييس جمهورِ برآمده از انقلاب يك ساله مصر، از سوى جامعه بين الملل زير ذره بين است. كشورهايى كه ساليان دراز سياست نسبتا ثابتى را در سطح بين الملل از مصر شاهد بودند، با تحولات يك سال گذشته ، به دقت به تغييرات احتمالی در سياست خارجی این کشورچشم دوخته اند.

آمريكا و اسراييل ، سعى در حفظ روابط پیشین خود با مصر دارند ، اما ایران در تلاش براى از سرگیری روابط با مصر است. رابطه اى كه سالها در فضاى بى اعتمادى پس از قرارداد صلح اسراییل و مصر و نیز انقلاب اسلامی ایران، سرد و تیره شده بود . جهان عرب و جهان اسلام و منطقه نيز در حالت صبر و انتظار و بیم و امید نسبت به تحولات داخلی مصر و تاثیر آن بر نقش و جایگاه منطقه ای قاهره می نگرند .

فشار انقلابی گری برروابط قاهره _ تل آویو

بعد از انقلاب ٢٥ ژانويه ۲۰۱۱ در مصر ، كشورهاى خاورميانه به طور عام و اسراییل به طور خاص ، در انتظار واكنش دولت اسلامگرای مصر و محمد مرسى رییس این دولت ،در قبال پيمان كمپ ديويد بودند. پيمان صلحى كه سال ١٩٧٩ و در دوران ریاست جمهوری “انور سادات ” ميان اسراييل و مصر به امضا رسيد.تحولات بعدی نشان داد آینده روابط اسراییل و مصر و پیمان کمپ دیوید، فقط در دستهاى اسلامگرایان دولتی مصر نیست و بازیگران غیر دولتی بشدت ضد اسراییل نیز می توانند بر این معادله تاثیر بگذارند . تعرض به اسراییل از شبه جزيره سينا و حوالى گذرگاه رفح وانفجار در خط لوله گاز اسرائيل – مصر – اردن ، نمادی از این چالش های جدید بودند . درگیری هایی که یک سوی آن اسلام گرايان افراطى و سوی دیگر آن ارتش و دولت اسراییل بودند وآنكه در این میان تحت فشار بود ، دولت نوپای اسلامگرایان در قاهره بود .

در چنین فضایی محمد مرسى اعلام كرده به شرط برقرارى صلح عادلانه و فراگير در منطقه ، مصر كماكان به پيمان صلح با اسراییل پايبند خواهد بود. این می تواند بدان معنا باشدکه رابطه تل آویو- قاهره در سطح دولتها همانند گذشته ادامه خواهد داشت اما نه بسیاری از مردم مصردید مثبتی به این رابطه دارند و نه شهروندان اسراییلی به آینده آن مطمئن هستند.

واشنگتن _ قاهره،نیازمندی متقابل در عصر مبارک و مرسی

آمریکا زمانی که استقرار دولت نوپای اسلامگرایان مصر با قدرت نمايى نیروهای مسلح مصر روبرو بود ، ترجیح داد با نوعی آینده نگری جانب دولت منتخب مصر را نگه دارد و ارتش را به همکاری با منتخب مردم ترغیب کند .در واقع آمریکا بعد از روی کار آمدن محمد مرسی ، با اعلام حمایت از او و نوعی تساهل در برابر اسلامگرایان حکومتی مصر ، تلاش کرد که مصر را به عنوان هم پیمان راهبردی خود در خاورمیانه و شمال آفریقا و به عنوان بازیگر اصلی منطقه ای در کنترل و مدیریت چالش های فلسطینی ها با اسراییل از دست ندهد. از دیگر سو مصرمرسی نیز نشان داده که انگیزه ای برای خروج از چتر حمایتی آمریکا ندارد و به نظر نمی رسد که مرسی خلاف منافع آمریکا دست به اقدامی تندروانه بزند.

آمريكا سالانه نزديك به ۳ / ۱ ميليارد دلار كمك نظامى در اختيار مصر حسنی مبارک قرار می داد و حالا نیز وعده داده که این کمک را به اسلامگرایان و محمد مرسی نیز ادامه خواهد داد اما اعلام انتظاراتش از مصر جدید را نیز فراموش نکرده است .

وعده وام چهار ميليارد و هشت ميليون دلارى سال گذشته صندوق بين المللى پول به مصر نيز به اهرمى از سوى آمریکا كه بيشترين سهم را در اين صندوق دارد ، بدل شده است . گرچه دولت عربی قطر با پرداخت وام هاى ميلياردى بلاعوض به مصر سعى دارد مصر را با سياستهاى خود همسو كند و از نزديكى اين كشور به ايران جلوگيرى كند ، اما مصر براى سر و سامان دادن به اوضاع اقتصادى نابسامان خود چشم به كمكهاى آمريكا و صندوق بين المللى پول دوخته است . این در حالی است که تحولات سیاسی و ناامنی در مصر گردشگران و سرمایه گذاران خارجی را از این کشور دور کرده و موجب کاهش ذخایر ارزی شده است و این وضعیت مصر را به دریافت کمک از منابع مطمئن خارجی نیازمند تر کرده است .

ریاض-قاهره، بین میانه روی و سلفی گری

عربستان سعودى و مصر دو كشور بزرگ عربى هستند كه همواره داعيه رهبرى جهان عرب را داشته اند و در اين حوزه رقيبی تاریخی براى يكديگر به شمار مى آيند .عربستانی ها از گسترش دامنه انقلابی گری تحولات مصر به شبه جزیره عربستان و محیط امنیت داخلی خود نگران بودند. اما محمد مرسی براى نشان دادن حسن نيت اسلام گرايان مصری ، ریاض رابرای اولين سفر خارجى خود برگزید.محمد مرسی اعلام کرد دولت وی هیچ برنامه‌ای برای «صادر کردن» انقلاب ندارد و بر تعهد کشورش نسبت به امنیت عربستان و متحدان آن در خلیج فارس متعهد است.

با وجود این اظهارات محمد مرسی ، تردید نیست که اسلامگرایان میانه رو و سلفی همچنان که در درون مصر رویاروی یکدیگر صف آرایی کرده اند ، در پهنه خاورمیانه نیز رخ به رخ ایستاده اند. اسلام ميانه رو اخوان المسلمينى داراى اختلاف نظرهاى جدى با تندروی هاى سلفى ها است که محافل مذهبی دولتی و نهادهای غیر دولتی عربستانی یکی از مراکز قدرت آنها است .سلفی ها که از چنین حمایتی در عربستان بر خوردار هستند یکی از جریان های سیاسی-اجتماعی قدرتمند در مصر به شمار می آیند وحتی در در پارلمان مصر بعد از اخوانی ها، دارای بیشترین نفوذ هستند. اما آنچه که چنین چالشی را بین مصر و عربستان کنترل می کند،تمایل دولت عربستان به مهار سلفی گری در عرصه حکومت داری بویژه سیاست خارجی است اگر چه عربستانی ها همچنان از تمایلات دموكراسى خواهانه در مصر و احتمال الگو برداری ساکنان شبه جزیره عربستان از آن نگران هستند.

دولت عربستان که از نزديكى احتمالی مصر به ايران نگران است ، يكى از راههاى جلوگيرى از اين نزديكى را کمک‌های مالی به حکومت نوپای مصر می داند.کمک هایی که می تواند زمینه نفوذ سیاسی اين كشور در مصر را فراهم کند .

محتاط در نزدیکی به ایران

علاوه بر اختلاف راهبردی كه ايران و مصر بر سر مساله اعراب و اسراييل با یکدیگر دارند ،موارد ديگرى براى ناخشنودى قاهره از عملكرد تهران نيز وجود دارد ، از آن جمله تلاش ايران براى ترويج تشيع در مصر. کم نیستند افرادی در مصر که معتقدند جمهورى اسلامى با صرف هزينه و ارسال مبلغان مذهبى شيعى به مصر ، در صدد ترويج اين مذهب است .

چالش های ایران با سایر کشورهای عربی نیز یکی دیگر از موانع برقراری ارتباط میان تهران و قاهره است. مصر در کشورهای حوزه خلیج فارس دارای نفوذ است و این کشورها عمدتا دارای روابطی توام با تنش و چالش با ایران هستند و مصر حاضر نیست روابط بین العربی خود با این کشورها را به خاطر تجدید رابطه با جمهوری اسلامی به خطر بیندازد و به همین دلیل اشتیاق تهران برای ازسرگیری روابط را با نوعی احتیاط پاسخ داده است .

موضوع چالش برانگیز دیگر بین تهران و قاهره، بحران سوريه است که در شرایط کنونی حتی وزن آن در چالش های موجود بین ایران و مصر را می توان از چالش های تاریخی طرفین بر سر اسراییل بیشتر دانست . محمد مرسی، به اعتبار اینکه رییس جمهوری ازاخوان المسلمین است با قیام مردن سوریه علیه حکومت بشار اسد که اخوانی های سوریه نقش مهمی در آن ایفا می کنند ، همدردی و همراهی بالایی نشان می دهد. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران به عنوان مهمترین متحد حکومت سوریه، از بشاراسد با ارسال اسلحه، پول و کارشناس حمایت می کند، امری که در تعارض کامل با سیاست مصر در سوریه است.

چالش های ترکیبی داخلی و خارجی

در مجموع همزمانی این چالش های خارجی با چالش هاى داخلى، نوعی از چالش های ترکیبی و چند بعدی را در مقابل دولت اسلامگرای مصر قرار داده است . نارضايتى عمومى از وضع اقتصادى ، اختلافات فرقه اى ، جبهه بندی های تمام عیار سیاسی وحزبى نیز توان و انرژی دولت رابرای طراحی و پی گیری یک سیاست خارجی پر تحرک دچار فرسایش کرده است . در واقع تنش های گسترده و روزمره داخلی، چالش ها ومشكلات بين المللی مصر را در اولويت دوم قرار داده است و پیش از حل اين مشكلات ، تحرکی جدی در سیاست خارجی مصر کمتر انتظار می رود. اگر چه مصری ها در برخی حوزه ها مانند تعامل با گروه های فلسطینی ، به دلیل زیر ساخت های تارخی موجود، هنوز موقعیت برتر و درجه یک گذشته خود را با اندکی تقلیل جایگاه به نفع بازیگرانی چون قطر حفظ کرده اند .

مقاله قبلیمقاله بعدی
لادن سلامی
لادن سلامى فارغ التحصيل رشته علوم سياسى از دانشگاه تهران است. قریب به ١٤ سال سابقه كار مطبوعاتى در روزنامه‌هاى سلام، آفتاب يزد، هم ميهن، گزارش روز، سرمايه، مناطق آزاد، حيات نو، فرهيختگان و اعتماد دارد. درحال حاضر هم به عنوان خبرنگار آزاد با سايت المجله، بى‌بى‌سى و تهران ريويو (با تمركز بر امور خاورميانه) همكارى مى كند.

پاسخی بگذارید