• شماره جدید
اجتماع

سازمان ملل اینترنت را از ارکان حقوق بشر خواند

نور 10 ساله و برادرش خليل مشغول استفاده از اينترنت در منزلشان در تونس
نور 10 ساله و برادرش خليل مشغول استفاده از اينترنت در منزلشان در تونس
نور 10 ساله و برادرش خليل مشغول استفاده از اينترنت در منزلشان در تونس

سازمان ملل با عنوان کردن تونس به عنوان نمونه، در گزارش خود آورده است که دسترسی به اينترنت به عنوان يکی از حقوق بشر در جهان عرب وارد دوره حساسی شده است. از اين رو، گزارشگر ويژه در مجمع عمومی سازمان ملل بر فوريت مذاکره درباره موافقتنامه‌ای با اين مضمون به منظور پشتيبانی رسمی از فعالان برای مبارزه عليه دشمنان دولتی برای دستيابی به حقوق اساسی انسانی، تاکيد کرده است.

اهميت اينترنت در به بار نشستن بهار‌های عربی انکار ناپذير است. سرعت، پوشش جهانی و محبوبيت اينترنت بين جوانان و امکان فعاليت در آن به صورت ناشناس، اينترنت را به ويژه برای افرادی که در پی سرنگونی حکومت‌هايشان هستند، مطلوب‌ترین ابزار ساخته است. به عنوان يکی از ابزارهای ارتباطی، عملکرد راهبردی اينترنت در کنار فناوری تلفن همراه، رسانه‌های مکتوب و رسانه‌های صوتی و تصويری سرعت انتقال و حوزه انتشار پيام‌های کاربران را به ميزان قابل ملاحظه‌ای افزايش داده است.

شورای حقوق بشر سازمان ملل، پس از يک رايزنی يک ساله، در گزارش ماه می سال 2011 خود اعلام کرد که دسترسی به اينترنت بايد به عنوان يکی از حقوق بشر شناخته شود. بر اساس آمارگيری به عمل آمده برای سرويس جهانی BBC که در ماه مارس 2010 منتشر شد، اين خواسته، مطابق با ديدگاه چهار پنجم جمعيت بالغ دنيا است.

فرانک لارو (Frank La Rue) گزارشگر ويژه ترویج و حفاظت از حق آزادی عقیده و بيان، بر اين باور است که: “در قرن بيست و يکم، اينترنت يکی از کارآمدترين ابزارهای شفاف سازی در زمينه دسترسی عمومی به اطلاعات و آسان ساختن مشارکت فعال شهروندی در ايجاد جوامع مردم‌سالار است.”

نويسنده همچنين اظهار می‌کند که: “در واقع، موج اخير اعتراض‌ها در کشورهای منطقه خاورميانه و شما آفريقا، نشان داده است که اينترنت می‌تواند در زمينه بسيج مردم برای مطالبه عدالت، برابری، پاسخگويی و احترام گذاشتن به حقوق بشر، نقشی کليدی داشته باشد.”

سال قبل از بروز انقلاب مردمی که منجر به فرار زين العابدين بن علی از کشورش شد، “خانه آزادی” بر اساس ارزيابی به عمل آمده از اينترنت و ساير رسانه‌های نوين (موسوم به Freedom on the Net)، تونس را جزو کشورهايی با بيشترين سانسور رسانه‌ای قلمداد کرده بود. همين سازمان، رتبه اين کشور آفريقايی را در ميان 196 کشور از نظر آزادی رسانه‌های مکتوب و صوتی تصويری در سال 2010، 184 تعيين کرده بود. به بيان ديگر، اين کشور تا رسيدن به رتبه بدترين کشور دنيا از نظر آزادی رسانه‌ای، 12 رتبه فاصله داشته است.

در اولين روزهای راه اندازی اينترنت، که استفاده عمومی از آن در سال 1996 متداول شد، اينترنت در مقايسه با رسانه‌های سنتی تحت سانسور شديد تونس، به عنوان ابزاری به نسبت آزادتر برای بيان ديدگاه‌ها محسوب می‌شد. با اين حال، بر اساس گزارش “خانه آزادی” که در Freedom on the Net تونس منتشر شد، دولت با استفاده از يک سيستم سانسور آنلاين فيلترينگ که شدت و دقت روز افزونی دارد، به رشد ضريب نفوذ (34 درصد تا پايان سال 2009) واکنش نشان داد.

آژانس اينترنت تونس (ATI)، يکی از نهادهای مورد تنفر مردم است که مسئوليت سانسور دولتی اينترنت و انسداد درخواست‌ها را بر عهده دارد. پيام “Error 404” که در صورت مسدود بودن يک صفحه به کاربران نمايش داده می‌شود، در تونس بين کاربران اينترنتی به “عمار 404” معروف است. در مقطعی، ATI دسترسی کاربران را به بيش از 2,000 وب سايت، از سايت‌های هرزه‌نگاری يا مطالب جنسی و اظهار مخالفت سياسی با دولت گرفته تا بحث درباره حقوق بشر در تونس و ابزارها يا فناوری که کاربران را قادر به دور زدن کنترل‌های دولتی می‌ساخت، ممنوع کرده بود. در ضمن، مسئولان دولتی اغلب از روزنامه نگاران و وبلاگ‌نويسان به عنوان تهديدی برای حکومت ياد کرده و آن‌ها را مورد تهديد و حمله‌های شديد قرار می‌دادند.

اين وضعيت، در دسامبر 2010 يعنی دوره‌ای که معترضان شروع به پيگيری خودسوزی محمد بوعزيزی کردند، بسيار وخيمتر شد. هکرهای تونسی با حمله به سازوکارهای کنترلی دولتی در مقابل تشديد سانسور دست به تلافی زدند و در اين راه نيز موفقيتی نسبی به دست آوردند. انتشار عکس، فيلم و گزارش‌های شخصی از تلاش‌های دولت برای سرکوب معترضان در شبکه‌های اجتماعی و وبلاگ‌ها به شوراندن مردم عليه رژيم بن علی کمک شايانی کرد. در روز 13 ژانويه، روز پيش از فرار ریيس جمهور، وی دستور لغو تمام سانسورهای اينترنتی را صادر کرد.

امروزه، مردم تونس از آزادترين رسانه‌های جهان عرب برخوردار هستند ولی حفظ اين آزادی در کنار توسعه معيارهای اخلاق رسانه‌ای، چالشی بس بزرگ است. ATI هنوز بر اساس دستورالعمل‌های دولت موقت فعاليت می‌کند ولی رسيدگی به درخواست‌های فيلترينگ به تاييد قاضی نياز دارد. کمال سعداوی، مدير ATI، به مجله Wired گفت: “مشکل ما فيلترينگ نيست، بلکه مشکل اين است که چه کسی و بر اساس چه قانونی بايد کار فيلترينگ را انجام دهد. پیش‌تر، مردم بدون اعمال قانون با فيلترينگ روبرو بودند ولی امروز ما با حکم قضايی کار فيلترينگ را انجام می‌دهيم. و دستور فعلی، مسدود کردن سايت‌های پورنوگرافی، سوءاستفاده ابزرای و جنسی از کودکان، تصاوير عريان و سايت‌های ترويج تبعيض نژادی است.”

برخلاف اين که دولت خود را حامی سعداوی می‌داند، رابطه بين دولت موقت و رسانه‌ها و فعالان تونس هنوز تيره است. برای نمونه، آژانس خبری تونس (TAP) در روز 19 جولای (29 تیر) گزارشی منتشر کرد که در آن عنوان شده بود پليس چهار روز پیش از آن حین یک تظاهرات به خبرنگاران حمله کرده است. اين گزارش مورد تاييد خبرنگاران بدون مرز قرار گرفت. بر اساس گزارش “مرکز خبرنگاران متحد”، حادثه‌ای مشابه در جريان يک تظاهرات در روز 29 جولای (29 تیر) رخ داد. در آن روز معترضانی که نوشته‌هايی را درباره آزادی خبرنگاران در دست داشتند، توسط باتوم پليس مورد حمله قرار گرفتند.

گزارش سازمان ملل که در آن از تونس به عنوان يک نمونه ياد شده است، برای آن دسته از کشورهای عربی که در حال حاضر روند تحول نظام‌های مردم‌سالار را تجربه می‌کنند، بسيار ارزشمند است. حق آزادی بيان و اظهار نظر، به عنوان يکی از مولفه‌های اساسی مردم‌سالاری، بايد توسط افراد و گروه‌هايی که هم اکنون سعی در بازسازی جامعه در هم ريخته خود دارند، ترويج و حفاظت شود. به همين دليل، گزارش بعدی گزارشگر ويژه در مجمع عمومی، شامل گام دوم فرآيند طولانی مذاکراتی که منجر به صدور يک موافقنامه خواهد شد، بايد فوريت اين موضوع را مورد تاکيد قرار دهد زيرا فعالان سراسر دنيا از حمايت‌های رسمی در مبارزه عليه دولت‌های متخاصم برای دستيابی به حقوق اساسی شان، نااميد هستند.

مقاله قبلیمقاله بعدی
ژاکلين شوئن
ژاکلین شوئن اهل جنوب غرب آمریکا است و بخش اعظمی از 11 سال اخیر را به مطالعه تاریخ معاصر و سیاست های خاورمیانه پرداخته است. ژاکلین در نیویورک، مصر، فلسطین و در نهایت لندن به عنوان گزارشگر و سردبیر جراید مختلف و همینطور در حوزه روابط عمومی و توسعه کار کرده است. وی دارای مدرک کارشناسی روزنامه نگاری از دانشگاه فوردهام نیویورک و مدرک کارشناسی ارشد مطالعات خاور نزدیک و خاورمیانه از SOAS در لندن می باشد. ژاکلین دارای وبلاگی به نام "بین تو و من" (Between You and Me) است که هر دو ماه یکبار منتشر/به روز می گردد.

پاسخی بگذارید